Η μελέτη του τύπου προσωπικότητας απασχολεί τους ανθρώπους από τα αρχαία χρόνια. Ο Ιπποκράτης, λόγου χάρη, απέδιδε τις διαφορές στον χαρακτήρα σε ανισορροπίες των τεσσάρων χυμών του σώματος: αίμα, κίτρινη χολή, μέλαινα χολή και φλέγμα. Σήμερα, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τα λεγόμενα πέντε μεγάλα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, που αναπτύχθηκαν τη δεκαετία του 1990: νευρωτισμός, εξωστρέφεια, δεκτικότητα, ευσυνειδησία και ευγένεια. Αλλά πώς αυτά τα χαρακτηριστικά σχετίζονται με την υγεία μας;
Μια ομάδα ερευνητών αποφάσισε να εξετάσει σε βάθος το ερώτημα, διερευνώντας κατά πόσο οι προσωπικές τάσεις επηρεάζουν τον κίνδυνο θανάτου. Για να το διαπιστώσουν, ανέλυσαν υπάρχοντα δεδομένα για τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά σε πάνω από 500.000 άτομα από τέσσερις ηπείρους. Τα στοιχεία συνολικά αντιστοιχούσαν σε σχεδόν 6 εκατομμύρια έτη ζωής και περισσότερους από 40.000 θανάτους.
Ορισμένα χαρακτηριστικά φάνηκαν να σχετίζονται περισσότερο με πρόωρο θάνατο από άλλα. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Journal of Personality and Social Psychology. Όπως δήλωσε η συν-συγγραφέας Máire McGeehan, ερευνήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, «ο τρόπος που σκεφτόμαστε, νιώθουμε και συμπεριφερόμαστε δεν επηρεάζει μόνο την ικανοποίηση από τη ζωή και τις κοινωνικές μας σχέσεις, αλλά και το πόσο ζούμε».
Ποια χαρακτηριστικά συνδέονται με τη μακροζωία
Σύμφωνα με τα ευρήματα της ομάδας, ο αυξημένος νευρωτισμός—δηλαδή το άγχος, η ανησυχία και η συναισθηματική αστάθεια—μπορεί να σχετίζεται με πρόωρο θάνατο, ιδιαίτερα στους νεότερους. Αντίθετα, η υψηλή ευσυνειδησία, δηλαδή η οργάνωση και η αυτοπειθαρχία, συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου. Το ίδιο ίσχυε και για την εξωστρέφεια—την προτίμηση στην κοινωνική αλληλεπίδραση—κυρίως όμως στην Αυστραλία και τη Βόρεια Αμερική. Τα χαρακτηριστικά της δεκτικότητας και της ευγένειας δεν φάνηκαν να έχουν σημαντική επίδραση.
Η McGeehan τόνισε ότι «οι επιδράσεις αυτές είναι παρόμοιου μεγέθους με εκείνες που αποδίδονται σε βασικούς κοινωνικούς παράγοντες δημόσιας υγείας, όπως το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο».
Ο ρόλος των συνηθειών και της βιολογίας
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους η προσωπικότητα μπορεί να επηρεάσει την υγεία και τον κίνδυνο θανάτου. Έχει διαπιστωθεί σύνδεση της προσωπικότητας με συμπεριφορές υγείας, στρατηγικές αντιμετώπισης του άγχους, βιολογικές διαδικασίες και αντιδράσεις στο στρες. Για παράδειγμα, ο νευρωτισμός ή η ευσυνειδησία μπορεί να καθορίσουν αν κάποιος καπνίζει ή ασκείται τακτικά, αν δοκιμάζει ουσίες ή ακολουθεί προληπτικούς ελέγχους υγείας.
Τα χαρακτηριστικά αυτά συνδέονται επίσης με βιολογικούς δείκτες όπως η φλεγμονή, η ορμονική ισορροπία και η καρδιαγγειακή υγεία — παράγοντες κρίσιμοι για τη μακροζωία. Μάλιστα, οι συσχετίσεις μεταξύ κινδύνου θανάτου και νευρωτισμού ή ευσυνειδησίας εξηγούνται εν μέρει από παράγοντες όπως το κάπνισμα και η καρδιαγγειακή κατάσταση: όταν αυτοί λαμβάνονται υπόψη, το μέγεθος της επίδρασης μειώνεται.
Πολιτισμικές διαφορές και περιορισμοί της έρευνας
Γιατί όμως η εξωστρέφεια φαίνεται να ωφελεί κυρίως τους Αυστραλούς και τους Βορειοαμερικανούς; Οι συγγραφείς υποθέτουν πως αυτό σχετίζεται με το πώς κάθε κουλτούρα επιβραβεύει διαφορετικές συμπεριφορές. Σε πιο ατομικιστικές κοινωνίες, όπως αυτές των ΗΠΑ ή της Αυστραλίας, η εξωστρέφεια μπορεί να οδηγεί σε μεγαλύτερη κοινωνική ενσωμάτωση ή οικονομικά οφέλη.
Ωστόσο, ένα σημαντικό όριο της έρευνας είναι ότι περιέλαβε μόνο δείγματα από το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική, την Αυστραλία και την Ιαπωνία — δηλαδή κυρίως ανεπτυγμένες χώρες με λευκούς πληθυσμούς. Χώρες της Ασίας (εκτός Ιαπωνίας), της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής αποκλείστηκαν. Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να εξετάσουν αυτές τις περιοχές αλλά και το πώς οι αλλαγές στην προσωπικότητα κατά τη διάρκεια της ζωής επηρεάζουν τον κίνδυνο θανάτου.
Η προσωπικότητα αλλάζει—και μαζί της οι πιθανότητες ζωής
Ευτυχώς, πολλές πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η προσωπικότητα δεν είναι τόσο στατική όσο πιστεύαμε παλιά. Αυτό σημαίνει πως τα αποτελέσματα δεν καθορίζουν οριστικά τη μοίρα κανενός· αντίθετα θα μπορούσαν να βοηθήσουν κάποιους να βελτιώσουν τις συμπεριφορές τους — και τελικά τη ζωή τους.
