Οι Σκανδιναβοί μας έχουν συνηθίσει σε ρουτίνες χαλάρωσης και αυτοφροντίδας. Είναι το fredagsmys κάτι που αξίζει να δοκιμάσουμε;
Επιτέλους Παρασκευή! Μετά από μια απαιτητική εργάσιμη εβδομάδα, οι περισσότεροι έχουμε διαφορετικές ιδέες για το πώς θα περάσουμε το βράδυ της Παρασκευής. Άλλοι θα κανονίσουν δείπνο με φίλους, άλλοι θα αράξουν στον καναπέ με το κουβερτάκι για bingewatching. Στη Σουηδία, όμως, υπάρχει εδώ και δεκαετίες ένα καθιερωμένο τελετουργικό: το fredagsmys, ένας συνειδητός τρόπος, μια ρουτίνα, να ρίχνεις ταχύτητα στο τέλος κάθε εβδομάδας.
Η ρουτίνα μπορεί να είναι τόσο απλή όσο το να φορέσουμετις πιζάμες ή μια φόρμα μόλις μπούμε στο σπίτι. Μπορεί όμως να είναι και πιο ουσιαστική, ειδικά αν αναζητάμε έναν σταθερό τρόπο αποσυμπίεσης. Ειδικοί στην ψυχική υγεία εξηγούν πώς το fredagsmys επηρεάζει τη διάθεση και πώς μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικό reset για σώμα και μυαλό. Ας ξεκινήσουμε όμως από τα βασικά.
Τι είναι το fredagsmys;
Αντί να γεμίζει το βράδυ της Παρασκευής με υποχρεώσεις ή κοινωνικές εξόδους, το fredagsmys βάζει στο επίκεντρο την ξεκούραση. «Fredagsmys σημαίνει κυριολεκτικά “ζεστή, χαλαρή Παρασκευή”. Είναι μια σουηδική παράδοση που θέλει τους ανθρώπους να μένουν στο σπίτι μετά τη δουλειά, να περνούν χρόνο με φίλους και οικογένεια, να παίζουν επιτραπέζια, να βλέπουν τηλεόραση και να τσιμπολογούν», εξηγεί ο ψυχίατρος Eugene Grudnikoff.
«Σουηδικά tacos, κουβέρτες και αναμμένα κεριά δημιουργούν μια ατμόσφαιρα χαλάρωσης που σηματοδοτεί συνειδητά το τέλος της εβδομάδας». Το τελετουργικό είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο τους χειμερινούς μήνες, όταν οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη να επιβραδύνουν και να μείνουν στο σπίτι. «Χαμηλώνεις τα φώτα, φοράς άνετα ρούχα, τρως κάτι απλό και παρηγορητικό, όπως σνακ ή φαγητό απ’ έξω», λέει η Eleni Nicolaou, arttherapist και creative wellness coach σχολιάζοντας την τάση. Σύμφωνα με την ίδια, η αποτελεσματικότητά του οφείλεται στο ότι δημιουργεί μια ξεκάθαρη μετάβαση από το mode της δουλειάς στο mode της ξεκούρασης, ενισχύοντας το αίσθημα προβλεψιμότητας και ψυχολογικής ασφάλειας.
Πολλοί ειδικοί περιγράφουν τέτοιου τύπου ρουτίνες ως «bookend» της εβδομάδας, ένα νοητικό κλείσιμο που βοηθά στη ρύθμιση του στρες και την αλλαγή ψυχικών ταχυτήτων. «Όταν καθιερώνεις ένα σταθερό τελετουργικό στο τέλος της εβδομάδας, στέλνεις ξεκάθαρο μήνυμα σε εγκέφαλο και σώμα ότι μπαίνεις σε “λειτουργία Σαββατοκύριακου” και ότι αφήνεις τη δουλειά πίσω σου, έστω και προσωρινά».
Τα οφέλη μιας «ζεστής» Παρασκευής για την ψυχική υγεία
Για να κατανοήσει κανείς γιατί το fredagsmys λειτουργεί ευεργετικά, αρκεί να δει τι προσφέρουν γενικά τα επαναλαμβανόμενα τελετουργικά. Η ίδια, καθησυχαστική ρουτίνα κάθε εβδομάδα καλλιεργεί αίσθημα σύνδεσης, ειδικά όταν μοιράζεται με άλλους. Παράλληλα, δημιουργεί χώρο για φροντίδα, ακόμη κι αν περνάς την Παρασκευή μόνος.
