Φούσκωμα, δυσκοιλιότητα, διάρροια, πόνος στην κοιλιά, ακατάστατες κενώσεις… Όλα τα παραπάνω αποτελούν συμπτώματα του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου.
Είναι ο τρόπος της ζωής μας, το άγχος, η διατροφή που φταίνε για τα προβλήματα στο έντερο που αντιμετωπίζει ένα μεγάλο ποσοστό από εμάς; Ή μήπως είναι όλα μαζί; Όποια κι αν είναι η απάντηση, αυτό που σίγουρα γνωρίζουν οι ειδικοί είναι ότι μία από τις «ασθένειες» της εποχής μας είναι το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (Irritable Bowel Syndrome – IBS), μία διαταραχή που μπορεί να μας ταλαιπωρεί με πρακτικά συμπτώματα και να επηρεάζει αρνητικά την καθημερινότητά μας.
Τι είναι το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και πώς εκδηλώνεται
Το σύνδρομο αυτό είναι μια χρόνια λειτουργική διαταραχή του γαστρεντερικού συστήματος που προκαλεί συμπτώματα όπως πόνο στην κοιλιά, φούσκωμα και μεταβολές στις συνήθειες του εντέρου. Τα συμπτώματα μπορεί να κυμαίνονται από ήπια έως σοβαρά, να εμφανίζονται κατά περιόδους ή να μεταβάλλονται σε ένταση με την πάροδο του χρόνου. Σύμφωνα με τους ειδικούς, υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι IBS, οι οποίοι ταξινομούνται ανάλογα με το αν στα συμπτώματα επικρατεί διάρροια, δυσκοιλιότητα ή εναλλαγή και των δύο. Οδηγίες για την κλινική διαχείριση του συνδρόμου που δημοσιεύτηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση The American Journal of Gastroenterology υπογραμμίζουν ότι εντοπισμός του τύπου IBS που αφορά κάθε ασθενή είναι καθοριστικός, ώστε το θεραπευτικό πλάνο να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα συμπτώματα και να βελτιώνει την ποιότητα της ζωής του.
Οι τρεις τύποι του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου
Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με διάρροια
Το IBS με διάρροια αποτελεί την πιο συχνή μορφή του συνδρόμου, καθώς αφορά περίπου στο 40% των ασθενών. Χαρακτηρίζεται από συχνά επεισόδια διάρροιας. Η ακριβής αιτία του συνδρόμου δεν είναι πλήρως γνωστή, ωστόσο έρευνες δείχνουν ότι ρόλο παίζουν μεταβολές στο εντερικό μικροβίωμα – τα τρισεκατομμύρια βακτηρίων, μυκήτων και άλλων μικροοργανισμών που ζουν στο έντερο και συμβάλλουν στην πέψη.
Η δυσβίωση, δηλαδή η διαταραχή της ισορροπίας του μικροβιώματος, μπορεί να επηρεάσει τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου, το δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ του εντέρου και του κεντρικού νευρικού συστήματος. Στην περίπτωση της εκδήλωσης του συνδρόμου με διάρροιες, οι διαταραχές αυτού του άξονα οδηγούν σε ταχύτερη διέλευση της τροφής από το έντερο, προκαλώντας διάρροια, κοιλιακές κράμπες και άλλα συμπτώματα. Παράλληλα, η δυσβίωση μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία των νεύρων του εντέρου. Έτσι, ακόμη και η φυσιολογική κίνηση τροφής ή αερίων μπορεί να προκαλεί πόνο και έντονη δυσφορία.
Συμπτώματα που μπορεί να αναγνωρίσετε
Τις ημέρες που τα συμπτώματα είναι ενεργά, τουλάχιστον το 25% των κενώσεων είναι υδαρείς ή μαλακές, ενώ λιγότερο από το 25% είναι σκληρές ή σβωλώδεις. Συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν:
• αιφνίδια και επιτακτική ανάγκη για κένωση
• κοιλιακές κράμπες που συνήθως υποχωρούν μετά την κένωση
• φούσκωμα και αέρια
• ακράτεια κοπράνων
• λευκωπή βλέννα στα κόπρανα
Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με δυσκοιλιότητα
Σε αυτή τη μορφή του, το σύνδρομο χαρακτηρίζεται από σπάνιες και σκληρές κενώσεις. Εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες και συνήθως αναπτύσσεται στην εφηβεία ή στη νεαρή ενήλικη ζωή, αν και μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Η αιτία του δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη, ωστόσο φαίνεται ότι πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνισή του. Και σε αυτή την περίπτωση, η δυσβίωση θεωρείται σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας.
Η δυσβίωση μπορεί να προκαλέσει επιβράδυνση της κινητικότητας του εντέρου. Αυτό σημαίνει ότι η τροφή και τα απόβλητα κινούνται πιο αργά, επιτρέποντας στο παχύ έντερο να απορροφήσει περισσότερα υγρά. Το αποτέλεσμα είναι κόπρανα σκληρά, ξηρά και δύσκολα στην αποβολή.
