Οι πρόωροι θάνατοι των ηθοποιών Chadwick Boseman και James Van Der Beek από καρκίνο του παχέος εντέρου στα 40 τους χρόνια, έφεραν στο προσκήνιο μία νόσο που πλήττει όλο και περισσότερους νέους κάθε χρόνο. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου, που περιλαμβάνει τόσο τον καρκίνο του παχέος εντέρου όσο και του ορθού, αποτελεί πλέον την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο σε ενήλικες κάτω των 50 ετών.
Σύμφωνα με νέα έρευνα, οι θάνατοι από καρκίνο του ορθού αυξάνονται ιδιαίτερα σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα – κυρίως στους millennials. Αν η τάση συνεχιστεί, μέχρι το 2035 ο καρκίνος του ορθού θα είναι η πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο σε άτομα κάτω των 50 ετών, όπως αναφέρει το NBC.
Αν και ο καρκίνος του ορθού μοιάζει με εκείνον του παχέος εντέρου, η διαφορά τους βρίσκεται στη θέση όπου εμφανίζεται ο όγκος. Όπως εξηγεί ο δρ. Jatin Roper, γαστρεντερολόγος στο Duke Health, το ορθό είναι το τελικό τμήμα του παχέος εντέρου πριν τον πρωκτό και οι δύο τύποι συχνά αναφέρονται μαζί ως «καρκίνος του παχέος εντέρου». Ο δρ. Michael Foote, ογκολόγος στο Memorial Sloan Kettering Cancer Center της Νέας Υόρκης, συμπληρώνει πως οι όγκοι αυτοί έχουν πολλές ομοιότητες.
Συμπτώματα και προειδοποιητικά σημάδια
Το πιο κοινό σύμπτωμα καρκίνου του ορθού είναι η αιμορραγία από τον πρωκτό. Ο δρ. Foote επισημαίνει πως αυτό είναι «πολύ πιο συχνό» στους νεότερους ασθενείς, συχνά εμφανίζεται ως αίμα στα κόπρανα ή σκουρόχρωμα κόπρανα. Η αιμορραγία μπορεί να είναι έντονα κόκκινη ή σκούρα και να εμφανίζεται είτε κατά την κένωση είτε τυχαία μέσα στην ημέρα — κάτι που μπορεί εύκολα να μπερδευτεί με αιμορροΐδες ή ακόμα και με έμμηνο ρύση.
Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν κοιλιακό πόνο, αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου, δυσκοιλιότητα, πιο λεπτά κόπρανα, κόπωση και απώλεια βάρους. Η αναιμία είναι επίσης ένα συχνό εύρημα. Επειδή ο καρκίνος βρίσκεται στο τέλος του παχέος εντέρου, οι ασθενείς συχνά παρατηρούν πιο λεπτά κόπρανα ή αίμα στα κόπρανα.
Ο δρ. Roper τονίζει ότι κάθε αλλαγή στη λειτουργία του πεπτικού συστήματος πρέπει να εξετάζεται από γιατρό, ειδικά αν υπάρχει αίμα στα κόπρανα. Ωστόσο, σε κάποιους ασθενείς δεν εμφανίζονται συμπτώματα — κάτι που κάνει τους τακτικούς προληπτικούς ελέγχους ακόμα πιο σημαντικούς.
Η αύξηση των περιστατικών στους νέους
Τα ποσοστά θανάτων από καρκίνο του ορθού αυξάνονται ταχύτατα σε νεαρούς ενήλικες ηλικίας 30 και 40 ετών. Έρευνα της American Cancer Society δείχνει ότι ενώ τα κρούσματα μειώνονται στους άνω των 65 ετών, αυξάνονται στους νεότερους.
Όπως εξηγεί ο δρ. Foote, η πλειονότητα των περιστατικών σε νεαρά άτομα εντοπίζεται κυρίως στο αριστερό μέρος του παχέος εντέρου ή στο ορθό. Ο δρ. Roper σημειώνει πως το ποσοστό αύξησης για τον καρκίνο του ορθού είναι μεγαλύτερο απ’ ό,τι για τον καρκίνο του παχέος εντέρου συνολικά — χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί ακόμη το γιατί.
Ιστορικά, οι συγκεκριμένοι τύποι καρκίνου εμφανίζονταν κυρίως σε ηλικιωμένους. Πλέον όμως καταγράφεται δραματική αύξηση σε άτομα κάτω των 50 ετών — τόσο ώστε να θεωρείται πια συνηθισμένο να διαγιγνώσκονται νέοι ασθενείς.
Παρά τη γενικότερη σπανιότητα της νόσου στους νέους, οι αυξήσεις στις νεότερες γενιές είναι ανησυχητικές: όσοι γεννήθηκαν το 2001 (Gen Z) έχουν υψηλότερο ποσοστό από τους millennials που γεννήθηκαν το 1991 ή το 1981.
Έκθεση που παρουσιάστηκε πρόσφατα σε συνέδριο έδειξε ότι ακόμα και στους εφήβους υπάρχει αξιοσημείωτη αύξηση — παρόλο που τα απόλυτα μεγέθη παραμένουν μικρά.
