Είναι πάντα συναρπαστικό να συνομιλείς με ανθρώπους που αγαπούν πραγματικά αυτό που κάνουν και καθοδηγούνται από τον άνθρωπο σε κάθε τους πράξη. Η Μαρία Γκατζόφλια με εντυπωσίασε αφηγούμενη την πορεία της – από τις σπουδές της μέχρι την πολύπλευρη επαγγελματική της δραστηριότητα στη δικηγορία και τη βιοηθική – και τον πλούτο των ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων της εκτός επαγγελματικού πλαισίου. Μέσα από την εμπειρία της, αναδεικνύεται η σημασία της γνώσης, της ηθικής και της αφοσίωσης στον άνθρωπο, στοιχεία που καθιστούν κάθε συζήτηση μαζί της πραγματικά ενδιαφέρουσα.
Κυρία Γκατζόφλια, ας ξεκινήσουμε από την αρχή: τι σας οδήγησε στη δικηγορία και ποια εμπειρία στην αρχή της καριέρας σας, σάς σημάδεψε περισσότερο;
Ξεκίνησα να σπουδάζω νομικά, πιστεύοντας ότι έτσι θα μπορέσω να γίνω άξια και καλή… δημοσιογράφος. Δεν είχα σκεφτεί να γίνω δικηγόρος. Δεν είχα σκοπό μου να υπερασπιστώ κανέναν, να διεκδικήσω ή εφαρμόσω το δίκαιο, όποιο κι αν είναι αυτό, ούτε φυσικά να ασχοληθώ με μια στείρα επιστήμη. Γιατί αυτό πίστευα ότι είναι η νομική επιστήμη, κάτι άκαμπτο και στείρο. Στην πορεία των σπουδών μου, κατάλαβα ότι δεν υπήρχε τίποτα άλλο εκτός από τις νομικές επιστήμες,το οποίο θα ήθελα πιο πολύ να σπουδάσω. Σήμερα, 35 χρόνια μετά, πιστεύω και νιώθω ακόμη το ίδιο και νιώθω τυχερή που η εφηβική μου αφέλεια με οδήγησε να ενασχοληθώ με τη νομική επιστήμη, η οποία -όπως και η δικηγορία- δεν είναι στείρα, το αντίθετο μάλιστα: γεννά λύσεις μέσα από την εφαρμογή των νόμων και του δικαίου. Τα νομικά απαιτούν μαθηματική σκέψη και λογική.
Τι με σημάδεψε περισσότερο στην αρχή της καριέρας μου; Σπούδασα νομικά στην Κολωνία (Γερμανία), και μετά τις σπουδές μου, εργάστηκα στη νομική διεύθυνση του Τμήματος Προστασίας Υδάτινων Πόρων της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κολωνίας. Ακούγεται αρκετά ενδιαφέρουσα θέση κι εργασία, αλλά στην πραγματικότητα δεν ήταν καθόλου συναρπαστική, για εμένα τουλάχιστον, και αφορούσε στην απλή εφαρμογή των νόμων και την καθημερινή έκδοση διοικητικών πράξεων και προστίμων. Ένα βαρετό ξεκίνημα, λοιπόν.
Η πιο «συναρπαστική» εμπειρία στην αρχή της καριέρας μου ήταν λιγο αργότερα, κατά τη διάρκεια της άσκησής μου στην Εισαγγελία Πρωτοδικών του Βούπερταλ στη Γερμανία, όταν ως ασκούμενη Εισαγγελέας Ακροάσεων/Υπηρεσίας συνόδευσα τους αστυνομικούς περιπολίας μέσα σε περιπολικό όχημα, κατά τη διάρκεια νυχτερινής βάρδιας, σε περίπτωση που θα ήταν άμεση ανάγκη να εκδοθεί σχετικό εισαγγελικό ένταλμα. Στάθηκα τυχερή, εκείνη τη βραδιά, γιατί προς μεγάλη μου ανακούφιση τίποτε το συναρπαστικό δεν συνέβη, και δεν εξέδωσα κανένα ένταλμα.
