Μια ανάσα από τα Χριστούγεννα, πολλοί από εμάς στολίζουμε δέντρα, φτιάχνουμε γλυκά και οργανώνουμε εξόδους με φίλους. Εξίσου πολλοί από εμάς, όμως, περνούν αυτή την περίοδο με κακή διάθεση και στρες, ανυπομονώντας να τελειώσουν οι γιορτές.
Ο Δεκέμβρης έχει ταυτιστεί με φωτάκια και δώρα, με φιλικά και οικογενειακά τραπέζια και μια διάχυτη κοινωνική «απαίτηση» για χαρά, μία απαίτηση που πολλοί από εμάς καλύπτουμε εύκολα! Την ίδια στιγμή, όμως, για πολλούς από εμάς είναι ο πιο ψυχικά φορτισμένος μήνας του χρόνου. Κούραση, μελαγχολία, έλλειψη ενέργειας και συναισθηματική απόσυρση δεν είναι σπάνια φαινόμενα. Και δεν έχουν πάντα σχέση μόνο με τις υποχρεώσεις των ημερών.
Η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει εδώ και χρόνια το φαινόμενο της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής, γνωστής ως seasonal affective disorder. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, πρόκειται για μια μορφή κατάθλιψης που εμφανίζεται κυρίως τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες, με υποχώρηση των συμπτωμάτων την άνοιξη και το καλοκαίρι. Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε ότι αυτό που συχνά αποκαλούμε «χειμερινή μελαγχολία» δεν είναι πάντα απλή διάθεση. Σε αρκετές περιπτώσεις έχει συγκεκριμένη βιολογική και ψυχολογική βάση.
Τι είναι το seasonal blues και πώς εκδηλώνεται
Η μείωση της ηλιοφάνειας επηρεάζει άμεσα τον οργανισμό μας. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο National Institute of Mental Health δείχνει ότι το φως ρυθμίζει την παραγωγή μελατονίνης και σεροτονίνης, ουσιών που σχετίζονται με τον ύπνο, την ενέργεια και τη διάθεση. Τον χειμώνα, με τις μικρότερες ημέρες, η ισορροπία αυτή διαταράσσεται.
Τα πιο συχνά συμπτώματα της εποχιακής μελαγχολίας περιλαμβάνουν τα παρακάτω:
• επίμονη κόπωση
• μειωμένη διάθεση
• υπνηλία
• αυξημένη όρεξη κυρίως για υδατάνθρακες
• δυσκολία συγκέντρωσης
• ανάγκη για απομόνωση
Για κάποιους ανθρώπους τα συμπτώματα αυτά είναι ήπια. Για άλλους όμως επηρεάζουν σοβαρά την καθημερινότητα, την εργασία και τις σχέσεις.
Γιατί οι γιορτές δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τα πράγματα
Οι γιορτές, αντί να λειτουργούν πάντα ανακουφιστικά, συχνά εντείνουν τη συναισθηματική πίεση. Η κοινωνική σύγκριση, οι οικογενειακές εντάσεις, οι απώλειες, η οικονομική επιβάρυνση και η αίσθηση ότι «πρέπει να είμαστε χαρούμενοι» δημιουργούν ένα φορτίο που για κάποιους γίνεται δυσβάσταχτο.
Ψυχολόγοι της Βρετανικής Ψυχολογικής Εταιρείας επισημαίνουν ότι την περίοδο των γιορτών αυξάνονται οι αναφορές σε άγχος, θλίψη και μοναξιά, ιδίως σε ανθρώπους που έχουν βιώσει απώλειες, ζουν μόνοι ή βρίσκονται σε μεταβατικές φάσεις ζωής. Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν νιώθουμε όπως «πρέπει». Το πρόβλημα είναι ότι συχνά νιώθουμε ενοχή γι’ αυτό.
Πότε η μελαγχολία χρειάζεται προσοχή
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε μια παροδική κακή διάθεση και σε μια καταθλιπτική εικόνα που επιμένει.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι χρειάζεται επαγγελματική αξιολόγηση όταν τα συμπτώματα:
• διαρκούν πάνω από δύο εβδομάδες
• συνοδεύονται από έντονη απελπισία
• επηρεάζουν τον ύπνο και την όρεξη
• οδηγούν σε κοινωνική απόσυρση
• συνοδεύονται από αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό
Η έγκαιρη αναγνώριση είναι καθοριστικής σημασίας, γιατί η εποχική κατάθλιψη μπορεί να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά.
Τι βοηθάει πρακτικά σύμφωνα με την επιστήμη
Κάποιες παρεμβάσεις που ανακουφίζουν την εποχική μελαγχολία έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές και μπορούμε να τις υιοθετήσουμε όλοι, είτε νιώθουμε πιο «βαριά» τη διάθεσή μας είτε απλά οι γιορτές και οι υποχρεώσεις μας στρεσάρουν.
Έκθεση στο φυσικό φως: Το καθημερινό φως, ακόμη και τις συννεφιασμένες ημέρες, βοηθά στη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού. Οι ειδικοί προτείνουν πρωινές βόλτες και αποφυγή πολύωρης παραμονής σε σκοτεινούς χώρους.
Κίνηση με σταθερό ρυθμό: Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ήπια καθημερινή άσκηση βελτιώνει τη διάθεση μέσω της αύξησης ενδορφινών και σεροτονίνης.
Σταθερό ωράριο ύπνου: Ο διαταραγμένος ύπνος επιδεινώνει σημαντικά τα συμπτώματα. Η διατήρηση σταθερών ωρών, ακόμη και στις γιορτές, προστατεύει τη ψυχική ισορροπία.
Δομημένες μικρές καθημερινές ρουτίνες: Η αίσθηση προγράμματος μειώνει την εσωτερική αποδιοργάνωση. Μικρές σταθερές συνήθειες μέσα στη μέρα λειτουργούν υποστηρικτικά.
Ψυχολογική υποστήριξη όπου χρειάζεται: Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στην εποχική κατάθλιψη, σύμφωνα με δημοσιεύσεις στο The Lancet Psychiatry.
Δεν χρειάζεται να είμαστε όλοι χαρούμενοι
Το πιο ανακουφιστικό, ίσως, που μπορούμε να θυμόμαστε είναι ότι δεν υπάρχει υποχρέωση χαράς. Ο Δεκέμβρης δεν χρειάζεται να είναι μαγικός για όλους. Μπορεί να είναι απλώς ανθρώπινος. Με διακυμάνσεις, με ευαισθησία, με στιγμές κούρασης. Αντί να πιεζόμαστε να ταιριάξουμε σε μια γιορτινή εικόνα, μπορούμε να δώσουμε χώρο σε αυτό που πραγματικά βιώνουμε. Και αυτό από μόνο του είναι μια μορφή φροντίδας.
