Άραγε το burnout αφορά μόνο τους «αδύναμους»; Είναι, πάντα, η εργασία η γενεσιουργός αιτία; Κορυφαίοι ειδικοί καταρρίπτουν τους πιο διαδεδομένους μύθους για το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης.
Συχνά, η κόπωση, η απάθεια και η απελπισία αποτελούν κλασικά σημάδια του burnout, ενός ζοφερού φαινομένου που έχει φτάσει να ορίζει την εργασιακή ζωή πολλών ανθρώπων σήμερα.
Το 2025, διεθνείς εκθέσεις έδειξαν ότι το 66% των εργαζομένων στις ΗΠΑ είχε βιώσει κάποιας μορφής εξουθένωση, ενώ έρευνες στο Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψαν ότι ένας στους τρεις ενήλικες δέχθηκε ακραία επίπεδα πίεσης τον τελευταίο χρόνο. Παρά τη συχνότητά του, οι παρανοήσεις παραμένουν. «Όλοι νομίζουν ότι πρόκειται για κάποιου είδους ασθένεια ή ιατρική πάθηση», αναφέρει η Christina Maslach, καθηγήτρια Ψυχολογίας, που μελέτησε πρώτη το σύνδρομο τη δεκαετία του ’70. «Στην πραγματικότητα, είναι μια απόκριση σε χρόνιους εργασιακούς στρεσογόνους παράγοντες». Ας δούμε τι ισχύει πραγματικά.
Το burnout είναι απλώς κούραση
ΛΑΘΟΣ: Η εξάντληση δεν είναι το μόνο σύμπτωμα. Ένα άλλο βασικό στοιχείο είναι η αποπροσωποποίηση, δηλαδή ένα αίσθημα συναισθηματικής αποστασιοποίησης και κυνισμού. Σε επαγγελματίες υγείας, αυτό εκδηλώνεται ως «κόπωση συμπόνιας» (μειωμένη ενσυναίσθηση και αυξημένη ευερεθιστότητα). Σε άλλους κλάδους, οι εργαζόμενοι δυσκολεύονται να νοιαστούν για τους συναδέλφους ή το αντικείμενό τους. Το τρίτο σημάδι είναι η φθίνουσα παραγωγικότητα και η αίσθηση ανεπάρκειας, που συχνά οδηγεί σε έντονα αισθήματα ντροπής ή ενοχής.
Διαφέρει το burnout από την κατάθλιψη ή το άγχος
ΣΩΣΤΟ: Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δεν θεωρεί το burnout ψυχική νόσο, αλλά «επαγγελματικό φαινόμενο». Παρόλα αυτά, το άγχος και η κατάθλιψη μπορεί να αποτελούν ενδείξεις εξουθένωσης. Η ειδοποιός διαφορά είναι ότι, στο burnout, η απελπισία, συχνά, περιορίζεται στο εργασιακό πλαίσιο, χωρίς να επεκτείνεται σε κάθε πτυχή της ζωής με τον τρόπο που το κάνει η κλινική κατάθλιψη.
Η αιτία είναι πάντα η δουλειά
ΛΑΘΟΣ: Αν και ο ΠΟΥ εστιάζει στον επαγγελματικό χώρο, οι επιστήμονες επεκτείνουν τώρα την έρευνα σε γονείς και φροντιστές. Πρόκειται για έναν ρόλο συναισθηματικά εξαντλητικό και σωματικά απαιτητικό. Ανεξάρτητα από το αν πληρώνεται κανείς γι’ αυτό, η συνεχής προσφορά φροντίδας χωρίς αποφόρτιση μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη εξουθένωση.