Μερικά χρόνια αργότερα, στην Ελλάδα πια, αυτό που με οδήγησε να καταλάβω τι είδους δικηγόρος (και νομικός) θα ήθελα πραγματικά να είμαι, ήταν μία «απλή» υπόθεση έκδοσης συναινετικού διαζυγίου, όπου όμως στην πραγματικότητα, τίποτε το συναινετικό στη λύση του γάμου του ζευγαριού δεν υπήρχε. Τότε, μου έγινε απολύτως συνειδητό ότι για εμένα η δικηγορία δεν είναι μια παράσταση ή παιχνίδι δύναμης και ότι ο στόχος μου ήταν να εφαρμόζω αυτό που μας είχαν εξαρχής διδάξει. Δηλαδή να προσπαθούμε ειλικρινά και εντατικά να λύσουμε εξωδικαστικά τις διαφορές των πελατών μας, έχοντας ως γνώμονα το πραγματικό συμφέρον του πελάτη μας κι όχι το δικό μας γόητρο, εγωισμό ή οικονομικό συμφέρον. Αυτόν τον στόχο ακολούθησα κι ακολουθώ πάντα. Και για αυτό είμαι και διαπιστευμένη διαμεσολαβητής, αναλαμβάνοντας και προσπαθώντας μέσα από τη διαμεσολάβηση, αυτήν τη μέθοδο εξωδικαστικής επίλυσης ιδιωτικών διαφορών, να διευκολύνω την επικοινωνία και τη διαπραγμάτευση μεταξύ των μερών έτσι ώστε τα μέρη να βρουν μία βιώσιμη και αμοιβαία ικανοποιητική κι αποδεκτή λύση σχετικά με τη μεταξύ τους διαφορά.
Ακούω την αφήγησή σας με πολύ ενδιαφέρον. Μπορείτε να περιγράψετε μια τυπική σας μέρα στη δουλειά και ποιες στιγμές σας κάνουν να βλέπετε το επάγγελμα από άλλη οπτική;
Στη δικηγορία, κατά τη γνώμη μου, το πιο ευχάριστο και ενδιαφέρον είναι, ότι δεν υπάρχουν τυπικές, συνηθισμένες ή ίδιες μέρες. Είτε ασχολείσαι με την μαχόμενη δικηγορία είτε παρέχεις άλλες νομικές υπηρεσίες, έρχεσαι καθημερινά σε επαφή με διαφορετικούς ανθρώπους, διαφορετικές υποθέσεις και διαφορετικές συνθήκες, ακόμα κι αν έχεις εξειδικευτεί σε έναν συγκεκριμένο τομέα του Δικαίου και ασχολείσαι αποκλειστικά με ένα συγκεκριμένο θέμα. Ούτε η διαμεσολάβηση είναι μια τυπική ή περιοριστική διαδικασία, αντίθετα, η διαδικασία είναι ευέλικτη κι ελαστική και τα συμμετέχοντα μέρη τη διαμορφώνουν σύμφωνα με όσα οι ίδιοι επιθυμούν, ανάλογα πάντα με τη φύση της υπόθεσης. Η επαφή με τον κόσμο, με αληθινό κόσμο και όχι μόνο με υπολογιστές, είναι στοιχείο του επαγγέλματός μας και νομίζω ότι αυτό τουλάχιστον δεν θα αλλάξει.
Στην δικηγορία, πολύ συχνά ο δικηγόρος βιώνει την κάθε του υπόθεση σαν μία παράσταση, σαν ένα παιχνίδι που θέλει να κερδίσει, να βάλει πόντους και γκολ, να πρωταγωνιστήσει, να παραστήσει κάτι, και δεν τον απασχολεί ότι πίσω από κάθε υπόθεση κρύβεται η αληθινή ζωή ενός άλλου ανθρώπου. Κατά τη γνώμη μου, το πραγματικό μέλημα κάθε δικηγόρου θα πρέπει να είναι η ολοκλήρωση της υπόθεσης, που του έχει αναθέσει ο πελάτης του, με τον καλύτερο, αλλά και με τον ταχύτερο δυνατό τρόπο. Το μυαλό του δικηγόρου, και του νομικού γενικότερα, πρέπει να γεννά τρόπους, λύσεις και ιδέες, δίχως πονηριά και εγωισμούς.
