Ως συντάκτρια υγείας θα μπορούσα να γράψω πολλά για τις εξελίξεις στη θεραπεία του καρκίνου τα τελευταία χρόνια. Και ευτυχώς αυτό σημαίνει ότι οι θεραπείες εξελίσσονται συνεχώς, με καινοτόμα φάρμακα και προσεγγίσεις, με μορφές καρκίνου που σταδιακά φτάνουμε να θεωρούμε «ιάσιμους».
Λίγο όμως πριν αρχίσω να γράφω, έπεσα πάνω σε αυτήν την ανάρτηση του ιατρού κ. Γεωργίου Κοντιζά, η οποία τράβηξε την προσοχή μου. Και διαβάζοντάς την κατέληξα ότι αξίζει να τη μοιραστούμε, καθώς αποτελεί ένα «καλό νέο» για τη θεραπεία του καρκίνου: αναφέρεται στις εξελίξεις στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου και πώς θα μπορούσαν στο μέλλον να αλλάξουν το παιχνίδι και τις ισορροπίες.
Η έγκαιρη διάγνωση δεν είναι ένα βήμα, είναι ΤΟ βήμα για τη θεραπεία πολλών μορφών της νόσου. Από τον καρκίνο του παχέος εντέρου και του τραχήλου, όπου έγκαιρη διάγνωση θεωρείται ουσιαστικά ίαση, μέχρι τον καρκίνο του πνεύμονα και του μαστού. Η νέα αυτή συνεργασία της Microsoft με τους ερευνητές από το Massachusetts Institute of Technology δείχνει πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα, με τον εντοπισμό του καρκίνου σε εξαιρετικά πρώιμο στάδιο και χωρίς επεμβατικές εξετάσεις. Αν αυτό δεν είναι καλό νέο για τη σημερινή ημέρα, τότε ποιο είναι;
Μία καινοτομία στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου που αναπτύσσεται γοργά
«Τις τελευταίες ημέρες κυκλοφόρησε μια είδηση που πέρασε σχετικά ήσυχα, αλλά κατά τη γνώμη μου αγγίζει την καρδιά της σύγχρονης ιατρικής: την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου. Ερευνητές από το Massachusetts Institute of Technology σε συνεργασία με τη Microsoft παρουσίασαν μια νέα τεχνολογία μοριακών αισθητήρων, η οποία στοχεύει να ανιχνεύει τον καρκίνο σε εξαιρετικά πρώιμο στάδιο, πριν ακόμη εμφανιστούν συμπτώματα.
Για να καταλάβουμε τη σημασία αυτής της εξέλιξης, πρέπει πρώτα να θυμηθούμε κάτι βασικό. Ο καρκίνος στα αρχικά του στάδια είναι συνήθως «σιωπηλός». Δεν πονά, δεν δίνει σαφή σημάδια, δεν ενοχλεί. Και όμως, σε αυτό ακριβώς το στάδιο, οι πιθανότητες ίασης είναι πολύ μεγαλύτερες. Το πρόβλημα της ιατρικής εδώ και δεκαετίες δεν είναι τόσο η θεραπεία, όσο το να τον εντοπίσει έγκαιρα.
Η νέα αυτή προσέγγιση δεν βασίζεται σε απεικονιστικές εξετάσεις, ούτε σε κλασικούς καρκινικούς δείκτες αίματος. Βασίζεται στη βιολογία του ίδιου του καρκίνου. Τα καρκινικά κύτταρα, από πολύ νωρίς, αρχίζουν να παράγουν και να ενεργοποιούν συγκεκριμένα ένζυμα, κυρίως πρωτεάσες, τα οποία χρησιμοποιούν για να εισβάλλουν στους γύρω ιστούς και να αναπτύσσονται. Αυτή η ενζυμική δραστηριότητα αποτελεί ένα από τα πρώτα μοριακά ίχνη της καρκινικής διεργασίας.
