Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου, έρχονται ξανά στο προσκήνιο οι ανισότητες στη σωματική και ψυχική υγεία που αφορούν στο φύλο που αποτελεί το 51% του πληθυσμού στην Ευρώπη.
Στις 5 Μαρτίου 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για την Ευρώπη (WHO/Europe) διοργάνωσε μια διαδικτυακή εκδήλωση για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας 2026, με κεντρικό θέμα «Δικαιώματα. Δικαιοσύνη. Δράση. Για όλες τις γυναίκες και τα κορίτσια». Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας βρίσκεται μια θεμελιώδης αρχή: το δικαίωμα των γυναικών να απολαμβάνουν το υψηλότερο δυνατό επίπεδο σωματικής και ψυχικής υγείας δεν αποτελεί ένα επιμέρους ζήτημα δημόσιας πολιτικής. Πρόκειται για βασικό πυλώνα για δίκαιες, ανθεκτικές και βιώσιμες κοινωνίες. Και παρότι ως πρωτοβουλία ήταν προς τη θετική κατεύθυνση, πίσω από αυτήν βλέπουμε ότι οι ανισότητες στην υγεία παραμένουν κραταιές στην Ευρώπη του 2026.
Υγεία για όλους ή λίγο παραπάνω για τους άντρες;
Οι γυναίκες αποτελούν το 51% του πληθυσμού στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ. Ωστόσο, σε ολόκληρη την περιοχή εξακολουθούν να καταγράφονται επίμονες – και σε ορισμένες περιπτώσεις διευρυνόμενες – ανισότητες στην υγεία σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Οι γυναίκες περνούν μεγαλύτερο ποσοστό της ζωής τους αντιμετωπίζοντας προβλήματα υγείας σε σύγκριση με τους άνδρες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ, από τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία έως τη μητρική φροντίδα, τις μη μεταδοτικές ασθένειες, την ψυχική υγεία, τη γήρανση και την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, οι γυναίκες έρχονται αντιμέτωπες με ιδιαίτερες προκλήσεις που συχνά υποτιμώνται. Οι προκλήσεις αυτές επηρεάζονται από ένα σύνθετο πλέγμα παραγόντων: βιολογικών, κοινωνικών, οικονομικών, πολιτισμικών, εμπορικών και περιβαλλοντικών. Παράλληλα, γυναίκες και κορίτσια σε όλη τους τη διαφορετικότητα εξακολουθούν να βιώνουν έμφυλες ανισότητες και διακρίσεις που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία και την ευημερία τους.
Η βία κατά των γυναικών παραμένει μία από τις πιο ύπουλες και επίμονες απειλές για την υγεία και την ευημερία τους. Σχεδόν μία στις τρεις γυναίκες έχει βιώσει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της σωματική ή και σεξουαλική βία, συνήθως από σύντροφο ή πρώην σύντροφο. Παρ’ όλα αυτά, λιγότερο από το 40% των χωρών της ευρωπαϊκής περιφέρειας έχουν υιοθετήσει τις ελάχιστες πολιτικές υπηρεσιών υγείας που προτείνει ο ΠΟΥ για την ιατρική φροντίδα μετά από περιστατικά βιασμού.
Στο πλαίσιο του Δεύτερου Ευρωπαϊκού Προγράμματος Εργασίας (EPW2) για την περίοδο 2026-2030, η ειδική πρωτοβουλία του WHO/Europe καλεί σε άμεση δράση για την ενίσχυση του ρόλου του τομέα της υγείας στην πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών, καθώς και για την προάσπιση του θεμελιώδους δικαιώματός τους στην υγεία.
