Ένα νέο trend στο TikTok μας φέρνει μπροστά σε ένα «σύνδρομο» που σχετίζεται με τη σειρά γέννησής μας και που μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα αλλά και την ψυχική μας υγεία.
Κάποιοι το ζουν στην αληθινή ζωή, άλλοι το ανακάλυψαν στα social media. Ο όρος «Eldest Daughter Syndrome» έγινε viral στο TikTok πριν από λίγες εβδομάδες και περιγράφει τις ιδιαίτερες ευθύνες και πιέσεις που συχνά επωμίζεται η πρωτότοκη κόρη, εξηγεί η Kati Morton, ψυχολόγος και συγγραφέας του Traumatized: Identify, Understand, and Copewith PTS Dand Emotional Stress. «Η μεγαλύτερη κόρη συχνά αναλαμβάνει περισσότερες δουλειές στο σπίτι αλλά και μεγάλο μέρος της συναισθηματικής υποστήριξης των αδελφών της, με αποτέλεσμα να βρίσκεται σε έναν γονεϊκό ρόλο». Το σύνδρομο στο οποίο αναφερόμαστε δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση, ωστόσο είναι πολύ συχνό και βοηθά πολλούς πρωτότοκους -γυναίκες και άντρες- να βάλουν σε λέξεις συναισθήματα και στρες που κουβαλούν από την παιδική ηλικία και μετά.
Αν νιώθεις ότι αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτό, συνέχισε την ανάγνωση για να δεις τα σημάδια, τις συνέπειες και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Γιατί έχει σημασία η σειρά γέννησης
Τα στερεότυπα γύρω από τη σειρά γέννησης είναι πολλά: το υπερυπεύθυνο και αγχώδες μεγαλύτερο παιδί υψηλών επιδόσεων, το συχνά «ξεχασμένο» επαναστατικό μεσαίο παιδί και το χαρισματικό, κοινωνικό μικρότερο. Αυτές οι περιγραφές δεν ισχύουν για κάθε οικογένεια, όμως η σειρά γέννησης μπορεί να επηρεάζει πράγματι τον τρόπο που αναπτύσσεται κάθε παιδί.
Τα πρωτότοκα παιδιά μεγαλώνουν συνήθως με γονείς που είναι για πρώτη φορά σε αυτό τον ρόλο, λέει η Morton. Η απόλυτη προσήλωση, η υπερπροστασία και οι υψηλές προσδοκίες συγκαταλέγονται σε αυτά που προσφέρουν και περιμένουν οι γονείς από το παιδί τους. Μεγαλώνοντας η οικογένεια, οι γονείς ζητούν από το μεγαλύτερο παιδί να δίνει το παράδειγμα στα μικρότερα, να συμπεριφέρεται άψογα και να αποτελεί πρότυπο. Αυτό συχνά οδηγεί σε πρόσθετη πίεση και σε ένα αίσθημα αυξημένης ευθύνης για την ευημερία των αδελφών. Πολλές φορές το πρωτότοκο παιδί νιώθει ότι δεν έχει περιθώριο αποτυχίας.
Τα μικρότερα αδέλφια, αντιθέτως, συχνά μεγαλώνουν με πιο χαλαρές απαιτήσεις. Χωρίς το βάρος της φροντίδας των υπολοίπων μελών της οικογένειας, τείνουν να είναι πιο δημιουργικά, πιο παιχνιδιάρικα και πιο ανεξάρτητα. Τα μεσαία παιδιά ενδέχεται να παραβλέπονται μέσα στη δυναμική των μεγαλύτερων και μικρότερων αδελφών και να καταφεύγουν στον «αντιδραστικό» ρόλο.
Επιπλέον, όσο οι γονείς αποκτούν εμπειρία στον γονεϊκό τους ρόλο, οι κανόνες συνήθως χαλαρώνουν. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ακόμη και αισθήματα αδικίας ή δυσαρέσκειας στο μεγαλύτερο παιδί, όταν βλέπει ότι στα μικρότερα επιτρέπονται πράγματα που σε εκείνο απαγορεύονταν.