Η χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών μπορεί επίσης να επιδεινώσει τη δυσκοιλιότητα. Οι φυτικές ίνες αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων και διευκολύνουν τη διέλευσή τους. Επιπλέον, τα άτομα με IBS-C εμφανίζουν συχνά αυξημένη ευαισθησία σε τρόφιμα όπως τα γαλακτοκομικά, η γλουτένη και τα λιπαρά τρόφιμα, ακόμη και σε μικρές ποσότητες.
Συμπτώματα που μπορεί να αναγνωρίσετε
Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μπορεί να προκαλεί επίμονη ή συχνή δυσκοιλιότητα. Τις ημέρες με ενεργά συμπτώματα, πάνω από το 25% των κενώσεων είναι σκληρές ή σβωλώδεις, ενώ λιγότερο από το 25% είναι μαλακές. Άλλα συχνάσυμπτώματα περιλαμβάνουν:
• επίμονο κοιλιακό άλγος ή κράμπες
• έντονοφούσκωμα και αέρια
• έντονη προσπάθεια κατά την κένωση
• σπάνιες κενώσεις, συχνά λιγότερες από τρεις φορές την εβδομάδα
• αίσθημα ατελούς κένωσης
Παρότι μπορεί να υπάρξει προσωρινή ανακούφιση μετά την κένωση, η μακροπρόθεσμη βελτίωση απαιτεί συστηματική εφαρμογή του θεραπευτικού πλάνου.
Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με μικτές εντερικές συνήθειες
Σε αυτή τη μορφή του συνδρόμου συνυπάρχουν διάρροια και δυσκοιλιότητα. Πρόκειται για μορφή πιο απαιτητική στη διαχείριση, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να εναλλάσσονται απρόβλεπτα. Εμφανίζεται εξίσου σε άνδρες και γυναίκες. Αν και η αιτιολογία δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, φαίνεται ότι η ανισορροπία του εντερικού μικροβιώματος επηρεάζει τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου. Οι διαταραχές αυτές οδηγούν σε αστάθεια της κινητικότητας του εντέρου, με εναλλαγή ταχείας και αργής διέλευσης της τροφής.
Παράγοντες, όπως το συναισθηματικό στρες και ορισμένα τρόφιμα μπορούν να πυροδοτήσουν ή να επιδεινώσουν τα συμπτώματα.
Συμπτώματα που μπορεί να αναγνωρίσετε
Τις ημέρες με συμπτώματα, πάνω από το 25% των κενώσεων είναι σκληρές και πάνω από το 25% είναι υδαρείς. Συχνά παρατηρούνται:
• κοιλιακές κράμπες με μεταβαλλόμενη ένταση και εντόπιση
• φούσκωμα και αέρια που μεταβάλλονται ανάλογα με τις κενώσεις
• άλλοτε επιτακτική ανάγκη για κένωση και άλλοτε δυσκολία στην αποβολή κοπράνων
• αίσθημα ατελούςκένωσης
• βλέννα στα κόπρανα
• αίσθημα πληρότητας ή ναυτία μετά το φαγητό
Πώς να διαπιστώσετε τον τύπο IBS που έχετε
Η διάγνωση για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και ο καθορισμός του τύπου βασίζονται στο ιατρικό ιστορικό, την αξιολόγηση των συμπτωμάτων, την κλινική εξέταση και, όπου χρειάζεται, σε διαγνωστικές εξετάσεις. Συχνά, ο γαστρεντερολόγος θα καταλήξει στη διάγνωση αποκλείοντας άλλες περιπτώσεις.
Πότε να απευθυνθείτε σε γαστρεντερολόγο
Εάν τα συμπτώματα είναι επίμονα, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση. Αν και η περιστασιακή διάρροια ή δυσκοιλιότητα είναι συχνή, τα συνεχή συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν το εν λόγω σύνδρομο ή άλλη πάθηση του γαστρεντερικού.
Απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση εάν εμφανιστούν:
• αίμα στα κόπρανα
• έντονος ή επίμονος πόνος
• ναυτία ή έμετος
• πυρετός
• νυχτερινή διάρροια ή κοιλιακό άλγος
• ανεξήγητη απώλεια βάρους
Πρόληψη και διαχείριση για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου
Η πλήρης πρόληψη δεν είναι πάντα εφικτή, ωστόσο αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα:
• ισορροπημένη διατροφή με μικρότερα και συχνότερα γεύματα και επαρκή πρόσληψη διαλυτών φυτικών ινών
• εφαρμογή δίαιτας χαμηλής FODMAP, όταν ενδείκνυται
• διαχείριση στρες μέσω τεχνικών όπως η ενσυνειδητότητα και οι ασκήσεις αναπνοής
• τακτική σωματική άσκηση, που υποστηρίζει την πέψη και μειώνει το άγχος