Οι πυλώνες της υγείας των γυναικών
Η υγεία των γυναικών δεν περιορίζεται σε ζητήματα αναπαραγωγικής ή μητρικής φροντίδας. Σήμερα η επιστημονική κοινότητα δίνει ολοένα μεγαλύτερη έμφαση σε τομείς που για δεκαετίες υποεκτιμήθηκαν ή αντιμετωπίστηκαν με γενικευμένες προσεγγίσεις που βασίζονταν κυρίως σε δεδομένα από ανδρικούς πληθυσμούς. Σύμφωνα με στοιχεία του WorldEconomicForumτου 2025, δύο είναι οι βασικοί πυλώνες υγείας όπου πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις γυναίκες.
Ψυχική υγεία: Οι γυναίκες εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά αγχωδών διαταραχών σε σύγκριση με τους άνδρες. Σύμφωνα με διεθνή δεδομένα, είναι περίπου 1,5 φορά πιο πιθανό να εμφανίσουν καταστάσεις που σχετίζονται με το άγχος. Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει την ανάγκη για ασφαλείς χώρους συζήτησης και υποστήριξης, όπου οι γυναίκες μπορούν να μιλήσουν ανοιχτά για το στρες, τις ορμονικές μεταβολές αλλά και τις ψυχοκοινωνικές πιέσεις που συχνά αντιμετωπίζουν σε διαφορετικές φάσεις της ζωής τους.
Καρδιαγγειακή υγεία: Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν από τις βασικές αιτίες θνησιμότητας στις γυναίκες, ωστόσο συχνά υποδιαγιγνώσκονται. Ένας από τους λόγους είναι ότι τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν από εκείνα που εμφανίζονται στους άνδρες, γεγονός που καθιστά απαραίτητη μια πιο εξειδικευμένη, ευαισθητοποιημένη ως προς το φύλο προσέγγιση στη διάγνωση. Η έγκαιρη ανίχνευση και η σωστή ενημέρωση αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την πρόληψη και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών παθήσεων στις γυναίκες.
Νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ενσωματώνει την ισότητα των φύλων σε κάθε πτυχή της ζωής
Η ισότητα των φύλων δεν αφορά μόνο τις γυναίκες. Αφορά ολόκληρη την κοινωνία και τα οφέλη της είναι συλλογικά. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, οι ρυθμοί αλλαγής παραμένουν αργοί. Με τα σημερινά δεδομένα, θα χρειάζονταν περίπου 50 χρόνια για να επιτευχθεί πλήρης ισότητα των φύλων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ εξακολουθούν να καταγράφονται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.
Λίγες ημέρες πριν από την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη νέα στρατηγική για την ισότητα των φύλων για την περίοδο 2026-2030. Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο πολιτικής που επιχειρεί να ενσωματώσει την ισότητα των φύλων σε κάθε πτυχή της ζωής, τόσο στον ψηφιακό όσο και στον φυσικό χώρο.
Η στρατηγική αυτή μετατρέπει σε συγκεκριμένες δράσεις τους στόχους του Οδικού Χάρτη για τα Δικαιώματα των Γυναικών, ο οποίος εγκρίθηκε το 2025 από όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σκοπός είναι η ενδυνάμωση των γυναικών και των κοριτσιών, η ενεργή συμμετοχή ανδρών και αγοριών στην προσπάθεια για ισότητα, η σαφής αντίσταση σε κάθε υποχώρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων και η επιτάχυνση της πορείας προς μια πραγματικά ισότιμη Ευρώπη.
Ένας από τους άξονες της δράσης αυτής της νέας στρατηγικής αφορά στην προώθηση υψηλών προτύπων υγείας και συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης που ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων, μέσα από κοινή πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για τη βελτίωση της ποιότητας και της προσβασιμότητας των υπηρεσιών υγείας για τις γυναίκες.
Η γιορτή της γυναίκας το 2026, μία γιορτή-θεσμός που ξεκίνησε το 1911, ας είναι η αφετηρία για να γίνουν οι αλλαγές που πραγματικά έχει ανάγκη η κοινωνία για ισότητα και ορατότητα σε όλους τους τομείς.
