Το οξειδωτικό στρες και οι ελεύθερες ρίζες συνδέονται με τη γήρανση του οργανισμού αλλά και με πολλά νοσήματα. Ας τις γνωρίσουμε καλύτερα.

Το οξειδωτικό στρες αναφέρεται συχνά ως ο «σιωπηλός αντίπαλος» της υγείας μας. Παρότι ακούγεται περίπλοκο, στην πραγματικότητα περιγράφει μια ανισορροπία που επηρεάζει άμεσα τα κύτταρα και, τελικά, ολόκληρο τον οργανισμό. Οι ελεύθερες ρίζες, τα αντιοξειδωτικά και η καθημερινή μας συμπεριφορά διαμορφώνουν αυτήν την ισορροπία. Με τη βοήθεια της κ. Ελένης Κομνηνού, ρευματολόγου και διευθύντριας Κλινικής Αυτοάνοσων Ρευματικών Νοσημάτων του Metropolitan General, συγκεντρώνουμε όσα πρέπει να γνωρίζουμε.

Fact 1
Οι ελεύθερες ρίζες είναι ασταθή μόρια που δημιουργούνται φυσιολογικά κατά την αναπνοή και τον μεταβολισμό αλλά και από εξωτερικούς παράγοντες. Η υπεριώδης ακτινοβολία, η μόλυνση, το όζον, ορισμένα φάρμακα και το κάπνισμα αυξάνουν σημαντικά την παραγωγή τους.

Fact 2
Η θεωρία των ελευθέρων ριζών διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1956 από τον Denham Harman, ο οποίος συνέδεσε αυτές τις δραστικές ουσίες με τη διαδικασία της γήρανσης μέσω βλαβών σε λιπίδια, πρωτεΐνες και DNA – με χαρακτηριστική ευαλωτότητα στο μιτοχονδριακό DNA.

Fact 3
Το σώμα διαθέτει τη δική του άμυνα απέναντι στις ελεύθερες ρίζες. Τα αντιοξειδωτικά –βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και ειδικά ένζυμα– δρουν ώστε να εξουδετερώσουν την περίσσεια τους. Πολλά από αυτά προσλαμβάνονται αποκλειστικά μέσω της διατροφής.

Fact 4
Όταν η ποσότητα των ελευθέρων ριζών ξεπεράσει την ικανότητα των αντιοξειδωτικών να τις εξουδετερώσουν, δημιουργείται οξειδωτικό στρες. Το αποτέλεσμα είναι κυτταρικές βλάβες σε DNA, πρωτεΐνες και λιπώδη ιστό.

Fact 5
Το οξειδωτικό στρες δεν είναι πάντα αρνητικό. Η άσκηση προκαλεί προσωρινή αύξηση ελευθέρων ριζών, η οποία όμως διεγείρει την παραγωγή αντιοξειδωτικών και συμβάλλει στη ρύθμιση της ανάπτυξης των μυϊκών ιστών.

Fact 6
Οι παράγοντες κινδύνου που αυξάνουν τη χρονιότητα του οξειδωτικού στρες είναι πολλοί: παχυσαρκία, δίαιτες πλούσιες σε ζάχαρη και λιπαρά, κάπνισμα, αλκοόλ, ορισμένα φάρμακα, ρύπανση και έκθεση σε φυτοφάρμακα ή βιομηχανικές χημικές ουσίες.

Fact 7
Τα συμπτώματα συνήθως εκδηλώνονται σε κυτταρικό επίπεδο αλλά αντανακλώνται στην καθημερινότητα. Κούραση, εγκεφαλική ομίχλη, πονοκέφαλος, μυαλγίες, ρυτίδες, γκρίζα μαλλιά, μειωμένη όραση, αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις και ασταθή επίπεδα σακχάρου είναι ενδείξεις που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες.

Fact 8
Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν πολλαπλά συστήματα του οργανισμού. Έχουν συνδεθεί με πρόωρη γήρανση, διαβήτη, αθηροσκλήρωση, φλεγμονώδεις καταστάσεις, υπέρταση, καρδιακή νόσο, νευροεκφυλιστικές παθήσεις όπως Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, άσθμα και ανδρική υπογονιμότητα.

Fact 9
Το οξειδωτικό στρες μπορεί να μετρηθεί αξιόπιστα με αιματολογικό έλεγχο. Απαιτείται συγκεκριμένη προετοιμασία: αποχή από τροφή, κάπνισμα και ποτά για τέσσερις ώρες, αποχή από νερό για δύο ώρες και αποφυγή έντονης άσκησης το προηγούμενο εικοσιτετράωρο.

Fact 10
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε ολιστική προσέγγιση. Η ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά, η τακτική άσκηση, η αποφυγή καπνίσματος και αλκοόλ, ο περιορισμός της έκθεσης σε επιβλαβείς παράγοντες, η διαχείριση του ψυχολογικού στρες και ο επαρκής ύπνος αποτελούν τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους ενίσχυσης της αντιοξειδωτικής άμυνας.

Τι κρατάμε;
Η ισορροπία μεταξύ ελευθέρων ριζών και αντιοξειδωτικών καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία και τη μακροχρόνια υγεία των κυττάρων. Όπως τονίζει η κ. Κομνηνού, η λύση δεν βρίσκεται σε συμπληρώματα αλλά σε βελτίωση των συνηθειών μας, με στόχο την ενίσχυση της φυσικής άμυνας του οργανισμού.