Η ώριμη ηλικία δεν αποτελεί απλώς έναν χρονολογικό σταθμό, αλλά μια σύνθετη και πολυδιάστατη φάση της ζωής, στην οποία διασταυρώνονται βιολογικοί, ψυχολογικοί, κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες. Παραδοσιακά, η μέση ηλικία τοποθετείται μεταξύ 45 και 65 ετών, ενώ η έννοια της ώριμης ηλικίας συχνά αφορά την περίοδο μετά τα 50. Ωστόσο, οι σύγχρονες επιστημονικές και κοινωνικές προσεγγίσεις απομακρύνονται από αυστηρά ηλικιακά όρια, αναγνωρίζοντας ότι η ωριμότητα δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το έτος γέννησης.
Η ώριμη ηλικία πέρα από τους αριθμούς
«Η ώριμη ηλικία συνδέεται με συσσωρευμένη εμπειρία, μεγαλύτερη συναισθηματική σταθερότητα και συχνά με μια πιο ξεκάθαρη αίσθηση ταυτότητας και προτεραιοτήτων. Πρόκειται για μια περίοδο κατά την οποία πολλά άτομα επαναπροσδιορίζουν τους στόχους τους, αναζητούν νόημα και επιδιώκουν ουσιαστικότερη ποιότητα ζωής. Για τις γυναίκες ειδικότερα, αυτή η φάση συμπίπτει συχνά με σημαντικές βιολογικές μεταβολές, με την εμμηνόπαυση να αποτελεί κομβικό σημείο αυτής της μετάβασης», επισημαίνει η Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εμμηνόπαυσης (ΕΛ.ΕΤ.ΕΜ.), Αθανασία Παππά, η οποία είναι Επισκέπτρια Υγείας.
Τι ορίζουμε ως ποιότητα ζωής στην ώριμη ηλικία
Η ποιότητα ζωής αποτελεί μια βαθιά υποκειμενική έννοια, η οποία αντανακλά το συνολικό επίπεδο ικανοποίησης ενός ατόμου από τη ζωή του. Στην ώριμη ηλικία, η ποιότητα ζωής διαμορφώνεται μέσα από τη δυναμική αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων:
Σωματική υγεία και λειτουργική αυτονομία
Η καλή σωματική υγεία αποτελεί βασικό πυλώνα. Η απουσία ή η καλή διαχείριση χρόνιων νοσημάτων, η διατήρηση της κινητικότητας, της αντοχής και της λειτουργικής ανεξαρτησίας επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα και την αυτονομία του ατόμου.
Ψυχική υγεία και γνωστική ευεξία
Εξίσου καθοριστική είναι η ψυχική υγεία, που περιλαμβάνει τη συναισθηματική ισορροπία, τη γνωστική οξύτητα και την ικανότητα διαχείρισης του στρες και των αλλαγών. Η πρόληψη της κατάθλιψης και του άγχους αποτελεί κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας στην ώριμη ηλικία.
Κοινωνικές σχέσεις και κοινωνική συμμετοχή
Οι ουσιαστικές διαπροσωπικές σχέσεις, η κοινωνική υποστήριξη και το αίσθημα του «ανήκειν» συμβάλλουν καθοριστικά στη συνολική ευημερία. Η κοινωνική απομόνωση αναγνωρίζεται, πλέον, ως σοβαρός παράγοντας κινδύνου για την υγεία.
Οικονομική ασφάλεια και πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας
Η οικονομική σταθερότητα, η ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας, καθώς και η δυνατότητα συμμετοχής σε δραστηριότητες με νόημα, ενισχύουν το αίσθημα ασφάλειας και ολοκλήρωσης.
Σεξουαλική υγεία και ικανοποίηση
Η σεξουαλική υγεία παραμένει σημαντικό στοιχείο ποιότητας ζωής και στην ώριμη ηλικία. Η προσαρμογή στις σωματικές αλλαγές, η διατήρηση της σεξουαλικής έκφρασης και η ανοιχτή επικοινωνία με τον σύντροφο αποτελούν βασικές παραμέτρους ευεξίας.
«Συνολικά, η ποιότητα ζωής στην ώριμη ηλικία συνδέεται στενά με την αποδοχή των αλλαγών, την προσαρμοστικότητα και τη διαμόρφωση νέων στόχων που ανταποκρίνονται στις πραγματικές δυνατότητες και ανάγκες του ατόμου. Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι κάθε άνθρωπος αποδίδει διαφορετική βαρύτητα σε κάθε διάσταση, σύμφωνα με τις προσωπικές του αξίες και προτεραιότητες», σημειώνει η κα Παππά.
Εμμηνόπαυση: κατανόηση ενός φυσικού σταδίου ζωής
Σε αυτό το πλαίσιο, η εμμηνόπαυση αναδεικνύεται ως ένα κρίσιμο ζήτημα για την ποιότητα ζωής των γυναικών στην ώριμη ηλικία. «Η εμμηνόπαυση δεν αποτελεί ασθένεια, αλλά ένα φυσιολογικό βιολογικό φαινόμενο που σηματοδοτεί το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου», τονίζει η πρόεδρος της ΕΛ.ΕΤ.ΕΜ.
