Η ψυχική υγεία έχει μπει (ευτυχώς) στο φως του προβολέα όλων μας: συζητάμε ανοιχτά για τα συναισθήματά μας, προστρέχουμε στη βοήθεια των ειδικών όταν νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να τα διαχειριστούμε μόνοι μας. Ακόμη και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και πολιτικής, η ψυχική υγεία παιδιών και ενηλίκων είναι ένα ζήτημα που απασχολεί πολύ.
Κι επειδή ως δημοσιογράφος Υγείας ασχολούμαι πολύ με το θέμα αυτό, σκέφτηκα για τη φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας να κάνω κάτι διαφορετικό. Αντί να γράψω ένα άρθρο αυτοφροντίδας, να ζητήσω από τη Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου, Ψυχολόγο – Οικογενειακή Σύμβουλο, να μοιραστεί τις σκέψεις που της προκαλεί αυτή η ημέρα που επικεντρώνεται στο επιστημονικό της αντικείμενο.
Πώς βλέπει την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας η ψυχολόγος
Κάθε χρόνο, στις 10 Οκτωβρίου, η μέρα είναι αφιερωμένη στην Ψυχική Υγεία και στην ενημέρωση γύρω από αυτήν. Για μένα ως ψυχολόγο, η μέρα αυτή δεν είναι απλώς μία υπενθύμιση για το πόσο σημαντική είναι η φροντίδα της ψυχής μας. Είναι μία αφορμή για ουσιαστικό στοχασμό: «Πόσο έχουμε προχωρήσει και πόσο δρόμο έχουμε ακόμα για να αγκαλιάσουμε την αξία της ψυχικής υγείας;»
Η ψυχική υγεία ως στοίχημα με τον εαυτό μας και όχι ως πολυτέλεια
Με γνώση πως το να φροντίζεις την ψυχική σου υγεία σημαίνει για τους περισσότερους αποκλειστικά να κάνεις ψυχοθεραπεία, θεωρείται αυτό πολλές φορές ένα ακριβό «χόμπι». Αντίστοιχα στην πρόληψη της σωματικής υγείας μπορεί να υπάρχει γυμναστική ή διατροφή που να είναι ακριβή η επένδυσή τους. Και επειδή ακριβώς χρειάζονται και τα δύο, αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που μας σταματάει από τη φροντίδα του ψυχισμού και από την απόκτηση προληπτικών εργαλείων πριν οι δυσκολίες γίνουν πιο βαριές;
Τα «αόρατα βάρη» που κουβαλάμε
Στις συνεδρίες, συχνά συναντάω ανθρώπους που δεν κατανοούν τη θλίψη ή το άγχος τους μέχρι αυτό να τους «μουδιάσει» ολοκληρωτικά. Τα αόρατα βάρη δεν είναι πολλές φορές αιτίες που φαίνονται, όπως π.χ. αγχώνομαι για ένα deadline στην εργασία μου. Μπορεί να είναι οι ενοχές, οι συγκρίσεις, τα αμέτρητα «πρέπει», τα οποία συσσωρεύονται σιωπηλά. Αυτή η μέρα είναι μία ευκαιρία να ρίξουμε μία πιο αληθινή ματιά μέσα μας και να ρωτήσουμε τον εαυτό μας «τι κουβαλάω χωρίς να το καταλαβαίνω;»
Σιωπή και Ψυχική Υγεία
Το στίγμα συνεχίζει να υπάρχει. Όχι με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι εκεί. Πολλοί είναι αυτοί που διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια από φόβο μήπως θεωρηθούν αδύναμοι. Η αναζήτηση βοήθειας είναι μία γενναία πράξη. Μέσω αυτής θα σπάσεις αρνητικούς κύκλους πόνου, θα βρεις τρόπους να στέκεσαι με ανθεκτικότητα απέναντι στις δυσκολίες.