Στη δουλειά σας, ποιοι παράγοντες – τεχνολογικοί, κοινωνικοί ή νομικοί – επηρεάζουν περισσότερο τον τρόπο που εργάζεστε και πώς ανταποκρίνεστε σε αυτούς;
Η δουλειά μας, όπως και η δουλειά του καθενός, επηρεάζεται άμεσα από την οικονομία και την κοινωνία. Οι τεχνολογικές, κοινωνικές, πολιτισμικές και οικονομικές εξελίξεις επηρεάζουν όλους μας. Η ραγδαία-με ιλιγγιώδη ταχύτητα κατά πολλούς- ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, η καθημερινή χρήση εργαλείων AI οδηγούν σε αλλαγή του τρόπου και του ρυθμού εκτέλεσης της εργασίας όλων μας. Εξαιτίας ακριβώς αυτού δημιουργείται η ανάγκη εξειδίκευσης σε νέους τομείς. Για παράδειγμα, σχετικά με ζητήματα διαφάνειας, ευθύνης, κινδύνων πνευματικής ιδιοκτησίας άυλων πνευματικών αγαθών, κλπ. Οι περισσότεροι έχουν ακούσει για το AI Act, τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1689 για την ΤΝ, ο οποίος θεσπίζει κανόνες για τη χρήση τεχνολογιών ΤΝ στην Ευρωπαϊκή Ένωση και επηρεάζει όλους μας, και φυσικά και τους νομικούς-δικηγόρους. Συγχρόνως, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η εφαρμογή των κανόνων GDPR απαιτούν από τους δικηγόρους βαθιά τεχνολογική κατανόηση και αυστηρή συμμόρφωση, τόσο στους τομείς ιδιωτικού όσο και δημοσίου δικαίου.
Μην ξεχνάμε επίσης τις σύγχρονες νέες μορφές εργασίας, την οικονομία της πλατφόρμας (gigeconomy), που δημιουργούν νομικά ζητήματα σχετικά με τις συμβάσεις εργασίας, τα εργατικά δικαιώματα και τη φορολογική αντιμετώπιση των εργαζομένων, ζητήματα τα οποία απασχολούν και αφορούν έναν νομικό.
Πέραν αυτών, η κοινωνία, οι επιχειρήσεις και οι πολίτες σήμερα ενδιαφέρονται συστηματικά για την παροχή νομικών συμβούλων σχετικά με τη βιωσιμότητα, την περιβαλλοντική ευθύνη, τις ESG υποχρεώσεις επιχειρήσεων, την προστασία των φυσικών πόρων, και την περιβαλλοντική νομοθεσία. Η υπογεννητικότητα, η γήρανση του πληθυσμού, αλλά και το μεταναστευτικό δημιουργούν νέα νομικά ζητήματα που αφορούν σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης, εργασιακών σχέσεων, ιθαγένειας και ίσης μεταχείρισης μεταξύ πολιτών. Θέματα, όπως ο γάμος μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών, η ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και η σύγχρονη δομή της οικογένειας γεννούν νομικά, αλλά και βιοηθικά ζητήματα, τα οποία μας αφορούν όλους.
Σε όλα αυτά τα σύγχρονα θέματα που προκύπτουν από τις εξελίξεις στην κοινωνία και τον πολιτισμό, θα πρέπει να προσθέσουμε και τα προβλήματα και θέματα που προκύπτουν από τα αυξανόμενα περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων, ψηφιακής απάτης,δυσφήμισης και άσκησης απειλής και βίας μέσω του διαδικτύου. Όλα τα παραπάνω θέματα και η πολυπλοκότητα αυτών, αλλά και η σύγχρονη νομοθεσία απαιτούν υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης και συνεχή κατάρτιση και προσαρμογή των νομικών.
Έχετε βρεθεί ποτέ σε μια κατάσταση, όπου η νομική ορθότητα και η προσωπική ή κοινωνική ηθική δεν ταυτίζονταν; Πώς το βιώσατε;
Όλοι μας, κάποια στιγμή στη ζωή μας ερχόμαστε αντιμέτωποι με καταστάσεις που δεν τις έχουμε επιλέξει, δεν μας αρέσουν κι ούτε μας ταιριάζουν και παρόλα αυτά πρέπει να συνεχίσουμε να κάνουμε τη δουλειά μας, όποια κι αν είναι αυτή. Το πώς το βιώνει ο καθένας είναι διαφορετικό και εξαρτάται από τον χαρακτήρα και τις αντοχές του- αλλά πιστεύω ότι σίγουρα ο καθένας μας βάζει τα όρια του και τις απαραβίαστες, αδιαπραγμάτευτες γραμμές του και δεν παραμένει άβουλος κι αμήχανος μπροστά σε καταστάσεις που τον φέρνουν αντιμέτωπο με τις ηθικές του αξίες.
