Τα τρισεκατομμύρια μικροοργανισμών που κατοικούν μέσα και πάνω στο σώμα μας —το γνωστό σε όλους πλέον μικροβίωμα— θεωρούνται τα τελευταία χρόνια ο απόλυτος σύμμαχος για ένα πανίσχυρο ανοσοποιητικό. Είναι όμως τα πράγματα τόσο απλά; Η επιστήμη λέει πως η αλήθεια είναι κάπου στη μέση.
«Πλήθος μελετών συσχετίζουν τους τύπους των βακτηρίων του μικροβιώματος με την κατάσταση της υγείας μας, επηρεάζοντας σχεδόν κάθε πτυχή της σωματικής και ψυχικής μας ευεξίας», εξηγεί ο καθηγητής Daniel M. Davis, επικεφαλής των βιολογικών επιστημών στο Imperial College του Λονδίνου. Ωστόσο, ο ίδιος διευκρινίζει ότι οι περισσότερες αποδείξεις που διαθέτουμε είναι ενδείξεις συσχέτισης και όχι βέβαιες αποδείξεις. Ακόμα προσπαθούμε να καταλάβουμε πώς ακριβώς το μικροβίωμα καθορίζει την υγεία μας.
Η παγίδα της «ποικιλομορφίας» στο έντερο
Όταν οι επιστήμονες μελετούν το έντερο, εστιάζουν συχνά σε έναν βασικό δείκτη: την ποικιλομορφία. Με απλά λόγια, εξετάζουν πόσα διαφορετικά είδη μικροβίων ζουν εκεί. Η γενική πεποίθηση είναι πως όσο μεγαλύτερη είναι η ποικιλία, τόσο μικρότερες είναι οι πιθανότητες να αρρωστήσουμε.
Είναι όμως η ποσότητα και η ποικιλία το μόνο που μετράει; Οι πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και δεν αρκεί απλώς να έχουμε «πολλά και διαφορετικά» βακτήρια.
Ο ρόλος του ανταγωνισμού: Γιατί τα βακτήρια πρέπει να «μαλώνουν»
Σύμφωνα με τον καθηγητή Davis, αυτό που πραγματικά κάνει τη διαφορά δεν είναι μόνο η ποικιλία, αλλά ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα είδη.
«Αν κάποιες ομάδες βακτηρίων συνεργάζονται μεταξύ τους με τρόπο που τους επιτρέπει να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, αυτό μπορεί να αποβεί επιβλαβές για τον οργανισμό, επιδεινώνοντας συμπτώματα ή προκαλώντας ασθένειες», σημειώνει. Αντίθετα, όταν τα διαφορετικά είδη ανταγωνίζονται σκληρά μεταξύ τους για τους ίδιους πόρους (τροφή), τότε δημιουργείται μια ισορροπία. Ένα μικροβίωμα με πολλά «ανταγωνιστικά» είδη βοηθά το σύστημα να παραμένει υπό έλεγχο και σε αρμονία.
Τι πρέπει να κρατήσουμε (και τι να προσέχουμε)
Τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς που δεν είμαστε επιστήμονες;
- Το μικροβίωμα είναι όντως σημαντικό: Επηρεάζει άμεσα την ικανότητα του ανοσοποιητικού μας να καταπολεμά τις λοιμώξεις.
- Δεν υπάρχει ακόμη ορισμός του «υγιούς»: Η επιστήμη δεν έχει κατασταλάξει ακόμα στο ποια ακριβώς είναι η ιδανική σύνθεση ενός υγιούς μικροβιώματος για κάθε άνθρωπο.
- Προσοχή στο μάρκετινγκ: Πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί με προϊόντα που υπόσχονται με θράσος ότι «θα αλλάξουν το μικροβίωμά σου και θα σε κάνουν πιο υγιή».
Όπως καταλήγει ο καθηγητής Davis, η δυνατότητά μας να παρεμβαίνουμε με ασφάλεια και ακρίβεια στο μικροβίωμα είναι ακόμη σε αρχικό στάδιο. Μέχρι η επιστήμη να δώσει οριστικές απαντήσεις, η καλύτερη στρατηγική παραμένει η ισορροπημένη διατροφή και η κριτική ματιά απέναντι στις υπερβολικές εμπορικές υποσχέσεις.
