Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) ανακοίνωσε πως από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες το 2028, η κατηγορία των γυναικείων αγωνισμάτων θα είναι ανοιχτή αποκλειστικά σε βιολογικές γυναίκες. Η επιλεξιμότητα θα καθορίζεται μέσω ενός «μοναδικού στη ζωή» γενετικού τεστ φύλου, αποκλείοντας διεμφυλικές γυναίκες και άτομα με διαφορές στην ανάπτυξη φύλου (DSD) που έχουν περάσει ανδρική εφηβεία.
Η πρόεδρος της ΔΟΕ, Κίρστι Κόβεντρι, δήλωσε πως αυτή η πολιτική είναι αποτέλεσμα ανασκόπησης υπό την καθοδήγηση ιατρικών ειδικών. «Στους Ολυμπιακούς Αγώνες, ακόμα και οι μικρότερες διαφορές μπορεί να κρίνουν τη νίκη ή την ήττα», ανέφερε. «Γι’ αυτό, είναι απολύτως σαφές πως δεν θα ήταν δίκαιο να συμμετέχουν βιολογικοί άνδρες στην κατηγορία των γυναικών. Σε ορισμένα αθλήματα, δεν θα ήταν ούτε ασφαλές».
Η ΔΟΕ διευκρίνισε ότι η επιλεξιμότητα για τη γυναικεία κατηγορία θα κρίνεται με έλεγχο για το γονίδιο SRY, το οποίο εντοπίζεται στο χρωμόσωμα Υ και προκαλεί την ανάπτυξη ανδρικών χαρακτηριστικών. «Ο έλεγχος του SRY μέσω σάλιου, επιχρίσματος παρειάς ή δείγματος αίματος θεωρείται λιγότερο επεμβατικός σε σχέση με άλλες μεθόδους», σημειώνεται.
Αθλητές που δεν περάσουν το τεστ θα μπορούν να συμμετέχουν σε άλλες κατηγορίες για τις οποίες είναι επιλέξιμοι, όπως στην ανδρική κατηγορία, σε μικτές διοργανώσεις ή σε αθλήματα που δεν διαχωρίζονται με βάση το φύλο.
Αλλαγή πολιτικής και προηγούμενες περιπτώσεις
Μέχρι σήμερα, η ΔΟΕ άφηνε τη ρύθμιση των σχετικών κανονισμών στις ομοσπονδίες των επιμέρους αθλημάτων. Ενώ αθλήματα όπως ο στίβος, η κολύμβηση, η ποδηλασία και η κωπηλασία έχουν ήδη εφαρμόσει απαγορεύσεις, άλλα επέτρεπαν τη συμμετοχή διεμφυλικών γυναικών εφόσον διατηρούσαν χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης.
Η Λόρελ Χάμπαρντ από τη Νέα Ζηλανδία έγινε η πρώτη δηλωμένη διεμφυλική γυναίκα που συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Τόκιο 2020, στην άρση βαρών. Ωστόσο, στους Ολυμπιακούς του Παρισιού 2024 δεν υπήρχαν γνωστές διεμφυλικές γυναίκες στα γυναικεία αγωνίσματα.
Στην πυγμαχία προκάλεσε αντιδράσεις η περίπτωση της Ιμάν Κελίφ από την Αλγερία, που κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στην κατηγορία welterweight ένα χρόνο αφότου είχε αποκλειστεί από το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα λόγω αποτυχίας σε τεστ φύλου. Αναφορές ότι η Κελίφ έχει χρωμοσώματα XY οδήγησαν σε εικασίες για DSD, χωρίς όμως να επιβεβαιωθεί επίσημα. Η ίδια υποστηρίζει πως είναι γυναίκα και έχει δηλώσει ότι θα υποβληθεί σε σχετικό τεστ για να αγωνιστεί στο Λος Άντζελες.
Τι ισχύει για τα άτομα με DSD
Το DSD (Διαφορές στην Ανάπτυξη Φύλου) είναι σπάνια πάθηση όπου ορμόνες, γονίδια ή αναπαραγωγικά όργανα μπορεί να έχουν χαρακτηριστικά και των δύο φύλων. Η δις Ολυμπιονίκης των 800μ., Κάστερ Σεμένια, ανήκει σε αυτή την κατηγορία καθώς διαθέτει ανδρικά χρωμοσώματα XY.
Παλαιότερα, άτομα με DSD που είχαν περάσει ανδρική εφηβεία μπορούσαν να αγωνιστούν στα γυναικεία αγωνίσματα αν διατηρούσαν χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης. Η νέα πολιτική κάνει εξαίρεση μόνο για όσους πάσχουν από το σπάνιο σύνδρομο πλήρους ανθεκτικότητας στα ανδρογόνα (CAIS), όπου δεν έχει υπάρξει ανδρική εφηβεία.
‘Ιστορική’ απόφαση και αντιδράσεις
Η απόφαση της ΔΟΕ χαρακτηρίζεται ως μία από τις σημαντικότερες μετά από χρόνια έντονου διαλόγου για τη συμμετοχή διεμφυλικών και DSD αθλητών στα γυναικεία αγωνίσματα. Μέχρι σήμερα, οι ομοσπονδίες αποφάσιζαν ανεξάρτητα τα κριτήρια επιλεξιμότητας· πλέον αναμένεται εναρμόνιση όλων των οργανισμών.
Οι υποστηρικτές του νέου συστήματος θεωρούν ότι η μέθοδος του γενετικού τεστ είναι αξιόπιστη και προστατεύει τη δικαιοσύνη στον αθλητισμό χωρίς να απαιτεί καταστολή φυσικών επιπέδων τεστοστερόνης ή έκθεση αθλητών στη δημοσιότητα. Αντίθετα, επικριτές εκφράζουν ανησυχίες για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ψυχολογικό αντίκτυπο και πιθανότητα λανθασμένων αποτελεσμάτων.