Τα σημάδια που υποδηλώνουν το σύνδρομο της μεγαλύτερης κόρης
Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα πιο συνηθισμένα σημάδια/συμπτώματα αυτού του «συνδρόμου» είναι τα εξής:
- Έντονη αίσθηση ευθύνης απέναντι στους άλλους
- Τάση για ευχαρίστηση των πάντων εις βάρος των προσωπικών αναγκών
- Συχνό άγχος
- Αναζήτηση εξωτερικής επιβεβαίωσης
- Συναισθήματα δυσαρέσκειας προς γονείς ή αδέλφια
- Δυσκολία στο να τεθούν και να διατηρηθούν όρια
- «Type-A» προσωπικότητα και τελειομανία
- Συχνές ενοχές
- Ανάληψη περισσότερων ρόλων στο σπίτι από μικρή ηλικία
- Φόβος για κανόνες και τιμωρία
- Έντονη πίεση για τήρηση «παραδοσιακών» προτύπων επιτυχίας όπως γάμος, υψηλή θέση εργασίας ή παιδιά
Πρωτότοκες κόρες και «γονεοποίηση»
Κάτι στο οποίο θα αναγνωρίσουμε την ελληνική κουλτούρα, είναι η διαπίστωση ότι οι πρωτότοκες κόρες συχνά αναλαμβάνουν ρόλο φροντιστή, εξηγεί η ψυχολόγος Renee Solomon, PsyD. «Η παιδική ηλικία μετατρέπεται σε έναν άτυπο ρόλο τρίτου γονέα. Το παιδί λειτουργεί σαν ενήλικας αντί να ζει σαν παιδί».Αντί για απλές υποχρεώσεις που βοηθούν στην ανεξαρτησία, οι πρωτότοκες συχνά καλούνται να προσέχουν τα μικρότερα αδέλφια, να ταΐζουν, να κάνουν μπάνιο, να αλλάζουν πάνες ή ακόμη και να συνεισφέρουν στη διαχείριση των οικονομικών του σπιτιού.
Ποιες είναι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες
Οι μεγάλες προσδοκίες στην παιδική ηλικία μπορεί να οδηγήσουν σε ενήλικη ζωή γεμάτη εξουθένωση και δυσκολία στη θέσπιση ορίων. Η Morton εξηγεί ότι πολλές πρωτότοκες δυσκολεύονται να βάλουν τις δικές τους ανάγκες μπροστά από των άλλων.
Η δυσκολία να πουν όχι, το υπερβολικό αίσθημα ευθύνης και η ανάγκη για συνεχή υποστήριξη των γύρω τους μπορεί να δημιουργήσουν ανισόρροπες φιλίες ή σχέσεις. Πολλές φορές ελκύονται από ανθρώπους με πιο «ανήλικο» τρόπο παρουσίας γιατί αυτός ο ρόλος τους είναι οικείος. Το πρόβλημα είναι ότι έτσι μπορεί να μη βρίσκουν χώρο να εκφράσουν τα δικά τους συναισθήματα ή να ζητήσουν στήριξη.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτό, δες τι μπορείς να κάνεις
Οι ειδικοί προτείνουν τα εξής: - Χτίσε ένα δίκτυο υποστήριξης. Βρες σχέσεις όπου οι ανάγκες σου λαμβάνονται σοβαρά υπ’ όψιν και όχι μόνο των άλλων.
- Δοκίμασε ψυχοθεραπεία. Βοηθά στο να αναγνωρίσεις και να διακόψεις μοτίβα που επαναλαμβάνονται και να δουλέψεις το θέμα των ορίων.
- Παρατήρησε τα συναισθήματά σου. Γράψε τι από όσα χαρακτηρίζουν τις πρωτότοκες σε αγγίζει περισσότερο, τι σε πληγώνει και γιατί. Μπορείς να το δουλέψεις στη θεραπεία ή με ανθρώπους που νιώθεις ασφάλεια.
Και κάτι τελευταίο: Η σειρά της γέννησής μας και η δυναμική της κάθε οικογένειας μπορεί να επηρεάζουν την προσωπικότητά μας καθώς αυτή διαμορφώνεται. Και αυτό δεν αλλάζει. Η συνειδητοποίηση όμως μοτίβων που προέρχονται από την οικογένεια και την παιδική μας ηλικία και που μας ακολουθούν στην ενήλικη ζωή, μπορούν να δουλευτούν και να αλλάξουν με τη βοήθεια των ειδικών. Αν κάτι μας ενοχλεί, αν κάτι μας βαραίνει, η βοήθειά τους μπορεί να είναι πολύτιμη.