«Τα οικογενειακά και κοινοτικά τελετουργικά είναι κρίσιμα για την ποιότητα ζωής, γιατί προσφέρουν ένα ψυχικό καταφύγιο από το στρες και τα τραύματα», σημειώνει ο Grudnikoff. «Δεκαετίες ερευνών δείχνουν ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν με ουσιαστικά τελετουργικά προσαρμόζονται καλύτερα, οι ενήλικες νιώθουν πιο επαρκείς στον γονεϊκό τους ρόλο και τα ζευγάρια αναφέρουν μεγαλύτερη ικανοποίηση στη σχέση τους. Σε ατομικό επίπεδο, τα τελετουργικά έχουν συνδεθεί με μείωση της κορτιζόλης και χαμηλότερα επίπεδα άγχους».
Ο βασικός στόχος του fredagsmys είναι η ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, εκείνου που ευνοεί τη σωματική και ψυχική ανάπαυση. «Πολλοί άνθρωποι παραμένουν όλη την εβδομάδα σε κατάσταση “συμπαθητικής υπερδιέγερσης” λόγω χρόνιου εργασιακού στρες», εξηγεί η Nicolaou. «Όταν την Παρασκευή γυρίζεις σπίτι, φοράς άνετα ρούχα, χαμηλώνεις τα φώτα και τρως comfortfood, το σώμα απελευθερώνει ακετυλοχολίνη, η οποία επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό και δίνει σήμα στα όργανα να χαλαρώσουν».
Με την πάροδο του χρόνου, η επανάληψη της ίδιας ρουτίνας δημιουργεί ένα είδος σωματικής μνήμης. «Το νευρικό μας σύστημα λειτουργεί καλύτερα όταν υπάρχουν σαφή όρια», λέει η Nicolaou. «Όταν κάθε Παρασκευή ακολουθείς την ίδια ζεστή, γνώριμη διαδικασία, ο εγκέφαλος λαμβάνει το μήνυμα ότι το στρες της εβδομάδας έχει τελειώσει». Η προβλεψιμότητα αυτή μεταφράζεται σε αίσθημα ασφάλειας και, όπως παρατηρεί, όσοι εφαρμόζουν συστηματικά το fredagsmys συχνά νιώθουν πιο ήρεμοι ακόμη και από το βράδυ της Πέμπτης.
Πώς να δημιουργήσεις τη δική σου χαλαρωτική ρουτίνα
Το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψεις κατά γράμμα τη σουηδική παράδοση, αλλά να στείλεις στο νευρικό σου σύστημα σταθερά σήματα ασφάλειας.
Χαμήλωσε τα φώτα
Ξεκίνα μειώνοντας τον φωτισμό τουλάχιστον δύο ώρες πριν τον ύπνο. «Το πιο απλό και αποτελεσματικό βήμα είναι να χαμηλώνεις τα φώτα μετά τη δύση», λέει η Nicolaou. «Ο εγκέφαλος ρυθμίζει τη μελατονίνη με βάση το φως. Αν κρατάς έντονο φωτισμό μέχρι αργά, ουσιαστικά του λες να μείνει σε εγρήγορση». Προτίμησε φωτιστικά δαπέδου ή επιτραπέζια, και λάμπες με θερμό φως που μιμούνται το φως του σούρουπου.
Πέρασε χρόνο με ανθρώπους που αγαπάς
Ακόμη και με χαμηλούς τόνους. «Όταν ξεκινάς μια νέα συνήθεια, βοηθά να έχεις έναν “συνεργό”», λέει ο Grudnikoff. Η απλή παρουσία ενός άλλου ανθρώπου μπορεί να διαλύσει την ψυχική κόπωση της καθημερινότητας. Δεν χρειάζονται βαθιές συζητήσεις. Το να κάθεστε δίπλα δίπλα, με άνετα ρούχα και κάτι γνώριμο στο πιάτο, αρκεί.
Στήριξε τη ρουτίνα στις δικές σου παραδόσεις
«Δεν υπάρχει κάτι μαγικό στα σουηδικά tacos, εκτός αν είσαι Σουηδός», λέει χαρακτηριστικά ο Grudnikoff. Αντί γι’ αυτό, επίλεξε φαγητά ή δραστηριότητες που έχουν νόημα για εσένα ή την οικογένειά σου. Έτσι, η Παρασκευή μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα, αγαπημένη οικογενειακή παράδοση.
Βρες τι σημαίνει “cozy” για εσένα
Αν οι κλασικές προτάσεις δεν σε εκφράζουν, φτιάξε τη δική σου λίστα. Για κάποιον, χαλάρωση σημαίνει διάβασμα. Για άλλον, ήπιες διατάσεις, περπάτημα ή δημιουργικές δραστηριότητες. Δοκίμασε διαφορετικές επιλογές και παρατήρησε πώς ανταποκρίνονται σώμα και μυαλό. Όταν βρεις αυτό που πραγματικά σε αποφορτίζει, επανάλαβέ το. Έτσι ο εγκέφαλος αρχίζει να προσδοκά τη ρουτίνα και να χαλαρώνει πιο εύκολα.
