Αν πριν από μερικές δεκαετίες η απόκτηση παιδιών πριν από τα 30 θεωρούνταν σχεδόν ο κανόνας στην Ευρώπη, σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αποκτούν το πρώτο τους παιδί σε μεγαλύτερη ηλικία από ποτέ, μια τάση που επηρεάζει τόσο τις γυναίκες όσο και τους άνδρες και συνδέεται άμεσα με τις δημογραφικές εξελίξεις των τελευταίων ετών.
Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η μέση ηλικία των γυναικών κατά τη γέννηση του πρώτου τους παιδιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε τα 29,9 έτη το 2024, συνεχίζοντας μια ανοδική πορεία που καταγράφεται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Το 2013 ο αντίστοιχος μέσος όρος ήταν 28,8 έτη.
Σε ποια ηλικία αποκτούμε παιδιά στην Ευρώπη
Η Ιταλία παραμένει η χώρα με τις μεγαλύτερες ηλικίες πρώτης μητρότητας στην Ευρώπη, καθώς οι γυναίκες αποκτούν το πρώτο τους παιδί κατά μέσο όρο στα 31,9 έτη.
Ακολουθούν:
Ιρλανδία: 31,6 έτη
Ισπανία: 31,5 έτη
Λουξεμβούργο: 31,4 έτη
Ελλάδα: 31 έτη
Στον αντίποδα βρίσκονται χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπου η τεκνοποίηση εξακολουθεί να ξεκινά νωρίτερα:
Βουλγαρία: 26,9 έτη
Ρουμανία: 27,1 έτη
Σλοβακία: 27,3 έτη
Η διαφορά ανάμεσα στις χώρες με τις μεγαλύτερες και τις μικρότερες ηλικίες πρώτης μητρότητας ξεπερνά πλέον τα πέντε χρόνια.
Η μητρότητα μετατίθεται, αλλά οι γεννήσεις μειώνονται
Η αύξηση της ηλικίας τεκνοποίησης δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Ωστόσο, οι δημογράφοι παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή το γεγονός ότι η καθυστέρηση της γονεϊκότητας συμπίπτει με τη συνεχή μείωση των γεννήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το 2024 γεννήθηκαν στην ΕΕ 3,55 εκατομμύρια παιδιά, αριθμός μειωμένος κατά 3,3% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Την ίδια στιγμή, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας υποχώρησε στο 1,34 παιδί ανά γυναίκα, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Για να παραμένει σταθερός ένας πληθυσμός χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η μετανάστευση, απαιτείται δείκτης περίπου 2,1 παιδιά ανά γυναίκα. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται σήμερα κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού τους.
Αλλά και οι άνδρες γίνονται πατέρες αργότερα
Παρότι η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στη γυναικεία γονιμότητα, η ηλικία των πατέρων αυξάνεται επίσης σταθερά.
Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, οι άνδρες απέκτησαν το πρώτο τους παιδί σε μέση ηλικία 32,8 ετών το 2022, σχεδόν τρία χρόνια αργότερα από τις γυναίκες της ίδιας χώρας.
Τα διαθέσιμα εθνικά στοιχεία δείχνουν ότι οι άνδρες αποκτούν συνήθως το πρώτο τους παιδί δύο έως τέσσερα χρόνια αργότερα από τις γυναίκες της ίδιας χώρας, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η καθυστέρηση της γονεϊκότητας αφορά και τα δύο φύλα.
Οι δημογράφοι αποδίδουν την εξέλιξη αυτή στην παράταση των σπουδών, στην ανάγκη οικονομικής σταθερότητας πριν από τη δημιουργία οικογένειας, αλλά και στις αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα ζευγάρια οργανώνουν πλέον τη ζωή τους.
Η Ελλάδα στις χώρες της καθυστερημένης γονεϊκότητας
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις χώρες όπου η απόκτηση του πρώτου παιδιού μετατίθεται σημαντικά μετά τα 30.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν συνδυαστεί με τη συνεχή μείωση των γεννήσεων και τη γήρανση του πληθυσμού. Παράλληλα, η Eurostat καταγράφει αύξηση των γεννήσεων από γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω.
Το 2024, περίπου το 11% των γεννήσεων στην Ελλάδα προήλθε από μητέρες αυτής της ηλικιακής ομάδας, ποσοστό που συγκαταλέγεται στα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται στην Ισπανία και την Ιρλανδία, γεγονός που δείχνει ότι η μητρότητα μετά τα 40 δεν αποτελεί πλέον σπάνιο φαινόμενο σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Γιατί μετατίθεται η γονεϊκότητα;
Οι ειδικοί συνδέουν την αύξηση της ηλικίας τεκνοποίησης με πολλούς παράγοντες, από τη μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών και τη δυσκολία πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή κατοικία μέχρι την επαγγελματική αβεβαιότητα αλλά και την καθυστερημένη δημιουργία σταθερών σχέσεων.
Την ίδια στιγμή, η πρόοδος της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δίνει σε αρκετά ζευγάρια τη δυνατότητα να αποκτήσουν παιδιά σε ηλικίες που παλαιότερα θεωρούνταν πολύ πιο δύσκολες.
Η νέα εικόνα της ευρωπαϊκής οικογένειας
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται αντιμέτωπη μόνο με λιγότερες γεννήσεις. Βρίσκεται αντιμέτωπη και με μια βαθιά αλλαγή στον χρόνο που οι άνθρωποι επιλέγουν ή καταφέρνουν να γίνουν γονείς.
Από τη Μεσόγειο μέχρι τη Σκανδιναβία, η γονεϊκότητα μετατίθεται όλο και αργότερα, ενώ παράλληλα οι γεννήσεις μειώνονται και ο πληθυσμός γερνά με ταχείς ρυθμούς. Η τάση αυτή δεν επηρεάζει μόνο τις οικογένειες, αλλά και την οικονομία, την αγορά εργασίας και τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης των επόμενων δεκαετιών.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για τη γονιμότητα δεν αφορά μόνο το πότε αποκτούν παιδιά οι Ευρωπαίοι, αλλά και το πώς διαμορφώνεται το δημογραφικό μέλλον της ίδιας της Ευρώπης.