Οι ερευνητές σχεδίασαν, με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, μικρούς μοριακούς αισθητήρες που «αναγνωρίζουν» αυτή τη δραστηριότητα. Οι αισθητήρες αυτοί ενσωματώνονται σε νανοσωματίδια και, όταν βρεθούν στον οργανισμό, αλληλεπιδρούν με τα ένζυμα που σχετίζονται με την καρκινική ανάπτυξη. Όταν συμβεί αυτή η αλληλεπίδραση, απελευθερώνονται συγκεκριμένα μόρια-σήματα, τα οποία φιλτράρονται από τους νεφρούς και ανιχνεύονται στα ούρα.
Με απλά λόγια, μιλάμε για μια τεχνολογία που μετατρέπει την πρώιμη καρκινική δραστηριότητα σε ένα ανιχνεύσιμο χημικό αποτύπωμα. Και αυτό το αποτύπωμα θα μπορούσε, στο μέλλον, να εντοπίζεται με μια απλή εξέταση ούρων. Ακόμη και εκτός νοσοκομείου.
Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εδώ είναι καθοριστική. Δεν πρόκειται απλώς για αυτοματισμό. Οι αλγόριθμοι χρησιμοποιήθηκαν για να σχεδιάσουν αισθητήρες με υψηλή εξειδίκευση, ικανούς να διακρίνουν διαφορετικά πρότυπα ενζυμικής δραστηριότητας. Αυτό ανοίγει τον δρόμο όχι μόνο για πρώιμη ανίχνευση καρκίνου γενικά, αλλά δυνητικά και για διαφοροποίηση μεταξύ τύπων καρκίνου.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι αυτή η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο. Δεν μιλάμε για κάτι που θα εφαρμοστεί αύριο στην καθημερινή κλινική πράξη. Όμως η κατεύθυνση είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Για πρώτη φορά βλέπουμε μια τόσο καθαρή προσπάθεια να γεφυρωθεί η μοριακή ογκολογία με απλές, μη επεμβατικές εξετάσεις.
Αν αυτή η προσέγγιση επιβεβαιωθεί σε μεγάλες κλινικές μελέτες, οι επιπτώσεις θα είναι τεράστιες. Η έγκαιρη διάγνωση δεν σημαίνει μόνο καλύτερη πρόγνωση. Σημαίνει λιγότερο επιθετικές θεραπείες, λιγότερες επιπλοκές, καλύτερη ποιότητα ζωής. Σημαίνει μετατόπιση της ιατρικής από την αντιμετώπιση της νόσου στη φάση που έχει ήδη εγκατασταθεί, στην πρόληψη της προχωρημένης νόσου.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη πιο βαθύ σε αυτή την εξέλιξη. Μας δείχνει πώς η ιατρική αλλάζει φιλοσοφία. Από την αναζήτηση μαζικών, γενικών δεικτών, περνάμε στη χαρτογράφηση της ίδιας της βιολογικής συμπεριφοράς της νόσου. Δεν ψάχνουμε πια απλώς έναν αριθμό. Ψάχνουμε τη λειτουργία.
Και αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το πραγματικό μήνυμα αυτής της είδησης. Όχι ότι βρέθηκε ένα «τεστ για τον καρκίνο». Αλλά ότι η επιστήμη αρχίζει να διαβάζει τη νόσο στο επίπεδο που γεννιέται: στο μοριακό της αποτύπωμα. Αν αυτό το μονοπάτι αποδώσει, τότε μιλάμε για μια εντυπωσιακή εξέλιξη στην έγκαιρη διάγνωση.
Η ιατρική πρόοδος σπάνια έρχεται με θόρυβο. Συνήθως έρχεται ήσυχα, μέσα από τέτοιες ειδήσεις. Και αξίζει να τις παρακολουθούμε προσεκτικά, γιατί μέσα τους κρύβεται το πώς θα διαγιγνώσκουμε και θα αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο τα επόμενα χρόνια».