Ποιες προσωπικές ή επαγγελματικές εμπειρίες έχουν διαμορφώσει την οπτική σας απέναντι στην κοινωνική δικαιοσύνη και τα δικαιώματα μειονοτήτων;
Η αλήθεια είναι ότι η οπτική μου, η άποψή μου και τα πιστεύω μου απέναντί στην κοινωνική δικαιοσύνη και τα δικαιώματα μειονοτήτων δεν έχει αλλάξει λόγω προσωπικών ή/και επαγγελματικών εμπειριών. Οι προσωπικές και επαγγελματικές μου εμπειρίες, που έχουν προκύψει από την ενασχόληση μου με εργατικό και ασφαλιστικό δίκαιο, όπου συχνά δυστυχώς υπάρχουν διακρίσεις- κυρίως εις βάρος των γυναικών και των ατόμων με αναπηρία, και η ανάληψη υποθέσεων σχετικά με θέματα που αφορούσανευάλωτες ομάδες μεταναστών και πολιτικών προσφύγων, με στεναχώρησαν βαθιά και με ώθησαν να κατανοήσω ποια είναι η πραγματικότητα, αν γίνονται διακρίσεις και πόσο μεγάλη είναι η απόσταση ανάμεσα στην θεωρία και την πραγματικότητα, αναφορικά με την ίση μεταχείριση, με την πρόσβαση σε βασικά κοινωνικά αγαθά, με την παιδεία, την κοινωνική ασφάλιση, τις διακρίσεις στον εργασιακό χώρο, κλπ.
Ο ρόλος κάθε νομικού δεν περιορίζεται στην εφαρμογή του νόμου, αλλά αφορά συγχρόνως και στη διεκδίκηση ενός πιο δίκαιου πλαισίου για όσους δεν έχουν τη δυνατότητα ή τη δύναμη/ισχύ.
Πώς ενσωματώνεται η βιοηθική στην πρακτική σας και ποιες καταστάσεις σας έχουν κάνει να σκεφτείτε περισσότερο πάνω σε ηθικά ζητήματα;
Τι είναι η Βιοηθική: είναι ο διεπιστημονικός κλάδος, που ασχολείται με τα ηθικά προβλήματα που ανακύπτουν στην ιατρική, τη βιολογία, τη βιοτεχνολογία και την έρευνα. Η Βιοηθική ως επιστήμη συνεργάζεται με άλλα επιστημονικά πεδία, όπως τη Νομική, τη Φιλοσοφία, τη Θεολογία, την Κοινωνιολογία, ώστε να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο και να ρυθμιστούν τα όρια και κανόνες, που θα προστατεύουν τη ζωή, την υγεία και την αξιοπρέπεια. Για παράδειγμα, θέματα που άπτονται της βιοηθικής είναι τα ζητήματα που προκύπτουν κατά την αρχή και το τέλος της ζωής, η ευθανασία, η αντιμετώπιση του πόνου, η τεχνητή γονιμοποίηση, η παρένθετη μητρότητα, οι γονιδιακές παρεμβάσεις, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία, κ.α.
Η εφαρμογή νέων τεχνολογιών, όπως π.χ. η τεχνητή μήτρα, η τεχνική κατάτμησης και τροποποίησης του DNA (CRISPR), η χρήση ΑΙ στην υγεία, συχνά γεννούν ηθικά διλήμματα και κινδύνους εκμετάλλευσης και ανισότητας και για το λόγο αυτό χρειάζεται η παρέμβαση από τη μεριά του νομοθέτη και του Δικαίου, ώστε να ρυθμιστούν όροι και κανόνες και να προστατευτούν η αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα όλων (των ανθρώπων αλλά και άλλων ζώντων οργανισμών). Κατά την θέσπιση σχετικών νομοθετημάτων, οι αρχές που διέπουν τη Βιοηθική, δηλαδή η αρχή της αυτονομίας, της δικαιοσύνης, της ωφέλειας κι ευεργεσίας και του «μη βλάπτειν» βοηθούν και καθοδηγούν τον νομοθέτη.
