Τα τελευταία χρόνια, η πρόληψη έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας και με τα εμβόλια για τη γρίπη, τον πνευμονιόκοκκο και την covid λίγα χρόνια πριν, καλλιεργείται σταδιακά η κουλτούρα της προστασίας μέσω των εμβολίων σε κάθε φάση της ζωής μας.
Πλέον το γνωρίζουμε: ο εμβολιασμός δεν αφορά μόνο στην παιδική ηλικία. Αντίθετα, αποτελεί μια διαρκή στρατηγική πρόληψης που προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε φάσης της ζωής μας, καθώς με την πάροδο των ετών, το ανοσοποιητικό σύστημα μεταβάλλεται, οι κίνδυνοι διαφοροποιούνται και η έκθεσής μας σε λοιμώξεις γίνεται πιο σύνθετη. Παρόλα αυτά, πολλοί ενήλικες αγνοούν τι χρειάζονται ή θεωρούν ότι είναι καλυμμένοι από τα εμβόλια που έκαναν ως παιδιά. Έτσι δημιουργείται ένα «αθόρυβο» κενό προστασίας, το οποίο γίνεται πιο εμφανές σε περιόδους έξαρσης λοιμώξεων.
Όπως επισημαίνουν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής και τέως Πρύτανης ΕΚΠΑ Θάνος Δημόπουλος, τα εμβόλια λειτουργούν ως «εκπαίδευση» του ανοσοποιητικού. Προετοιμάζουν τον οργανισμό να αναγνωρίζει τους μικροοργανισμούς και να αντιδρά έγκαιρα, χωρίς να προκαλούν τη νόσο.
Τα εμβόλια που παραμένουν σταθερά σε κάθε ηλικία
Ορισμένα εμβόλια συνοδεύουν τον ενήλικα σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και για να συνεχίσουν να μας προστατεύουν χρειάζεται επανάληψη. Για παράδειγμα, το εμβόλιο που προστατεύει από τέτανο, διφθερίτιδα και κοκκύτη, το Tdap, χρειάζεται αναμνηστική δόση κάθε 10 χρόνια και έχει ιδιαίτερη σημασία στην εγκυμοσύνη.
Το αντιγριπικό εμβόλιο παραμένει βασικό κάθε χρόνο, ειδικά για μεγαλύτερες ηλικίες και ευπαθείς ομάδες. Αντίστοιχα, τα εμβόλια κατά της COVID-19 συνεχίζουν να μειώνουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης, ενώ ο πνευμονιόκοκκος συνδέεται με προστασία από σοβαρές λοιμώξεις όπως πνευμονία και μηνιγγίτιδα. Τα τελευταία χρόνια έχει προστεθεί και το εμβόλιο για τον RSV, κυρίως για μεγαλύτερους ενήλικες ή άτομα με υποκείμενα νοσήματα.
Πώς αλλάζει το προφίλ κινδύνου με την ηλικία
Καθώς μεγαλώνουμε, αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων λοιμώξεων. Ο έρπης ζωστήρας, για παράδειγμα, εμφανίζεται συχνότερα μετά τα 50 και πέρα από την ταλαιπωρία της νόσησης, μπορεί να προκαλέσει ως «παρενέργεια» έντονο και παρατεταμένο νευροπαθητικό πόνο. Παράλληλα, το εμβόλιο κατά του HPV δεν αφορά μόνο στην εφηβεία. Παραμένει χρήσιμο για νεαρούς ενήλικες που δεν έχουν εμβολιαστεί, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εξετάζεται και σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Πέρα από τα παραπάνω, ασθένειες που θεωρούνται «παιδικές» μπορεί να έχουν πιο βαριά νόσηση στην ενήλικη ζωή. Η ανεμευλογιά, για παράδειγμα, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές όπως πνευμονία, ιδίως στην εγκυμοσύνη.Αντίστοιχα, η ιλαρά, η παρωτίτιδα και η ερυθρά εξακολουθούν να απειλούν όσους δεν έχουν ανοσία, με πιθανές σοβαρές συνέπειες. Όταν παίζει ρόλο ο τρόπος ζωής
Ο εμβολιασμός στους ενήλικες δεν καθορίζεται μόνο από την ηλικία. Φοιτητές σε εστίες, στρατιωτικοί ή ταξιδιώτες σε συγκεκριμένες περιοχές μπορεί να χρειάζονται εμβόλια όπως αυτό κατά του μηνιγγιτιδόκοκκου.
Τα εμβόλια για την ηπατίτιδα Α και Β σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και τις πιθανότητες έκθεσης, ενώ τα ταξιδιωτικά εμβόλια απαιτούν προγραμματισμό τουλάχιστον έναν μήνα πριν την αναχώρηση.
Εμβόλια για ενήλικες: Τα απαραίτητα σε κάθε ηλικία
20–30 ετών
Σε αυτή τη φάση διορθώνονται συχνά κενά από την παιδική ηλικία.
Τα εμβόλια που μπορεί να γίνουν για πρώτη φορά ή ως επανάληψη:
- HPV
- MMR αν δεν υπάρχει ανοσία
- Ανεμευλογιά
- Tdap
30–40 ετών
Η πρόληψη σε αυτή την ηλικία συνδέεται συχνά με εγκυμοσύνη και με τον τρόπο ζωής.
Τα εμβόλια που μπορεί να γίνουν για πρώτη φορά ή ως αναμνηστική δόση:
40–50 ετών
Τα εμβόλια που μπορεί να γίνουν για πρώτη φορά ή ως αναμνηστική δόση:
- Γρίπη
- Tdap
- Ηπατίτιδα Α και Β
- Πνευμονιόκοκκος σε ομάδες κινδύνου
50–60 ετών
Τα εμβόλια που μπορεί να γίνουν για πρώτη φορά ή ως αναμνηστική δόση:
- Έρπης ζωστήρας
- Πνευμονιόκοκκος
- Γρίπη
- COVID-19
60+ ετών: προστασία από σοβαρή νόσηση
Τα εμβόλια που μπορεί να γίνουν για πρώτη φορά ή ως αναμνηστική δόση:
- Πνευμονιόκοκκος
- Γρίπη
- RSV
- COVID-19
- Έρπης ζωστήρας
