Ο διαλογισμός θεωρείται μια απλή πρακτική: το να “καθίσεις, να κλείσεις τα μάτια και να συγκεντρωθείς” αποδίδεται σε οφέλη όπως η χαλάρωση, η μείωση του στρες και η βελτίωση της μνήμης. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2025 στο επιστημονικό περιοδικό PNAS, ο διαλογισμός όχι μόνο ενισχύει την ψυχική ευεξία, αλλά μπορεί ενδεχομένως να βοηθήσει στον εντοπισμό ασθενειών όπως η κατάθλιψη και σχετικών συμπτωμάτων, όπως το άγχος.
Ωστόσο, παρά τα πλεονεκτήματά του, πολλοί δυσκολεύονται να κάνουν τον διαλογισμό σταθερή συνήθεια. Η πλειονότητα περιορίζεται σε περιστασιακές συνεδρίες και δεν προχωρά σε βαθύτερη ενασχόληση. Το 2018, λιγότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες σε έρευνα της Statista δήλωσαν ότι διαλογίζονταν μόλις μία φορά την εβδομάδα.
Τι ακριβώς είναι ο διαλογισμός, ποια είναι η χρησιμότητά του και γιατί δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα για όλους;
Ο πνευματικός δάσκαλος Pablo d’Ors, συγγραφέας του best seller “Biografía del silencio“, εξηγεί στην εφημερίδα EL PAÍS πως ο διαλογισμός δεν είναι τελικά τόσο απλός όσο φαίνεται. «Αυτό που μας αποσπά είναι ό,τι μας απασχολεί, όμως οι ανησυχίες δεν είναι ίδιες για όλους. Πολλοί αποσπώνται από όσα πιστεύουν ότι “πρέπει” να κάνουν», αναφέρει κατά τη συμμετοχή του στο Yoga Gallery Lleida 2025.
Ο d’Ors προσθέτει: «Ο φόβος για τον διαλογισμό σχετίζεται κατά 99% με τον φόβο της εσωτερικής μας συνάντησης και της αλήθειας μας. Η τάση να αποφεύγουμε όσα μας δυσαρεστούν είναι επιβλαβής. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε όταν έχουμε μια ανησυχία είναι να τη ζήσουμε και να την αποδεχτούμε με ευγνωμοσύνη, γιατί τελικά διαλύεται».
Η σημασία της πρόθεσης στη διαλογιστική πρακτική
Το 2020, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης στο Albany μελέτησαν περίπου 100 άτομα για να αξιολογήσουν πώς οι λόγοι για τους οποίους κάποιος διαλογίζεται επηρεάζουν τα οφέλη της πρακτικής. Σύμφωνα με τη δημοσίευση στην Clinical Psychology Commons (CPC), σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες διαλογίζονταν για να διαχειριστούν αρνητικά συναισθήματα, κατάθλιψη ή άγχος, ενώ οι υπόλοιποι στόχευαν στην αποδοχή κάθε συναισθήματος που αναδυόταν.
Τα άτομα της δεύτερης ομάδας ανέφεραν λιγότερο άγχος και κατάθλιψη, κάτι που δεν ίσχυε για τους πρώτους. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι όταν ο διαλογισμός γίνεται με σκοπό την αποφυγή φόβου ή λύπης, τα οφέλη είναι περιορισμένα. Αντίθετα, όσο πιο ανοιχτός είσαι στην αποδοχή των αρνητικών σκέψεων, τόσο λιγότερο σε επηρεάζουν.
«Ο διαλογισμός είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός σε άτομα με άγχος και κατάθλιψη», δηλώνει ο ψυχίατρος και ειδικός στη διαλογιστική πρακτική Javier García Campayo. «Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, οι ψυχοθεραπείες συχνά δεν λειτουργούν καλά γιατί το άτομο δυσκολεύεται στη συγκέντρωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτούνται πολύ καθοδηγούμενες, σύντομες ατομικές συνεδρίες».
Ανάλογα με τα κυρίαρχα συμπτώματα, ο Campayo προτείνει διαφορετικές τεχνικές: εστίαση στην αναπνοή για το άγχος· body scan για σωματικό πόνο ή ψυχοσωματικά συμπτώματα· ή παρατήρηση της σκέψης όταν κυριαρχούν αρνητικές ιδέες.
Διαλογισμός: Πνευματική διάσταση και σύγχρονες παρερμηνείες
Ο διαλογισμός αποτελεί μέρος πνευματικών παραδόσεων που προάγουν τη δράση βάσει αξιών, τη συμπόνια προς τους άλλους και την ηθική ανάπτυξη. Ο Gustavo Plaza, ιδρυτής του Yoga Rahasya, σημειώνει: «Ο αληθινός διαλογισμός δεν γίνεται με εγωκεντρικό σκοπό. Είναι μια πειθαρχία που σκοπεύει να διαλύσει την ανάγκη δράσης υπέρ της απλής ύπαρξης».
Στη Δύση όμως συχνά παρουσιάζεται μόνο ως πρακτική υγείας, γεγονός που μπορεί να υποβαθμίσει τη διάσταση προσωπικής ανάπτυξης και έτσι περιορίζονται τα αποτελέσματα. Ο Plaza επισημαίνει: «Το μυαλό είναι η κύρια πηγή διάσπασης – όπως κάθε τέχνη απαιτεί εξάσκηση και αφοσίωση». Ο d’Ors προσθέτει: «Όταν ξεπεράσουμε την αρχική σωματική ανησυχία και τη διάσπαση του νου, εμφανίζονται “σκιές” — αυτό δείχνει ότι αρχίζεις να αγγίζεις το υποσυνείδητο».
Ο Surinder Singh, ένας από τους πιο γνωστούς πνευματικούς δασκάλους του Rishikesh στην Ινδία, υποστηρίζει ότι η δυσκολία στον διαλογισμό οφείλεται στο ότι δεν έχουμε κατανοήσει πως ο νους είναι εργαλείο και όχι ταυτότητα. «Η εκπαίδευση του νου είναι απαραίτητη — αν δώσουμε προτεραιότητα στην ψυχή έναντι του μυαλού, το τελευταίο χάνει δύναμη. Ο νους γεμίζει από άγχος και φόβους λόγω έλλειψης γνώσης· όλα αυτά περνούν στο υποσυνείδητο γι’ αυτό χρειάζεται καθοδήγηση», αναφέρει.
Και προσθέτει: «Ο νους είναι τόσο “μολυσμένος”, που γι’ αυτό δυσκολεύεται κανείς να αποκτήσει συνήθεια στον διαλογισμό — το άγχος δημιουργείται όταν προσπαθούμε να ελέγξουμε τα πάντα».
