Ήταν άνοιξη του 2010. Ο τότε πρωθυπουργός Γεώργιος Α. Παπανδρέου ανακοίνωνε, σε ζωντανή σύνδεση και σε πανηγυρικό τόνο από το Καστελόριζο, το αίτημα της Ελλάδας για ενεργοποίηση του μηχανισμού οικονομικής στήριξης.Ο μηχανισμός αυτός είχε στηθεί μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για να δανείσει τις χρεωκοπημένες χώρες που δεν είχαν τη δυνατότητα να βγουν στις αγορές. Η επίσημη έναρξη της εποχής των μνημονίων. Η εισαγωγή στο λεξιλόγιό μας της λέξης «τρόικα». Ακόμα και μέχρι εκείνη τη στιγμή, δεν υπήρχε άτομο σε ολόκληρη τη χώρα που να φανταζόταν τι θα ακολουθούσε τα επόμενα πέντε χρόνια. Φτώχεια, εξαθλίωση και ταπείνωση.Τσάκισμα των εργασιακών δικαιωμάτων και οι κόποι μιας ζωής στα σκουπίδια. Κρατική βία και καταστολή. Αύξηση των αυτοκτονιών και φυγή των νέων προς το εξωτερικό. Ανεβοκατέβασμα κομμάτων και πολιτική εξαπάτηση. Άνοδος του φασισμού.
Μπορώ να γεμίσω ολόκληρη τη σελίδα. Ο λόγος, όμως, που κάνω αυτή την εισαγωγή είναι για να σταθώ στον πιο επικίνδυνο απότοκο της οικονομικής κρίσης: τη μαζική επανεμφάνιση του φασισμού με κύριο φορέα την εγκληματική ναζιστική οργάνωση της Χρυσής Αυγής. Η αφορμή για να ανοίξω αυτή τη μαύρη τρύπα, πέρα από το ότι δε χάνω ευκαιρία να γράφω και να φωνάζω «τσακίστε τον φασισμό», είναι ότι παρακολούθησα την εξαιρετική θεατρική παράσταση «18/9» σε κείμενο της Μαρίας Λούκα και του Κοραή Δαμάτη. Ένας ανατριχιαστικός μονόλογος που εμπνεύστηκε και ερμήνευσε η Δώρα Χρυσικού, σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη. Ένας φόρος τιμής στη μνήμη του Παύλου Φύσσα και σε όλα τα θύματα της ναζιστικής συμμορίας. Ένα προσκύνημα στη μάνα όλων μας, τη Μάγδα Φύσσα. Μια αναγνώριση του αγώνα όλων αυτών που συνέβαλαν από διαφορετικές θέσεις στο να καταδικαστούν οι εγκληματίες, να οδηγηθούν στη φυλακή και να μείνουν με κατεβασμένο το κεφάλι.
Στη σκηνή, βλέπουμε ένα κορίτσι, το οποίο υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα. Η μαρτυρία της περνά μέσα από πραγματικά περιστατικά και στοιχεία μυθοπλασίας για να φέρει μπροστά μας τον δύσκολο αγώνα που έδωσε μέσα στην ψυχή της και στα δικαστήρια. Η παράσταση ξεκινάει με μια δυστοπική είδηση: η πόλη έχει γεμίσει από «θυμωμένο αίμα». Τρέχει από τις ρωγμές των τοίχων και κυλάει στους δρόμους. Ένας νέος άνθρωπος, στο ξεκίνημά του, ονειρεύεται να ζήσει μια ζωή που μοιάζει με καλογυρισμένη positive energy διαφήμιση. Η αρχή της νέας χιλιετίας δημιούργησε την εντύπωση ότι τίποτα από δω και πέρα δε θα μπορούσε να στραβώσει. Επιτυχίες σε όλους τους τομείς. Από τα σπορ και το τραγούδι, μέχρι τα μεγάλα έργα υποδομής. Κανείς δε φανταζόταν ότι θα έρθει η ώρα που θα μετρηθεί αυτό το σκηνικό και δε θα φτάνει ούτε στο ένα εκατοστό της σκιάς του. Ο ερχομός της κρίσης έμοιαζε με ένα συντριπτικό κάταγμα στα πόδια μιας ολόκληρης κοινωνίας.
Το κορίτσι μας προσπαθεί να βρει χώρο για να περάσει σε έναν δρόμο που ολοένα και στενεύει. Τα όνειρα μοιάζουν να χάνονται και το θάρρος πέφτει στα γόνατα. Αυτοί που είναι υπεύθυνοι για την κρίση, ανοίγουν το στόμα τους και λένε ότι για τη φτώχεια μας φταίνε οι άλλοι φτωχοί, οι ξένοι. Έχουν άλλο χρώμα, μιλάνε άλλη γλώσσα και δε γεννήθηκαν εδώ. Εύκολος στόχος. Τα «φίδια» πήραν το μήνυμα και βγήκαν από τις τρύπες τους. Εξαπέλυσαν βία κατά των αδύναμων, των κατατρεγμένων, των διαφορετικών και αυτών που αγωνίζονται για ένα καλύτερο αύριο. Κάποια άλλα από αυτάντύθηκαν κανονικοί και σοβαροίπολιτικοί. Φόρεσαν κοστούμι και πέρασαν τις πόρτες υπουργείων.
Ένας φίλος μου συνήθιζε να λέει πως κάθε δυτική κοινωνία κρύβει ένα μικρό, αλλά σταθερό ποσοστό φασιστών, ανθρώπων που παραμένουν «αόρατοι» στο δεξιό συνταγματικό τόξο, όσο οι συνθήκες δεν τους ευνοούν. Από το 2010 και μετά, αυτή η βεβαιότητα διαλύθηκε. Δεν κρύβονταν πια. Πλέον, τους έβλεπες παντού. Κυκλοφορούσαν σαν τάγματα στις γειτονιές. Τοποθετούνταν στα τηλεοπτικά πάνελ και στις lifestyle εκπομπές. Αγόρευαν στη βουλή σε μια γλώσσα ακατάληπτη.Το φυσικό τους περιβάλλον όμως παρέμενε το σκοτάδι. Σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, τούς είδε και το κορίτσι στις 18/9/2013. Το μαχαίρι βγήκε και κάρφωσε στην καρδιά έναν άνθρωπο «όρθιο και σε δημόσια θέα». Το είδε όλο πεντακάθαρα. Πάγωσε. Αποφάσισε όμως να μην σωπάσει. Μίλησε με την ψυχή στα δόντια. Έδωσε τον δικό της αγώνα και νίκησε τον φόβο. Κατάλαβε ότι, αν δεν το κάνει, το «θυμωμένο αίμα» θα φτάσει μέχρι την πόρτα του σπιτιού της.
Παρακολούθησα την παράσταση στις 17/06/2026 στο Θέατρο Βράχων. Οι άνθρωποι γύρω μου με δάκρυα στα μάτια χειροκροτούσαν όρθιοι, ασταμάτητα. Η Δώρα Χρυσικού είχε καταφέρει να μας βάλει στον ψυχισμό ενός ανθρώπου που αναμετριέται με κάτι που ξεπερνάει κάθε όριο αντοχής. Κοιτάζω στην πρώτη σειρά τη Μάγδα. Πάντα πρώτη. Κι ας μην ήθελε να βρίσκεται εκεί. Ξέρει ότι ο Παύλος της ζει στις καρδιές μας και στον ήχο των φωνών που όλες μαζί ουρλιάζουν: «ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ ΦΑΣΙΣΜΟΣ».
