Ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός προειδοποιεί ότι ο κίνδυνος να μη βρεθούν ποτέ και να μη ταυτοποιηθούν οι χιλιάδες Παλαιστίνιοι που βρίσκονται θαμμένοι κάτω από τα ερείπια της Γάζας αυξάνεται καθημερινά, καθώς οι προσπάθειες ανάκτησης των σορών παραμένουν αργές και πολλοί νεκροί δεν έχουν ακόμη ανασυρθεί.
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σύντομα αυτά τα σώματα μπορεί να καταστούν αδύνατο να ταυτοποιηθούν», δήλωσε ο Pat Griffiths, εκπρόσωπος του Ερυθρού Σταυρού στην Ιερουσαλήμ. «Όσο περισσότερο καθυστερεί η ανάκτηση των λειψάνων, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η αναγνώρισή τους. Όταν ο χρόνος περνά και οι νεκροί μένουν κάτω από τα ερείπια, αυξάνεται η πιθανότητα να έχουν αποσυντεθεί σε τέτοιο βαθμό που απομένουν μόνο σκελετικά υπολείμματα.»
Ο Griffiths πρόσθεσε: «Οι ιατροδικαστές χάνουν πολύτιμα αποδεικτικά στοιχεία που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ταυτοποίηση.»
Από τη στιγμή που τέθηκε σε ισχύ η εύθραυστη κατάπαυση πυρός υπό την αιγίδα των ΗΠΑ τον Οκτώβριο, οι Παλαιστίνιοι άρχισαν να σκάβουν μέσα σε περίπου 61 εκατομμύρια τόνους ερειπίων, ποσότητα 20 φορές μεγαλύτερη από το σύνολο των συγκρούσεων παγκοσμίως μετά το 2008. Σύμφωνα με τις υγειονομικές αρχές της Γάζας, τουλάχιστον 10.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι βρίσκονται θαμμένοι κάτω από τα συντρίμμια, ενώ κάποιοι ειδικοί ανεβάζουν τον αριθμό μέχρι και τις 14.000.
Οι διασώστες αναγκάζονται να χρησιμοποιούν απλά εργαλεία – φτυάρια, τσάπες, καρότσια, τσουγκράνες και τα ίδια τους τα χέρια. Επαναλαμβανόμενα αιτήματα προς το Ισραήλ για είσοδο εκσκαφέων και άλλων βαρέων μηχανημάτων που θα επιτάχυναν σημαντικά τις διαδικασίες έχουν μείνει αναπάντητα.
«Οι ομάδες έρευνας και ανάκτησης πρέπει να έχουν πρόσβαση σε όλα τα σημεία όπου υπάρχουν ανθρώπινα λείψανα», σημειώνει ο Griffiths. «Γνωρίζουμε πως είναι σχεδόν αδύνατο αυτή τη στιγμή να εισαχθεί τέτοιος εξοπλισμός στη Γάζα. Συνεχίζουμε τις άμεσες συνομιλίες με τις αρμόδιες αρχές για να επιτραπεί η είσοδος αυτών των μέσων.»
Ανυπέρβλητα εμπόδια στην ταυτοποίηση των νεκρών
Όσο περισσότερο καθυστερεί η ανάσυρση μιας σορού, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η ταυτοποίηση – ακόμη και μέσω DNA. Η Δρ Cristina Cattaneo, καθηγήτρια ιατροδικαστικής στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου, τόνισε: «Ο χρόνος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της ταυτοποίησης. Όσο περνάει, οι πιθανότητες επιτυχίας μειώνονται δραματικά. Αν το σώμα διατηρείται σχετικά καλά στα πρώτα στάδια, το πρόσωπο και άλλα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά μπορεί ακόμα να εντοπίζονται. Με την πάροδο του χρόνου, πολλά από αυτά χάνονται.»
Όταν εντοπιστούν ανθρώπινα λείψανα, οι ειδικοί χρησιμοποιούν ηλικία, φύλο, ύψος, δακτυλικά αποτυπώματα, οδοντιατρικά αρχεία και προσωπικά αντικείμενα μαζί με πληροφορίες για τον τόπο και τον χρόνο εύρεσης για την ταυτοποίηση. Όμως ο Ερυθρός Σταυρός επισημαίνει πως όσο μένουν θαμμένοι οι νεκροί, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος απώλειας αυτών των στοιχείων. Τα λείψανα μπορεί να μετακινηθούν από το αρχικό σημείο, προσωπικά αντικείμενα καταστρέφονται ή σκορπίζονται και οι περιβαλλοντικές συνθήκες – υγρασία ή ζώα – εξαφανίζουν ζωτικά ίχνη.
Ο Δρ Ahmed Dahir, διευθυντής ιατροδικαστικής στη Γάζα, ανέφερε: «Σε κάποιες περιπτώσεις βρήκαμε άτομα που είχαν δηλωθεί αγνοούμενα μόνο δύο εβδομάδες πριν και είχαν ήδη μετατραπεί σε σκελετούς με εμφανή σημάδια από ζώα – δεν απέμενε τίποτα πέρα από κόκαλα. Υπό κανονικές συνθήκες αυτό θα απαιτούσε έξι μήνες έως ένα χρόνο.»
Μάρτυρες εκφράζουν ανησυχία ότι ισραηλινά στρατιωτικά μηχανήματα μετακινούν σώματα κάτω από τα ερείπια σε περιοχές υπό τον έλεγχο των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, δυσχεραίνοντας τον εντοπισμό τους από τις οικογένειες.