Στην πραγματικότητα, η εμμηνόπαυση δεν εμφανίζεται αιφνίδια. Προηγείται η περιεμμηνόπαυση, μια μεταβατική περίοδος που μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια, κατά την οποία τα επίπεδα των ορμονών – κυρίως των οιστρογόνων και της προγεστερόνης – μειώνονται και παρουσιάζουν διακυμάνσεις. Οι ορμονικές αυτές αλλαγές ευθύνονται για την εμφάνιση ποικίλων σωματικών και ψυχολογικών συμπτωμάτων.
Οι προκλήσεις της εμμηνόπαυσης στην καθημερινή ζωή
Τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης διαφέρουν σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα. Για ορισμένες είναι ήπια και παροδικά, ενώ για άλλες επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής. Τα συχνότερα περιλαμβάνουν:
· Εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις, με αιφνίδια αίσθηση θερμότητας, εφίδρωση και ταχυκαρδία.
· Διαταραχές ύπνου, που συχνά σχετίζονται με τις νυχτερινές εφιδρώσεις και οδηγούν σε κόπωση.
· Συναισθηματικές μεταβολές, όπως ευερεθιστότητα, άγχος, εναλλαγές διάθεσης και συμπτώματα κατάθλιψης.
· Κολπική ξηρότητα και ουρογεννητικά προβλήματα, που μπορεί να προκαλέσουν δυσφορία στη σεξουαλική επαφή και αυξημένες ουρολοιμώξεις.
· Μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας, λόγω ορμονικών και ψυχολογικών παραγόντων.
· Γνωστικές δυσκολίες, όπως προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης.
· Σωματικές αλλαγές, μεταξύ των οποίων αύξηση βάρους, πόνοι στις αρθρώσεις, απώλεια οστικής πυκνότητας και αλλαγές στην κατανομή του λίπους.
Στρατηγικές αντιμετώπισης και υποστήριξης
«Το θετικό μήνυμα είναι ότι υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι διαχείρισης των συμπτωμάτων και διατήρησης υψηλής ποιότητας ζωής», εξηγεί η κα Παππά και προσθέτει: «Η ορμονική υποκατάστατη θεραπεία παραμένει η πιο αποτελεσματική επιλογή για πολλές γυναίκες, ωστόσο η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται εξατομικευμένα, με ιατρική καθοδήγηση. Για όσες δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν ορμονική θεραπεία, υπάρχουν εναλλακτικές φαρμακευτικές επιλογές και φυτικά συμπληρώματα που μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση».
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και ο τρόπος ζωής. Η τακτική σωματική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε ασβέστιο και βιταμίνη D, η μείωση της καφεΐνης και του αλκοόλ, καθώς και τεχνικές διαχείρισης του στρες, όπως ο διαλογισμός και η γιόγκα, συμβάλλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της ευεξίας.
Παράλληλα, η ψυχολογική υποστήριξη και η σωστή ενημέρωση είναι αναντικατάστατες. Οι ομάδες υποστήριξης και η συμβουλευτική ενδυναμώνουν τις γυναίκες, βοηθώντας τες να αντιμετωπίσουν την εμμηνόπαυση όχι ως απώλεια, αλλά ως ευκαιρία προσωπικής εξέλιξης.
Αλλάζοντας το αφήγημα γύρω από την εμμηνόπαυση
Πέρα από τη διαχείριση των συμπτωμάτων, απαιτείται αλλαγή της κοινωνικής αντίληψης. «Η εμμηνόπαυση δεν σηματοδοτεί το τέλος της νιότης, αλλά μια φάση μετάβασης και νέων δυνατοτήτων. Το ταμπού που τη συνοδεύει εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό εμπόδιο, οδηγώντας πολλές γυναίκες σε σιωπή και απομόνωση.
Η ανάγκη για ανοιχτό διάλογο είναι επιτακτική – στο οικογενειακό περιβάλλον, στον χώρο εργασίας, στα μέσα ενημέρωσης και στη χάραξη πολιτικής υγείας. Η ευαισθητοποίηση και η άρση του στίγματος ενισχύουν την πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση και την πρόσβαση σε υποστηρικτικές υπηρεσίες».
Η ώριμη ηλικία ως στάδιο εξέλιξης και ενεργού ζωής
Η ώριμη ηλικία, με την εμμηνόπαυση ως ένα από τα χαρακτηριστικά της στοιχεία, δεν ταυτίζεται με την παρακμή, αλλά με την εξέλιξη. Η ποιότητα ζωής σε αυτή τη φάση εξαρτάται από την ολιστική φροντίδα σώματος και ψυχής, τη διατήρηση ουσιαστικών κοινωνικών δεσμών και την καλλιέργεια νέων ενδιαφερόντων.
Με την κατάλληλη ενημέρωση, υποστήριξη και θετική στάση, η ώριμη ηλικία μπορεί να αποτελέσει περίοδο απελευθέρωσης, αυτογνωσίας και ολοκλήρωσης. Μια περίοδο κατά την οποία οι γυναίκες ζουν ενεργά, με αυτοπεποίθηση και ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνία – στοιχείο κεντρικό για κάθε σύγχρονη πολιτική υγείας.
