Γεύσεις όπως φράουλα, καρπούζι, τσιχλόφουσκα και βανίλια δεν ανήκουν σε ζαχαροπλαστεία ή παιδικά αφρόλουτρα. Πρόκειται για αρώματα υγρών άτμισης, σχεδιασμένα για χρήση σε ηλεκτρονικά τσιγάρα.
Δεν είναι λοιπόν περίεργο που τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα υγρά τους αποτελούν το πιο δημοφιλές καπνικό προϊόν μεταξύ παιδιών και εφήβων.
«Αυτά τα προϊόντα δεν απευθύνονται σε μένα ως μεσήλικη γυναίκα», σχολιάζει η Bonnie Halpern-Felsher, PhD, καθηγήτρια Παιδιατρικής στο Stanford Medicine και διευθύντρια του REACH Lab. «Στοχεύουν ξεκάθαρα τους εφήβους».
Παρότι η χρήση καπνού στους νέους έχει μειωθεί στις ΗΠΑ, σύμφωνα με την Εθνική Έρευνα Νεανικής Χρήσης Καπνού των CDC, το 8% των μαθητών γυμνασίου και λυκείου δηλώνει ότι κάνει χρήση, με ορισμένες ομάδες να εμφανίζουν ακόμη υψηλότερα ποσοστά. Σχεδόν τα τρία τέταρτα χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα, ενώ περίπου το ένα τέταρτο καταναλώνει νικοτινούχες κάψουλες. Η συντριπτική πλειονότητα αυτών προτιμά τα αρωματικά προϊόντα.
Αυτό συμβαίνει παρότι η ελάχιστη ηλικία αγοράς καπνικών προϊόντων στις ΗΠΑ αυξήθηκε στα 21 έτη το 2019. Όλες οι αρωματικές εκδοχές; Παραμένουν παράνομες—η FDA δεν έχει εγκρίνει τις πωλήσεις αρωματικών ηλεκτρονικών τσιγάρων, απόφαση που επικύρωσε πρόσφατα και το Ανώτατο Δικαστήριο. Ωστόσο, παραμένουν εύκολα προσβάσιμα στο διαδίκτυο και σε καταστήματα. Στην Καλιφόρνια ισχύει επίσης απαγόρευση αρωματικών προϊόντων καπνού, μετά από σχετική ακρόαση στην οποία κατέθεσε η Halpern-Felsher.
Γιατί οι νέοι στρέφονται στη νικοτίνη;
Η Halpern-Felsher εξηγεί ότι η χρήση νικοτίνης στους νέους οφείλεται σε πολλαπλούς παράγοντες. Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι βιολογικά πιο επιρρεπείς στον εθισμό από τους ενήλικες—κάτι που γνωρίζουν καλά οι καπνοβιομηχανίες και διαμορφώνουν τη διαφήμισή τους ανάλογα. Επιπλέον, επικρατεί η λανθασμένη εντύπωση πως το άτμισμα και οι κάψουλες τύπου Zyn είναι ασφαλή, ενώ στην πραγματικότητα ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία.
Παρά τις ενθαρρυντικές τάσεις στις έρευνες, η Halpern-Felsher ανησυχεί ότι δεν αποτυπώνεται πλήρως η πραγματικότητα. Κατά τις επισκέψεις της σε σχολεία των ΗΠΑ για ενημερώσεις σχετικά με την πρόληψη του καπνίσματος—μέρος του προγράμματος Tobacco Prevention Toolkit—ακούει πολύ υψηλότερα ποσοστά χρήσης από δασκάλους και διευθυντές. Η ίδια έχει εντοπίσει σημαντικά μεγαλύτερη διάδοση των ηλεκτρονικών τσιγάρων σε εφήβους και νέους ενήλικες σε σχέση με τα εθνικά στοιχεία.
«Οι εθνικοί δείκτες δείχνουν πρόοδο», σημειώνει. «Όμως οι εκπαιδευτικοί εξακολουθούν να ανησυχούν έντονα για τη χρήση νικοτίνης στους εφήβους».
Τα προγράμματα πρόληψης της Halpern-Felsher έχουν προσεγγίσει πάνω από 3,5 εκατομμύρια νέους. Ζητήσαμε να μας εξηγήσει τι ισχύει για τη χρήση νικοτίνης στους νέους, τους μύθους γύρω από τα αρωματικά προϊόντα και τι πρέπει να γνωρίζουν γονείς και εκπαιδευτικοί για την πρόληψη ή διακοπή της χρήσης.
