Τι λέει η επιστήμη για την ψυχική υγεία των παιδιών που κάνουν κατάχρηση των social media και ποιοι είναι οι μύθοι που κρατούν τους γονείς διστακτικούς στον περιορισμό τους; Ποιος ο ρόλος της πολιτείας και η ευθύνη των γονιών;
Η Αυστραλία δείχνει τον δρόμο: Ήρθε η στιγμή να απαγορεύσουμε στα παιδιά μας τη χρήση των social media
Την περασμένη Τετάρτη, 10 Δεκεμβρίου 2025, τα παιδιά στην Αυστραλία ξυπνούν σε έναν –μέχρι πρότινος αδιανόητο– κόσμο: δεν έχουν πλέον πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η χώρα γίνεται η πρώτη, παγκοσμίως, που απαγορεύει τη χρήση social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών, θέτοντας εκτός ορίων συνολικά δέκα δημοφιλείς πλατφόρμες, ανάμεσά τους το TikTok, το Instagram, το YouTube, το Snapchat, το Facebook, το X και το Reddit.
Αν γονείς και άλλες χώρες ακολουθήσουν το ίδιο παράδειγμα, είναι πολύ πιθανό τα παιδιά μας να μας ευγνωμονούν στο μέλλον.
Τα social media και το τίμημα στην υγεία των παιδιών
Και αυτό γιατί ολοένα και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τα social media επιβαρύνουν την υγεία και την ευημερία των παιδιών. Πρόσφατα, κορυφαίοι ερευνητές από όλο τον κόσμο, συνυπέγραψαν κοινή επιστημονική δήλωση σχετικά με το τι γνωρίζουμε σήμερα για την επίδραση των social media και των smartphones στα παιδιά. Οι επιστήμονες συναινούν ξεκάθαρα στο ότι: η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει πως, τα τελευταία 20 χρόνια, όσο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γίνονταν πανταχού παρόντα, η ψυχική υγεία των εφήβων επιδεινωνόταν…
Επιπλέον, τα κινητά τηλέφωνα και οι εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης διαταράσσουν τον ύπνο των παιδιών και συνδέονται με φαινόμενα εθισμού και προβλήματα προσοχής. Ειδικά στα κορίτσια, έχουν συσχετιστεί με τελειομανία, δυσαρέσκεια για την εικόνα του σώματος, αλλά και αυξημένο κίνδυνο παρενόχλησης, σεξουαλικής εκμετάλλευσης και διαδικτυακών «θηρευτών».
Με αυτά τα δεδομένα, εύλογα γεννάται το ερώτημα: γιατί να σκεφτεί κανείς να επιτρέψει στα παιδιά του τη χρήση των social media;
Μύθος πρώτος: «Τα παιδιά θέλουν πραγματικά να είναι στα social media»
Πολλοί γονείς πιστεύουν ότι τα παιδιά επιθυμούν διακαώς να περνούν όλο τον χρόνο τους στα social media και πως γι’ αυτό είναι τόσο δύσκολο να τους τα στερήσουν. Όμως, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Πολλοί έφηβοι αναγνωρίζουν ότι τα social media είναι ανθυγιεινά. Αυτό που τους κρατά «κολλημένους» δεν είναι τόσο η επιθυμία, όσο ο φόβος ότι θα χάσουν κοινωνικές ευκαιρίες, αφού μεγάλο μέρος της φιλίας και της επικοινωνίας συνομηλίκων διατηρείται μέσα από αυτές τις πλατφόρμες. Αν όλοι οι γονείς έπαιρναν την ίδια απόφαση και δεν επέτρεπαν τη χρήση social media, το δίλημμα αυτό θα εξαφανιζόταν. Ακόμη και αν μόνο ένα μέρος των γονιών θέσει όρια, αυτό αρκεί για να αναγκάσει τους εφήβους να βρουν εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας.
Χαρακτηριστικό είναι ένα πείραμα του 2023: φοιτητές κλήθηκαν να απαντήσουν πόσα χρήματα θα έπρεπε να τους καταβάλουν οι ερευνητές για να απενεργοποιήσουν τους λογαριασμούς τους στα social media για έναν μήνα. Οι περισσότεροι θα υπέθεταν ότι ζητήθηκαν δεκάδες χιλιάδες δολάρια. Στην πραγματικότητα, το μέσο ποσό ήταν μόλις 50 δολάρια, ενώ το διάμεσο ακόμα χαμηλότερο, στα 30.
Όταν, όμως, οι ερευνητές ρώτησαν πόσα χρήματα θα απαιτούσαν αν όλοι οι συνομήλικοί τους έκαναν το ίδιο, η απάντηση εξέπληξε τους πάντες: οι φοιτητές δήλωσαν πρόθυμοι να πληρώσουν οι ίδιοι για να συμβεί αυτό.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο ρόλος των γονιών είναι να παρέμβουν. Αν όλοι λέγαμε στα παιδιά μας ότι δεν επιτρέπεται η χρήση social media πριν από τα 16, κανένα παιδί δεν θα ένιωθε ότι «χάνει» κοινωνικά.
Μύθος δεύτερος: «Τα παιδιά θα μας μισήσουν»
Η απομάκρυνση από τα social media δεν θα βελτίωνε μόνο τις σχέσεις των παιδιών μεταξύ τους. Θα τα βοηθούσε να μένουν περισσότερο στο παρόν, να εξοικειώνονται με τα συναισθήματά τους και να παρατηρούν τον κόσμο γύρω τους, αντί να στρέφονται στην οθόνη κάθε φορά που νιώθουν άβολα ή βαριούνται. Θα τους άφηνε περισσότερο χρόνο για σωματική δραστηριότητα, μειώνοντας δυνητικά τον κίνδυνο παχυσαρκίας, και θα βελτίωνε την ποιότητα του ύπνου τους. Όλα αυτά συνδέονται άμεσα με καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία.
Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά θα υποδεχθούν με ενθουσιασμό μια τέτοια απόφαση. Χωρίς μια κρατική ρύθμιση τύπου Αυστραλίας, είναι πιθανό να υπάρξουν αρχικά αντιδράσεις και ανησυχία για τις κοινωνικές συνέπειες. Όμως, η διαχείριση αυτών των αντιδράσεων αποτελεί μέρος της γονεϊκής ευθύνης.
Όταν τα παιδιά μας ήταν νήπια, τα εμβολιάσαμε για να τα προστατεύσουμε, ακόμη κι αν έκλαιγαν. Δεν τους επιτρέψαμε να τρώνε παγωτό και μπισκότα για βραδινό, όσο κι αν το ήθελαν. Η ευθύνη μας σήμερα δεν είναι διαφορετική.
Ακόμη κι αν η απαγόρευση των social media προκαλέσει πρόσκαιρη δυσαρέσκεια, πολιτικές τύπου Αυστραλίας είναι πολύ πιθανό να κάνουν τα παιδιά μας πιο υγιή και πιο ευτυχισμένα μακροπρόθεσμα. Και, όπως δείχνει η εμπειρία, οι διαμαρτυρίες τους, συνήθως, διαρκούν πολύ λιγότερο απ’ όσο φοβόμαστε.