Ενδεικτικά, τα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 αυξήθηκαν κατά 63% από το 1988 έως σήμερα: από 8 στα 100.000 άτομα τότε, στα 13 στα 100.000 σήμερα.
Αν και τα συνολικά ποσοστά παραμένουν σχετικά χαμηλά, η αύξηση προκαλεί ανησυχία γιατί υποδηλώνει ότι ίσως υπάρχει κάποιος περιβαλλοντικός ή διατροφικός παράγοντας που δεν έχει ακόμη εντοπιστεί.
Πιθανοί λόγοι για την αύξηση – Ο ρόλος της διατροφής
Ενώ η έρευνα συνεχίζεται, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η παχυσαρκία αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τον καρκίνο του παχέος εντέρου τόσο στους νέους όσο και στους ηλικιωμένους. Ωστόσο, σύμφωνα με τον δρ. Foote, οι περισσότεροι νέοι ασθενείς δεν είναι παχύσαρκοι ούτε διαβητικοί — άλλος γνωστός παράγοντας κινδύνου.
Η αύξηση ξεκίνησε μεταξύ 1950 και 1990, με τις αλλαγές στη διατροφή να θεωρούνται πιθανό αίτιο: περισσότερα ζωικά λιπαρά και επεξεργασμένα τρόφιμα, λιγότερα λαχανικά και φυτικές ίνες, καθώς και μεγάλη κατανάλωση επεξεργασμένων σακχάρων και δημητριακών.
Την ίδια περίοδο εμφανίστηκαν τα fast food, τα συντηρητικά έγιναν ευρέως διαδεδομένα και πλαστικές συσκευασίες τροφίμων (που περιέχουν μικροπλαστικά) μπήκαν στη ζωή μας. Επιπλέον, αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου λόγω διατροφικών συνηθειών ή έλλειψης άσκησης ίσως σχετίζονται επίσης με την αύξηση της νόσου.
Πρόληψη: Τι μπορείτε να κάνετε
Δεν υπάρχει τρόπος να εξαλειφθεί πλήρως ο κίνδυνος για καρκίνο του ορθού, αλλά υπάρχουν μέτρα πρόληψης που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Ο πρώτος βασικός παράγοντας είναι οι προληπτικοί έλεγχοι με κολονοσκόπηση ή τεστ κοπράνων (Cologuard ή FIT), που ξεκινούν στην ηλικία των 45 ετών. Εάν πλησιάζετε αυτή την ηλικία, καλό είναι να προγραμματίσετε εγκαίρως έναν τέτοιο έλεγχο μαζί με τον γιατρό σας.
Για όσους δεν μπορούν να υποβληθούν εύκολα σε κολονοσκόπηση ή δεν έχουν συνοδό μετά τη διαδικασία, τα τεστ κοπράνων αποτελούν αξιόπιστη εναλλακτική λύση — ωστόσο ένα θετικό αποτέλεσμα απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση με κολονοσκόπηση.
Όσοι έχουν στενό συγγενή πρώτου βαθμού με ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου ή ορθού μπορεί να χρειάζεται να ξεκινήσουν τους ελέγχους νωρίτερα από τα 45.
Επιπλέον της πρόληψης μέσω εξετάσεων, ο δρ. Roper προτείνει τη μεσογειακή διατροφή: χαμηλή σε ζωικά λιπαρά (ειδικά κόκκινο κρέας), πλούσια σε φυτικές ίνες (όσπρια, λαχανικά, φρούτα, σπόρους και δημητριακά ολικής αλέσεως).
Αποφύγετε τα αναψυκτικά με ζάχαρη, περιορίστε το αλκοόλ και μειώστε τη χρήση πλαστικών δοχείων τροφίμων όταν αυτό είναι δυνατό — αν και η σύνδεση μικροπλαστικών με τον καρκίνο δεν έχει αποδειχθεί πλήρως μέχρι στιγμής.
Εάν αντιμετωπίζετε παχυσαρκία ή διαβήτη, εξετάστε μαζί με τον γιατρό σας φαρμακευτική αγωγή ή αλλαγές στον τρόπο ζωής για τη μείωση του κινδύνου σας.
Η σημασία της ενημέρωσης και της παρακολούθησης υγείας
Η τακτική επαφή με γιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, που γνωρίζει το ατομικό σας ιστορικό υγείας, είναι σημαντική για την πρόληψη αλλά και την έγκαιρη διάγνωση συμπτωμάτων όπως αυτά που αναφέρθηκαν παραπάνω — χωρίς όμως κάθε σύμπτωμα να σημαίνει απαραίτητα καρκίνο.
Μην αγνοείτε ύποπτα συμπτώματα. Αν παρουσιάζετε οποιοδήποτε σύμπτωμα σχετικό με τον καρκίνο του ορθού μην καθυστερείτε να ζητήσετε ιατρική συμβουλή – κι αν δεν ληφθεί σοβαρά υπόψη από τον πρώτο γιατρό σας, μη διστάσετε να απευθυνθείτε αλλού για περαιτέρω διερεύνηση.