Μύθοι για την ασφάλεια των εναλλακτικών καπνικών προϊόντων
Όταν πρωτοεμφανίστηκαν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, οι εταιρείες τα διαφήμιζαν ως ασφαλέστερη επιλογή έναντι των παραδοσιακών τσιγάρων ή ως μέσο διακοπής του καπνίσματος. Αν και ο ατμός των e-cigarettes δεν περιέχει όλα τα καρκινογόνα των συμβατικών τσιγάρων, αυτό δεν σημαίνει πως είναι ακίνδυνος. Τα υγρά άτμισης περιλαμβάνουν πολλές άλλες ουσίες—και νέα έρευνα δείχνει ότι προκαλούν σοβαρές βλάβες στους πνεύμονες και την καρδιά, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ακόμη και για κινδύνους εμφάνισης καρκίνου. Δεν γνωρίζουμε ακόμη όλες τις συνέπειες αυτών των ουσιών στον οργανισμό, καθώς πρόκειται για σχετικά νέα προϊόντα.
Επιπλέον, τόσο τα e-cigarettes όσο και οι κάψουλες νικοτίνης περιέχουν πολύ υψηλές δόσεις νικοτίνης, που μπορεί να βλάψουν τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο παιδιών και εφήβων σύμφωνα με τα CDC. Ορισμένα προϊόντα περιέχουν διπλάσια ή τριπλάσια ποσότητα νικοτίνης συγκριτικά με ένα πακέτο συμβατικών τσιγάρων. Το υγρό άτμισης έχει σχεδιαστεί ώστε να εισπνέεται ευχάριστα, επιτρέποντας μεγαλύτερη απορρόφηση νικοτίνης απ’ ό,τι το κάπνισμα.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι περισσότεροι νέοι δοκιμάζουν πρώτα ηλεκτρονικά τσιγάρα ή κάψουλες ως είσοδο στον κόσμο του καπνού—όχι ως μέσο διακοπής άλλων μορφών καπνίσματος.
Η εξάπλωση των νικοτινούχων καψουλών τύπου Zyn
Οι κάψουλες νικοτίνης εμφανίστηκαν ξαφνικά και εξαπλώθηκαν γρήγορα στη νεολαία. Αν και η χρήση τους παραμένει σχετικά χαμηλή συνολικά, μια μελέτη έδειξε ότι ο αριθμός χρηστών διπλασιάστηκε μεταξύ 2023 και 2024. Η μάρκα Zyn είναι πλέον η πιο δημοφιλής στους νέους σύμφωνα με τη Halpern-Felsher.
Αυτές οι μικρές λευκές κάψουλες περιέχουν σκόνη με νικοτίνη και αρώματα. Τοποθετούνται ανάμεσα στα χείλη και στα ούλα ώστε η σκόνη να διαλυθεί και να απορροφηθεί η νικοτίνη μέσω του στόματος. Παρόλο που δεν επηρεάζουν άμεσα τους πνεύμονες, κάθε κάψουλα περιέχει τόση ή περισσότερη νικοτίνη από ένα τυπικό τσιγάρο—καθιστώντας τις ιδιαίτερα εθιστικές με αντίστοιχες επιπτώσεις στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο όπως το κάπνισμα ή το άτμισμα.
Η επίδραση της νικοτίνης στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο
Έρευνες δείχνουν ότι η νικοτίνη επηρεάζει διαφορετικά τον εγκέφαλο των νέων συγκριτικά με αυτόν των ενηλίκων. Οι αναπτυσσόμενοι εγκέφαλοι λειτουργούν με τη λογική «use it or lose it»: αν οι νευρώνες που διαθέτουν υποδοχείς νικοτίνης δεν ενεργοποιούνται με τη χρήση καπνού, αποβάλλονται. Αν όμως χρησιμοποιηθεί νικοτίνη πριν την πλήρη ωρίμανση του εγκεφάλου, τότε αυτοί οι νευρώνες διατηρούνται—ενώ μπορεί να αυξηθεί ακόμη και η δραστηριότητα εκείνων που παράγουν ντοπαμίνη (χημική της ευχαρίστησης).
Οι εγκέφαλοι ενηλίκων που ξεκινούν τη χρήση έχουν ήδη αποβάλλει πολλούς σχετικούς νευρώνες κι έτσι είναι λιγότερο ευάλωτοι στον εθισμό. Ένας νεανικός εγκέφαλος εκτίθεται σε κινδύνους όπως προβλήματα μνήμης ή μάθησης που δεν εμφανίζονται απαραίτητα στους ενήλικες.
Η περιοχή του εγκεφάλου που ελέγχει τη λήψη αποφάσεων—ο προμετωπιαίος φλοιός—ωριμάζει πλήρως γύρω στα μέσα της τρίτης δεκαετίας της ζωής. Αυτό καθιστά τους νέους πιο ευάλωτους σε ρίσκα, επιρροές συνομηλίκων αλλά και στις εμπορικές πιέσεις της βιομηχανίας.
Σχεδόν 9 στους 10 ενήλικες καθημερινούς καπνιστές ξεκίνησαν πριν τα 18 έτη, σύμφωνα με τα CDC. Όπως τονίζει η Halpern-Felsher: «Η νικοτίνη αλλάζει κυριολεκτικά τη δομή και χημεία του εγκεφάλου σας. Οι έφηβοι είναι πολύ πιο πιθανό να εθιστούν—και η βιομηχανία το ξέρει καλά».