Σε ό,τι αφορά εμένα προσωπικά, μέσα από την ιατρική διαμεσολάβηση, την οποία ασκώ, ήρθα σε επαφή με την βιοηθική διαμεσολάβηση και τη Βιοηθική. Η βιοηθική διαμεσολάβηση ασχολείται με διαφορές που αφορούν ηθικά διλήμματα σχετικά με την αρχή και το τέλος της ζωής, την θεραπεία των ατόμων, την αντιμετώπιση και την παροχή ιατρικής φροντίδας. Η επαφή μου με τη Βιοηθική με γοήτευσε και με ώθησε να παρακολουθήσω, παράλληλα με τις επαγγελματικές και οικογενειακές μου υποχρεώσεις, αρχικά ένα πανεπιστημιακό πρόγραμμα επιμόρφωσης σχετικό με την Ιατρική Δεοντολογία και τη Βιοηθική, διάφορα σεμινάρια και στη συνέχεια ολοκλήρωσα ένα διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα του τμήματος Ιατρικής, Νομικής και Θεολογίας του ΑΠΘ αναφορικά με τις σύγχρονες ιατρικές πράξεις και τη Βιοηθική.
Αποτέλεσμα όλης αυτής της ενασχόλησης μου (αλλά και της αγάπης μου) με τη Βιοηθική είναι ότι πριν 3 μήνες στο 17ο Παγκόσμιο Συνέδριο Βιοηθικής, Ιατρικής Ηθικής και Δικαίου της Υγείας (17th World Conferencein Bioethics, Medical Ethicsand Health Law) που πραγματοποιήθηκε στην Λουμπλιάνα, στη Σλοβενία, να παρουσιάσω μία εργασία μου με θέμα «Η Παρένθετη Μητρότητα στην Ελλάδα και Σύγχρονοί Βιοηθικοί Προβληματισμοί». Η ομιλία μου είχε, από ό,τι φάνηκε, απήχηση γιατί το επίσημο περιοδικό του παγκόσμιου ιατρικού συλλόγου, WMJ (World Medical Journal, Official Journal of the World Medical Association) μου ζήτησε να γράψω ένα άρθρο γνώμης σχετικά με την ομιλία μου στο συνέδριο και την παρένθετη μητρότητα στην Ελλάδα, το οποίο θα δημοσιευτεί τον ερχόμενο μήνα.
Χαίρομαι πολύ για τη διεθνή αυτή αναγνώριση και τη δημοσίευση. Ποιες αλλαγές στη σύγχρονη κοινωνία ή την τεχνολογία έχουν επηρεάσει περισσότερο τη δουλειά σας και πώς προσαρμόζεστε;
Με την πανδημία, εμφανίστηκε η τηλεργασία και οι τηλεδιασκέψεις στη ζωή μας. Τα τελευταία χρόνια, η εφαρμογή νέων τεχνολογιών, η τηλεργασία και η ευρύτερη τηλεπικοινωνία άλλαξε και τον δικό μας τρόπο εργασίας. Η ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφων, η ψηφιακή υπογραφή και βεβαίωση εγγράφων και ιδιωτικών συμφωνητικών, η ηλεκτρονική έκδοση πιστοποιητικών κλπ, γλιτώνει τον εργαζόμενο νομικό από πολύ άσκοπο χρόνο που χάνεται εξαιτίας των μετακινήσεων, ιδίως μέσα στο τεράστιο και υπερφορτωμένο λεκανοπέδιο της Αθήνας. Από την άλλη, συχνά η έλλειψη της απευθείας επαφής μεταξύ ατόμων, τα οποία συναλλάσσονται μεταξύ τους, δεν λειτουργεί ευνοϊκά στις μεταξύ τους σχέσεις και δυστυχώς η απόσταση και η ασφάλεια της απομακρυσμένης επαφής μέσω μίας οθόνης μπορεί να δημιουργήσει παρανοήσεις και ψευδαισθήσεις, αντί για την αίσθηση του τι είναι σημαντικό, ουσιαστικό και αληθές, με αποτέλεσμα να τους απομακρύνει από τον στόχο τους.
Η κυβερνοασφάλεια, η ασφάλεια των συναλλαγών και οι αυξανόμενες κυβερνοεπιθέσεις και ηλεκτρονικές απάτες είναι αυτό όμως που έχει πραγματικά επηρεάσει τη ζωή μας, την καθημερινότητά μας και φυσικά την εργασία μας. Συχνά, έχω τον φόβο και την αίσθηση ότι τίποτα απ’ όσα λαβαίνουν χώρα σε μία ηλεκτρονική πλατφόρμα, σε ένα δίκτυο υπολογιστών ή οτιδήποτε αποστέλλεται ηλεκτρονικά, δεν είναι ασφαλές και, ανά πάσα στιγμή, κινδυνεύει η ακεραιότητά του καθώς και η εμπιστευτικότητα, η οποία αποτελεί ένα παρά πολύ σημαντικό στοιχείο στην εργασία μας.