Η αξιοπρέπεια των θυμάτων και το δικαίωμα των οικογενειών
Ο Ερυθρός Σταυρός τονίζει πως δεν μπορεί να κατηγορήσει συγκεκριμένες ομάδες: «Σε κάθε ένοπλη σύγκρουση παγκοσμίως πρέπει να χρησιμοποιείται βαρύς εξοπλισμός με μεγάλη προσοχή ώστε να μην διαταράσσονται ανθρώπινα λείψανα – για τη διατήρηση της αξιοπρέπειας των νεκρών αλλά και για τη διαφύλαξη κρίσιμων στοιχείων για την ταυτότητά τους.»
Στην περιοχή Ντέιρ αλ-Μπάλαχ, δημιουργήθηκε νεκροταφείο για την ταφή αγνώστων θυμάτων που ανασύρονται από τα ερείπια ή προσωρινούς τάφους. Κάθε τάφος αριθμείται και καταγράφεται με την ελπίδα κάποτε να εντοπιστούν οι συγγενείς τους.
«Ο αριθμός των σορών σε αυτό το νεκροταφείο έχει πλέον ξεπεράσει τις 650», δήλωσε ο Ziad Obeid, διευθυντής του τμήματος κοιμητηρίων της Γάζας. «Πλησιάζουμε πλέον τρία χρόνια από την έναρξη του πολέμου και κάποιες σοροί παραμένουν θαμμένες πάνω από δύο χρόνια.»
Η κατάσταση επιδεινώνεται καθώς τα λιγοστά νοσοκομεία στη Γάζα στερούνται εξοπλισμού για εξετάσεις DNA που είναι απαραίτητες για την αναγνώριση των θυμάτων. Το Ισραήλ δεν επιτρέπει τη μεταφορά σχετικών υλικών στον θύλακα.
Ακόμη όμως κι αν υπήρχε δυνατότητα εξέτασης DNA, το γενετικό υλικό αλλοιώνεται με τον χρόνο. Η Cattaneo εξηγεί: «Η πάροδος του χρόνου επηρεάζει επίσης το DNA – μεγαλώνει τον κίνδυνο αποδόμησης και κάνει την αναγνώριση ακόμη πιο δύσκολη. Ένα γενετικό τεστ που θα ήταν αξιόπιστο πριν λίγες εβδομάδες μπορεί μετά από μήνες να είναι πρακτικά ανέφικτο.»
Το ψυχολογικό βάρος στους ζωντανούς συγγενείς
Η αναγνώριση των θυμάτων δεν αφορά μόνο την αξιοπρέπεια των νεκρών αλλά αποτελεί ζωτική ανάγκη για την ψυχική υγεία των ζωντανών συγγενών τους. Ψυχολόγοι περιγράφουν τη θλίψη όσων αγνοούν την τύχη των αγαπημένων τους ως «ασαφή απώλεια» – μια κατάσταση που συχνά οδηγεί σε κατάθλιψη, τραύμα ή σύγχυση ταυτότητας, φαινόμενο ιδιαίτερα διαδεδομένο στη Γάζα.
Ο Saed al-Yazji, 52 ετών από την Αλ-Μούγρακα της κεντρικής Γάζας, έχασε κάθε ίχνος του αδελφού του Sameh (40 ετών) στις 7 Οκτωβρίου 2023. Όπως εκατοντάδες κάτοικοι εκείνη τη μέρα βγήκε στους δρόμους μετά τις ειδήσεις στα social media και έκτοτε αγνοείται.
«Δεν έχουμε κανένα νέο του έκτοτε», λέει ο Saed al-Yazji. «Εξακολουθούμε να ελπίζουμε ότι είναι ζωντανός γιατί δεν υπάρχει επιβεβαίωση ούτε θανάτου ούτε κράτησης.» Προσθέτει: «Η εξαφάνισή του έχει διαλύσει την οικογένεια. Η σύζυγός του έχει επανειλημμένα ψυχολογικά επεισόδια και μετά από δύο χρόνια αβεβαιότητας κανείς μας δεν μπορεί πια ούτε να κοιμηθεί ούτε να φάει κανονικά. Περιμένουμε κάθε μέρα κάποιο νέο που ίσως φέρει γαλήνη στις καρδιές μας.»
Ο Wael Radwan, 24 ετών από τη Τζαμπαλίγια, έχασε τον πατέρα (49) και τον αδελφό του (26) όταν το σπίτι τους χτυπήθηκε από ισραηλινά πυρά τον Δεκέμβριο του 2024.
«Μου είπαν αργότερα πως είχαν ταφεί στο νοσοκομείο Kamal Adwan αλλά όταν επέστρεψα μετά την πολιορκία ο χώρος είχε ισοπεδωθεί με μπουλντόζες και δεν βρήκα ποτέ τις σορούς», λέει ο Radwan. «Χωρίς πιστοποιητικά θανάτου, τα παιδιά του αδελφού μου δεν μπορούν να λάβουν βοήθεια ως ορφανά αφού δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση θανάτου.»
Αβέβαιο το μέλλον της διαδικασίας ανάκτησης στη Γάζα
Iσραηλινοί αξιωματούχοι, απαντώντας στην Guardian, δήλωσαν πως δεν έχει δοθεί έγκριση για είσοδο εξοπλισμού ανάκτησης σορών στη Γάζα.
Ο Griffiths υπογράμμισε: «Βλέπουμε το μέγεθος του έργου αλλά κυρίως τι διακυβεύεται: χιλιάδες οικογένειες ακόμα ψάχνουν απαντήσεις – αυτό είναι το διακύβευμα: το δικαίωμά τους να μάθουν την τύχη αυτών που αγαπούν.»
Πηγή: The Guardian