Πώς μπορούν να αντισταθούν οι νέοι στη χειραγώγηση;
Βασικό στοιχείο της προσέγγισης της Halpern-Felsher στην πρόληψη είναι να βοηθήσει τους μαθητές να αναγνωρίζουν τις παραπλανητικές πρακτικές μάρκετινγκ της βιομηχανίας καπνού αλλά και των social media influencers (γνωστοί πλέον ως “Zynfluencers” όσον αφορά τις κάψουλες).
Μια θεματική του προγράμματος “You and Me, Together Vape-Free” ονόματι «Don’t Be Played» παρουσιάζει στους μαθητές την ιστορία παραπειστικών μηνυμάτων της βιομηχανίας. Παρά τις συνεχείς δικαστικές εμπλοκές της όλα αυτά τα χρόνια, συνεχίζει να στοχεύει συστηματικά τους νέους μέσα από διαφήμιση και προϊόντα.
«Πρέπει να βοηθήσουμε τους νέους να αντισταθούν», λέει χαρακτηριστικά η Halpern-Felsher. «Τους ρωτάμε: ‘Θα αφήσετε τη βιομηχανία να σας εκμεταλλευτεί;’»
Eνημέρωση αντί τιμωρίας: Η σημασία της εκπαίδευσης
Το παλιό σύνθημα «Just Say No» των δεκαετιών ‘80–’90 αποδείχθηκε αναποτελεσματικό στην αντιμετώπιση χρήσης ουσιών στα σχολεία.
Aντί αυτού, η Halpern-Felsher προτείνει μια νέα προσέγγιση: «just say know». Τα παιδιά θέλουν αντικειμενική ενημέρωση· η εκπαίδευση λειτουργεί καλύτερα από τον στιγματισμό ή την επίκριση. Μαζί με συνεργάτες ανέπτυξε το διαδραστικό πρόγραμμα Healthy Futures ώστε μαθητές που εντοπίζονται να κάνουν χρήση στο σχολείο ή θέλουν βοήθεια για διακοπή να λαμβάνουν υποστήριξη αντί τιμωρίας. Το πρόγραμμα εξηγεί πώς λειτουργεί ο εθισμός στον εγκέφαλο, τις επιπτώσεις της νικοτίνης στο σώμα αλλά κι όσα πραγματικά περιέχει ο ατμός των e-cigarettes.
Kαι οι γονείς όμως χρειάζονται ενημέρωση: πρέπει να ξέρουν πώς μοιάζουν αυτά τα προϊόντα αλλά κυρίως να ακούν τι λένε τα παιδιά τους σχετικά με τη νικοτίνη αντί να περιορίζονται σε γενικές συμβουλές περί πίεσης συνομηλίκων. Πολλά παιδιά χρησιμοποιούν σήμερα τη νικοτίνη ως αυτοθεραπεία για το άγχος—και ίσως χρειάζονται καλύτερους τρόπους διαχείρισης ψυχικής υγείας.
«Η κρίση ψυχικής υγείας είναι πραγματική—γι’ αυτό πρέπει να ανταποκρινόμαστε ουσιαστικά όταν μας εμπιστεύονται ότι κάνουν χρήση», τονίζει η Halpern-Felsher. «Οφείλουμε να ακούμε πραγματικά αυτά που μας λένε οι νέοι αντί να τους κλείνουμε την πόρτα».
Nέα δεδομένα από έρευνες του Stanford Medicine
Tο Stanford Medicine, συνδυάζοντας την Ιατρική Σχολή Stanford με συστήματα υγειονομικής περίθαλψης ενηλίκων/παίδων, αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητες της βιοϊατρικής μέσα από συνεργατική έρευνα κι εκπαίδευση προς όφελος των ασθενών. Περισσότερες πληροφορίες στο med.stanford.edu.
Mελέτες του Stanford καταλήγουν ότι απαιτούνται σαφέστερες σημάνσεις στα pods άτμισης ώστε οι νέοι να κατανοούν τι εισπνέουν.
Mετά τις πρόσφατες αποφάσεις πολιτικής της FDA υπέρ περιορισμών στα αρωματικά ηλεκτρονικά τσιγάρα, παρατηρήθηκε αύξηση στα αρωματικά μιας χρήσης προϊόντα μεταξύ των νέων—αναιρώντας έτσι τον σκοπό των μέτρων σύμφωνα με άλλη έρευνα του Stanford.
Tέλος, δημοσιεύσεις στα social media που προωθούν το άτμισμα φαίνεται πως αυξάνουν την πιθανότητα δοκιμής e-cigarettes στους εφήβους σύμφωνα με νέα στοιχεία από το Stanford.
Tο Stanford συμμορφώνεται πλήρως με όλους τους σχετικούς νόμους περί δικαιωμάτων πολιτών χωρίς διακρίσεις ή παράνομες προτιμήσεις.