Η ανησυχία που περιγράφετε για την ασφάλεια και την εμπιστευτικότητα είναι απόλυτα κατανοητή, ιδίως στο δικό σας επάγγελμα. Ποιες ηθικές ή κοινωνικές προκλήσεις αντιμετωπίζουν σήμερα οι δικηγόροι στη βιοηθική και πώς μπορούν να τις διαχειριστούν;
Τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα και οι καινοτομίες, που αφορούν στην υγεία και τη ζωή μας, όπως π.χ. νέα επιτεύγματα στον τομέα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ή της τροποποίησης γονιδίων, συχνά προηγούνται των νομοθετικών ρυθμίσεων. Υπάρχει δηλαδή ταχεία εξέλιξη στην τεχνολογία χωρίς όμως αντίστοιχη εξέλιξη στη νομοθεσία. Επίσης, υπάρχουν σύγχρονες ιατρικές μέθοδοι, όπως ακριβώς η παρένθετη μητρότητα ή η υποβοηθούμενη ευθανασία (στο εξωτερικό) οι οποίες είναι νόμιμες, αλλά συχνά προκαλούν κοινωνικές και πολιτιστικές αντιδράσεις. Σήμερα, πιο πολύ από ποτέ, οι νομικοί και οι δικηγόροι θα πρέπει να εξειδικεύονται και να συνεργάζονται στενά με επιστήμονες από τον χώρο της υγείας και της βιοτεχνολογίας και να συμμετέχουν σε επιτροπές δεοντολογίας και βιοηθικής, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζονται με ορθό τρόπο τα ζητήματα που παρουσιάζονται.
Υπάρχουν κάποια γεγονότα ή φαινόμενα που σας έχουν εντυπωσιάσει και πώς βλέπετε να επηρεάζουν την καθημερινότητά μας;
Η τεχνητή νοημοσύνη, η καθημερινή χρήση εργαλείων ΑΙ για το καθετί, η ψηφιοποίηση της καθημερινότητάς μας και φυσικά η παγκοσμιοποίηση, που δεν είναι κάτι νέο, είναι αυτά που μου προκαλούν την μεγαλύτερη εντύπωση. Σήμερα, το κινητό μου τηλέφωνο ξέρει καλύτερα από εμένα ποια μουσική μου αρέσει, ποιο είναι το επόμενο τραγούδι που θα ακούσω, τι χρώμα μαλλιών μου ταιριάζει και ποιο είναι το ιδανικό είδος άθλησης για εμένα. Ίσως όλα αυτά να διευκολύνουν τη ζωή μας, να γίνεται έτσι πιο ενδιαφέρουσα και γρήγορη και ίσως, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να έχουμε πλέον περισσότερες δυνατότητες και να εκφράζονται περισσότερες απόψεις, αλλά συγχρόνως η καθημερινότητά μας γίνεται πιο απαιτητική και πιο πιεστική, καθώς χρειάζεται να κατανοούμε και να προσαρμοζόμαστε συνεχώς και να τηρούμε απαραίτητα μία κριτική στάση απέναντι σε όλα αυτά.
Με όλη αυτή την ταχύτητα και τις συνεχείς αλλαγές, ποια πράγματα σας επιτρέπουν να χαλαρώνετε, να αναζωογονείστε και να βρίσκετε προσωπική ικανοποίηση εκτός επαγγελματικού πλαισίου;
Εκτός από τη Βιοηθική, που ξεκίνησε ως παράπλευρη ενασχόληση και προσωπικό ενδιαφέρον και νιώθω πολύ τυχερή γι’ αυτό, χαλαρώνω περπατώντας όσο περισσότερο μπορώ, είτε στο κέντρο είτε στα περίχωρα της Αθήνας. Ασχολούμαι επίσης με την καλλιτεχνική βιβλιοδεσία, καθώς αγαπώ τα βιβλία και λατρεύω το χαρτί, ενώ συμμετέχω ενεργά σε εθελοντικές ομάδες.
Κυρία Γκατζόφλια, σας ευχαριστώ πολύ για όλα όσα μοιραστήκατε μαζί μας.
Κι εγώ σας ευχαριστώ.
