Η εικόνα που είχαμε για την υγιεινή διατροφή τις τελευταίες δεκαετίες —με τη βάση της γεμάτη ψωμί, ζυμαρικά και δημητριακά— καταρρέει. Οι νέες διατροφικές οδηγίες που έρχονται από τις ΗΠΑ προκαλούν παγκόσμιο σεισμό στην επιστημονική κοινότητα, καθώς προτείνουν μια ριζική μετατόπιση: λιγότερο άμυλο, περισσότερη πρωτεΐνη.
Ωστόσο, αυτή η «ανατροπή» δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Ήδη από το 2008, το Πανεπιστήμιο του Harvard είχε αμφισβητήσει ανοιχτά την παραδοσιακή πυραμίδα του USDA (Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ), χαρακτηρίζοντάς την επιστημονικά ασταθή και επηρεασμένη από τα λόμπι της βιομηχανίας τροφίμων.
Τι αλλάζει στη νέα Πυραμίδα: Το κρέας «εκθρονίζει» το ψωμί
Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανέλυσε η καθηγήτρια Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η νέα προσέγγιση αλλάζει τη σειρά προτεραιότητας στα πιάτα μας:
Πρωτεΐνη στην πρώτη γραμμή: Τα λευκά κρέατα (κοτόπουλο, γαλοπούλα), τα ψάρια και, σε ελεγχόμενες ποσότητες, το κόκκινο κρέας ανεβαίνουν σκαλιά στη λίστα της συχνής κατανάλωσης.
Η «πτώση» των υδατανθράκων: Το άμυλο και οι υδατάνθρακες, που κάποτε αποτελούσαν το «θεμέλιο» της πυραμίδας, πλέον υποχωρούν. Οι ειδικοί συστήνουν σπάνια κατανάλωση, στοχεύοντας στον περιορισμό των γλυκαιμικών εξάρσεων.
Γαλακτοκομικά και λιπαρά: Παραμένουν στο πλάνο, με μια πιο ελαστική προσέγγιση στα λιπαρά, αρκεί να μην είναι επεξεργασμένα.
Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: Εδώ, υπάρχει ομόφωνη καταδίκη. Η νέα οδηγία είναι σαφής: Μηδενική ανοχή σε τρόφιμα με μεγάλες λίστες χημικών συστατικών.
Η προφητική αμφισβήτηση του Harvard (2008)
Όταν, το 2008, η Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ παρουσίασε την “Healthy Eating Pyramid”, έθεσε τις βάσεις για τη σημερινή ανατροπή. Οι επιστήμονες του Χάρβαρντ είχαν επισημάνει τότε δύο ολέθρια λάθη της παλιάς πυραμίδας:
Την εξίσωση όλων των λιπαρών: Η παλιά πυραμίδα δαιμονοποιούσε τα υγιεινά λίπη (ελαιόλαδο, ξηροί καρποί) μαζί με τα τρανς λιπαρά.
Την εξίσωση των υδατανθράκων: Αντιμετώπιζε το λευκό ψωμί με τον ίδιο τρόπο όπως τα προϊόντα ολικής άλεσης.
Σήμερα, η επιστήμη φαίνεται να δικαιώνει εκείνες τις ενστάσεις, δίνοντας έμφαση στην ποιότητα της θερμίδας και όχι μόνο στην ποσότητα.
Γιατί προκαλούνται αντιδράσεις; Το μεγάλο Debate
Η στροφή προς την πρωτεΐνη και η σχετική «απενοχοποίηση» του κρέατος έχει ανοίξει τον ασκό του Αιόλου ανάμεσα σε επιδημιολόγους και κλινικούς γιατρούς.
«Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο αυτές οι αλλαγές στηρίζονται σε επαρκή επιστημονικά δεδομένα», σημειώνει η κ. Ψαλτοπούλου.
Τα σημεία τριβής είναι τρία:
Μεσογειακή Διατροφή vs Νέο Μοντέλο: Πολλοί ειδικοί φοβούνται ότι η υποβάθμιση των οσπρίων και του ελαιολάδου υπέρ της ζωικής πρωτεΐνης μπορεί να αυξήσει τα καρδιαγγειακά επεισόδια.
Μακροζωία: Ο στόχος είναι η «υγιής γήρανση». Οι υποστηρικτές της πρωτεΐνης υποστηρίζουν ότι βοηθά στη διατήρηση της μυϊκής μάζας στους ηλικιωμένους, ενώ οι πολέμιοι προειδοποιούν για επιβάρυνση των νεφρών.
Το αινιγματικό αλκοόλ: Οι νέες οδηγίες είναι ασυνήθιστα «σιωπηλές» για το αλκοόλ, αποφεύγοντας να υπογραμμίσουν ότι η ελάχιστη κατανάλωση είναι η μόνη ασφαλής επιλογή.
Η “new nutrition” πυραμίδα: Μια οπτική αναπαράσταση
Αν και το επίσημο γράφημα των ΗΠΑ (MyPlate) είναι πιο απλοϊκό, η νέα επιστημονική πυραμίδα διαμορφώνεται ως εξής:
Βάση
Άσκηση & Έλεγχος Βάρους
Καθημερινά
Επίπεδο 1
Λαχανικά & Φρούτα
Σε κάθε γεύμα
Επίπεδο 2
Πρωτεΐνες (Ψάρι, Πουλερικά, Όσπρια, Ξηροί Καρποί)
Συχνά
Επίπεδο 3
Δημητριακά Ολικής / Υγιεινά Λίπη
Με μέτρο
Κορυφή
Κόκκινο κρέας, Βούτυρο, Λευκό ψωμί / Ζάχαρη
Πολύ σπάνια
Η διατροφική πυραμίδα δεν είναι πλέον ένα στατικό δόγμα. Η αναθεώρησή της δείχνει ότι η επιστήμη προσπαθεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες ενός πληθυσμού που πλήττεται από την παχυσαρκία και τον διαβήτη. Ωστόσο, όπως τονίζει η κ. Ψαλτοπούλου, η «τεκμηριωμένη ιατρική» απαιτεί προσοχή. Πριν πετάξετε το ελαιόλαδο για χάρη της μπριζόλας, θυμηθείτε ότι η εξατομίκευση παραμένει το «κλειδί» για τη μακροζωία.