Μόνο οι αδύναμοι ή όσοι δεν έχουν κίνητρο παθαίνουν burnout
ΛΑΘΟΣ: Στην πραγματικότητα, το σύνδρομο συχνά πλήττει όσους είναι υπερβολικά αφοσιωμένοι στο έργο τους. Παρατηρείται, συχνά, σε ανθρώπους που εργάζονται σε ΜΚΟ ή οργανισμούς με ανθρωπιστικό προσανατολισμό. Η παγίδα είναι ότι όσοι αγαπούν παθολογικά τη δουλειά τους δυσκολεύονται να αποστασιοποιηθούν. Όπως λένε χαρακτηριστικά οι ειδικοί: «Αν δεν σε ένοιαζε, δεν θα πάθαινες burnout».
Δεν πρόκειται για προσωπική αποτυχία
ΣΩΣΤΟ: Η εξουθένωση συχνά δεν οφείλεται στο άτομο, αλλά στον τρόπο διοίκησης και την έλλειψη υποστήριξης. Έρευνες δείχνουν ότι οργανωτικοί παράγοντες, όπως ο ακραίος φόρτος εργασίας, τα εξαντλητικά ωράρια και η έλλειψη αυτονομίας στη λήψη αποφάσεων, παίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο από την προσωπικότητα του εργαζομένου.
Μια εβδομάδα διακοπών θα λύσει το πρόβλημα
ΛΑΘΟΣ: Μια σύντομη απόδραση σπάνια αρκεί. Η ανάρρωση εξαρτάται από τη σοβαρότητα της κατάστασης και μπορεί να απαιτήσει από τρεις έως έξι μήνες αποχής. Ωστόσο, οι ειδικοί συμβουλεύουν να μην απομονώνεστε πλήρως. Αν δεν μπορείτε να πάρετε άδεια, εντάξτε «μικρο-αναρρώσεις» στην καθημερινότητά σας: δύο λεπτά περπάτημα, λίγη μουσική ή απλές διατάσεις στο γραφείο μπορούν να ρυθμίσουν το νευρικό σύστημα.
Αν προσπαθήσω σκληρά, μπορώ να το ξεπεράσω «στα όρθια»
ΛΑΘΟΣ: Το να συνεχίζετε σαν να μη συμβαίνει τίποτα μπορεί να προκαλέσει σοβαρά οργανικά προβλήματα: γαστρεντερολογικές διαταραχές, μυοσκελετικούς πόνους, ακόμα και καρδιαγγειακά επεισόδια. Η ανθεκτικότητα είναι προστατευτική, αλλά σε καμία περίπτωση δεν εγγυάται την ανοσία απέναντι στο burnout.
Τα σωματικά συμπτώματα δεν σχετίζονται με την εξουθένωση
ΛΑΘΟΣ: Μυϊκή τάση, πονοκέφαλοι, ταχυπαλμίες και υψηλή αρτηριακή πίεση είναι συνηθισμένα παρεπόμενα. Το στρες είναι μια αρχέγονη βιολογική απόκριση για επιβίωση. Όταν, όμως, το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού για μήνες, αυτή η προσαρμοστική αντίδραση γίνεται επιβλαβής για τον οργανισμό.
Burnout σημαίνει ότι πρέπει να παραιτηθείτε
ΟΧΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ: Υπάρχουν τρεις δρόμοι: η αποχώρηση, η βελτίωση των συνθηκών εργασίας ή η αλλαγή στάσης μέσω ορίων και αυτοφροντίδας. Ωστόσο, αν το εργασιακό περιβάλλον είναι «τοξικό», καμία δεξιότητα διαχείρισης δεν θα βοηθήσει. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η μόνη λύση είναι η έξοδος.
Η μείωση του ωραρίου είναι η απόλυτη θεραπεία
ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ: Αν η μείωση των ωρών συνοδεύεται από την απαίτηση να βγει ο ίδιος όγκος δουλειάς σε λιγότερο χρόνο, το πρόβλημα θα επιδεινωθεί. Η μείωση ωραρίου ωφελεί μόνο αν ο κενός χρόνος χρησιμοποιηθεί για ουσιαστική επανασύνδεση με αγαπημένα πρόσωπα και δραστηριότητες.
