Μέχρι πριν από μερικά χρόνια, η μεγαλύτερη μάχη για έναν ασθενή με καρκίνο ήταν η επιβίωση. Σήμερα, χάρη στην πρόοδο της ιατρικής, των θεραπειών και της έγκαιρης διάγνωσης, όλο και περισσότεροι άνθρωποι καταφέρνουν να ζουν για πολλά χρόνια μετά την πρώτη διάγνωση. Και αυτή είναι ίσως μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της σύγχρονης ογκολογίας.
Ωστόσο, η ζωή μετά τον καρκίνο φαίνεται πως φέρνει πλέον και νέες ανάγκες παρακολούθησης. Μια μεγάλη αμερικανική μελέτη δείχνει ότι οι επιζώντες καρκίνου μπορεί να εμφανίσουν αργότερα έναν νέο, διαφορετικό πρωτοπαθή καρκίνο, όχι δηλαδή υποτροπή ή μετάσταση του πρώτου όγκου, αλλά μια νέα ξεχωριστή κακοήθεια. Και γιατί; Απλά επειδή μετά την πρώτη τους μάχη με τον καρκίνο, συνεχίζουν να ζουν για πολλά ακόμη χρόνια, γεγονός που από μόνο του «αυξάνει» τις πιθανότητες να εμφανίσουν ξανά, έναν νέο καρκίνο.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Medicine και βασίστηκε σε στοιχεία 3,36 εκατομμυρίων ανθρώπων στις Ηνωμένες Πολιτείες που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο μεταξύ 1975 και 2019. Οι ερευνητές παρακολούθησαν την πορεία τους έως το 2022 και κατέγραψαν περισσότερα από 510.000 νέα πρωτοπαθή περιστατικά καρκίνου.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας Θάνος Δημόπουλος εξηγούν ότι τα δεδομένα αυτά βοηθούν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς αλλάζει ο κίνδυνος ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και το είδος του πρώτου καρκίνου.
Η επιβίωση αυξάνεται και αλλάζει η εικόνα της νόσου
Το σημαντικό μήνυμα της μελέτης δεν είναι ότι «όσοι περνούν καρκίνο θα εμφανίσουν και δεύτερο». Αντίθετα, αναδεικνύει κάτι διαφορετικό: ότι πλέον περισσότεροι άνθρωποι ζουν αρκετά χρόνια μετά τη θεραπεία τους, ώστε η ιατρική να στρέφει την προσοχή της και στη μακροχρόνια φροντίδα τους.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο κίνδυνος εμφάνισης ενός νέου πρωτοπαθούς καρκίνου αυξάνεται με την ηλικία. Στους άνδρες, μάλιστα, η αύξηση ήταν πιο έντονη σε σχέση με τις γυναίκες.
Παράλληλα, φάνηκε ότι ο αρχικός τύπος καρκίνου παίζει σημαντικό ρόλο. Για παράδειγμα:
• γυναίκες κάτω των 40 ετών που είχαν περάσει καρκίνο μαστού εμφάνιζαν αυξημένο κίνδυνο για νέο καρκίνο
• άνδρες κάτω των 40 ετών με ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου και ορθού ανήκαν επίσης στις ομάδες υψηλότερου κινδύνου
• μετά την ηλικία των 70 ετών, οι επιζώντες μελανώματος εμφάνιζαν τα υψηλότερα ποσοστά νέων καρκίνων και στα δύο φύλα
Δεν χρειάζεται φόβος, αλλά καλύτερη παρακολούθηση
Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα στοιχεία αυτά δεν πρέπει να προκαλούν πανικό, αλλά να οδηγούν σε πιο σωστή και εξατομικευμένη παρακολούθηση των ασθενών μετά τη θεραπεία. Η σύγχρονη ογκολογία δεν εστιάζει πλέον μόνο στη θεραπεία του πρώτου όγκου, αλλά και στην ποιότητα ζωής και τη μακροχρόνια υγεία των επιζώντων. Αυτό σημαίνειτακτικούς προληπτικούς ελέγχους, παρακολούθηση ανάλογα με το ιστορικό κάθε ασθενούς, προσοχή σε παράγοντες κινδύνου όπως το κάπνισμα και η υπεριώδης ακτινοβολία και καλύτερη πρόληψη και ενημέρωση.
Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι η συνολική εικόνα παραμένει ενθαρρυντική. Σε αρκετές ομάδες ασθενών, η εμφάνιση νέων πρωτοπαθών καρκίνων μειώθηκε με το πέρασμα των δεκαετιών, πιθανότατα χάρη στη βελτίωση της πρόληψης, της διάγνωσης και των θεραπειών.
Και ίσως αυτό είναι τελικά το πιο αισιόδοξο μήνυμα της μελέτης: ότι σήμερα όλο και περισσότεροι άνθρωποι δεν μιλούν απλώς για επιβίωση μετά τον καρκίνο, αλλά για μια νέα, μακροχρόνια ζωή μετά από αυτόν.