Ο θεραπευτικός καναπές
Συχνά, στην ησυχία του θεραπευτικού χώρου ακούω φράσεις όπως «Δεν ξέρω γιατί αγχώνομαι πραγματικά ή ποιο συγκεκριμένο πράγμα στη ζωή μου μου προκαλεί θλίψη.» «Αφού στη ζωή μου είναι όλα καλά, γιατί νιώθω συνέχεια κουρασμένος;» Αυτές οι στιγμές στις συνεδρίες πραγματικά με συγκινούν, γιατί αποκαλύπτουν πόσο ύπουλο και αόρατο μπορεί να είναι το άγχος. Δεν χρειάζεται να έχεις κάποιο εμφανές τραύμα. Δεν έρχεται πάντα ο πόνος από μεγάλα γεγονότα. Αντιθέτως, έρχεται με μικρές, συσσωρευμένες πιέσεις που το άτομο δεν έχει μάθει να αναγνωρίζει. Σε εκείνο το σημείο ακριβώς είναι που ξεκινάει και η δουλειά μου, να βοηθήσω τον άνθρωπο να βάλει σε λέξεις αυτό που νιώθει, να το δει, να το ονομάσει. Όταν ένα δύσκολο συναίσθημα το ονοματίζω, παύει να είναι απειλή και αρχίζω να έχω τον έλεγχο πάνω του.
Τι μπορούμε όμως να κάνουμε σήμερα πρακτικά;
Δεν χρειάζεται όλοι να γίνουμε ειδικοί για να συμβάλλουμε στη βελτίωση της ψυχικής υγείας γύρω μας. Είναι αυτές οι μικρές κινήσεις που μπορούν να κάνουν τη διαφορά:
• Να δίνουμε χώρο και χρόνο σε συζητήσεις με τους ανθρώπους μας.
• Να ρωτάμε τον άλλον πραγματικά «πώς είσαι; πώς νιώθεις;» και να περιμένουμε να ακούσουμε χωρίς να διακόψουμε.
• Να αναγνωρίζουμε ότι στα δύσκολα «μονοπάτια» δεν είμαστε μόνοι.
• Να καλλιεργούμε μικρές στιγμές σύνδεσης (χαμόγελο, αγκαλιά).
• Να μη προσποιούμαστε ότι νιώθουμε καλά ενώ δεν ισχύει.
Ένα μήνυμα προς τους συναδέλφους
Την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας σκέφτομαι επίσης όλους τους συναδέλφους, όπου καθημερινά κάθονται δίπλα σε ανθρώπους μέσα στον πόνο τους. Η δουλειά ενός ψυχολόγου είναι απαιτητική, μοναχική, συχνά αόρατη, και πολλές φορές κουβαλάμε και εμείς το βάρος όσων ακούμε. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η φροντίδα του θεραπευτή είναι εξίσου σημαντική με τη φροντίδα του θεραπευόμενου. Να βρίσκουμε και εμείς χώρους εποπτείας, στήριξης και ξεκούρασης. Άλλωστε, ένας θεραπευτής όταν έρθει σε επαφή με τα εύθραυστα κομμάτια του και τα φροντίσει, μπορεί πραγματικά να στηρίξει και να αγκαλιάσει τα σκοτεινά κομμάτια του ατόμου που έχει απέναντί του.
Κλείνοντας, η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας δεν είναι απλώς συμβολική. Είναι μία πρόκληση να σταθούμε λίγο, να κοιτάξουμε μέσα μας και γύρω μας και να αναρωτηθούμε «Τι είναι αυτό που χρειάζεται η ψυχή μου σήμερα;». Η απάντηση μπορεί να είναι πολύ πιο απλή από όσο φαντάζεσαι: μία αγκαλιά, μία παύση, το θάρρος να ζητάω βοήθεια.
Η ψυχική υγεία ας μην είναι προνόμιο των λίγων – ας σταθούμε με δυνατή φωνή στο ότι είναι δικαίωμα όλων.