Πρόσφατη έκθεση επιστημόνων χαρακτήρισε τα τεστ φύλου ως «αναχρονιστικό βήμα προς τα πίσω» και παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων των αθλητών. Υπογραμμίζεται επίσης ότι το φύλο δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα μόνο γονίδιο.
Η διαδικασία λήψης της απόφασης της ΔΟΕ
Η ΔΟΕ ανέφερε πως ομάδα εργασίας εξέτασε τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα επί 18 μήνες και διαπίστωσε «σαφή συναίνεση» ότι το ανδρικό φύλο προσφέρει αγωνιστικό πλεονέκτημα σε όλα τα αθλήματα που βασίζονται στη δύναμη, την ισχύ και την αντοχή. Έγιναν επίσης διαβουλεύσεις με πάνω από 1.100 αθλητές μέσω διαδικτυακής έρευνας και προσωπικές συνεντεύξεις με ενδιαφερόμενους από όλο τον κόσμο.
Το συμπέρασμα ήταν πως η προστασία της δικαιοσύνης και της ασφάλειας στη γυναικεία κατηγορία απαιτεί σαφείς κανόνες βασισμένους στην επιστήμη. Οι νέοι κανόνες δεν θα ισχύουν αναδρομικά ούτε για ερασιτεχνικό/μαζικό αθλητισμό.
Η Κόβεντρι τόνισε πως κάθε αθλητής πρέπει να αντιμετωπίζεται με αξιοπρέπεια και σεβασμό και ότι θα πραγματοποιείται μόνο ένα τεστ ανά ζωή για κάθε συμμετέχοντα. Προβλέπονται ενημέρωση και ψυχολογική υποστήριξη κατά τη διαδικασία.
Διεθνείς αντιδράσεις στην απόφαση της ΔΟΕ
Η Γαλλική Ολυμπιακή Επιτροπή εξέφρασε σοβαρούς ηθικούς και επιστημονικούς προβληματισμούς σχετικά με τα SRY τεστ, τονίζοντας ότι στη Γαλλία τέτοιες εξετάσεις απαγορεύονται από τους νόμους περί βιοηθικής.
World Athletics: «Για πάνω από μία δεκαετία προστατεύουμε τον γυναικείο αθλητισμό… Δεν μπορεί το κοινωνικό φύλο να υπερισχύει της βιολογίας – μια ενιαία προσέγγιση είναι προς όφελος όλων».
Fiona McAnena (Sex Matters): «Η ΔΟΕ έκανε επιτέλους το σωστό… Οι γυναίκες στερήθηκαν μετάλλια και δικαιοσύνη επί χρόνια».
Su Wong (SEEN in Sport): «Η προστασία της γυναικείας κατηγορίας αφορά όχι μόνο τις Ολυμπιάδες αλλά κάθε γυναίκα που θέλει δίκαιο παιχνίδι».
Caster Semenya: «Αν η ΔΟΕ είχε πραγματικά ακούσει… αυτή η πολιτική δεν θα υπήρχε. Δεν μυρίζει επιστήμη αλλά στίγμα».
Καθηγητής Alun Williams: «Δεν εκπλήσσομαι αλλά απογοητεύομαι… Δεν χρειάζονται γενετικά τεστ για τη ρύθμιση της συμμετοχής διεμφυλικών γυναικών – αυτό στοχεύει κυρίως άτομα με DSD».
LGBTQ+ οργανισμός Stonewall: «Η σημερινή απόφαση θα εντείνει τον διχασμό… Θα υπάρξει αρνητικός αντίκτυπος ακόμη και στον ερασιτεχνικό αθλητισμό».
Το ιστορικό των αποκλεισμών διεμφυλικών & DSD αθλητών
Tα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες ομοσπονδίες όπως οι World Aquatics, World Athletics, απέκλεισαν όσους έχουν περάσει ανδρική εφηβεία από τα γυναικεία αγωνίσματα κορυφαίου επιπέδου επικαλούμενες δίκαιο ανταγωνισμό κι ασφάλεια.
Tον Μάιο του 2023 διάφορα βρετανικά όργανα όπως η The Football Association, κινήθηκαν προς την ίδια κατεύθυνση μετά από σχετική γνωμοδότηση του Ανώτατου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου περί βιολογικού ορισμού της γυναίκας.
Kινήσεις αυτές έχουν προκαλέσει αντιδράσεις υπέρ των δικαιωμάτων των διεμφυλικών που μιλούν για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενώ στις ΗΠΑ ο πρώην πρόεδρος Nτόναλντ Τραμπ, υπέγραψε διάταγμα που απαγορεύει τη συμμετοχή διεμφυλικών γυναικών στα γυναικεία αγωνίσματα στους Ολυμπιακούς του 2028 αλλά και την είσοδο στη χώρα τους για τον σκοπό αυτό.
Στο Τόκιο 2020, η Χάμπαρντ απέτυχε να σηκώσει βάρος στην +87kg άρση βαρών. Στους επόμενους Αγώνες, τόσο η Κελίφ όσο και η Ταϊβανέζα Λιν Γιου-τινγκ επετράπη να διαγωνιστούν αφού πέρασαν σχετικό τεστ φύλου. Το 2016 στο Ρίο, όλες οι τρεις πρώτες νικήτριες στα 800μ ήταν DSD – γεγονός που ενέτεινε τις φωνές για πιο αυστηρούς κανόνες. Η World Athletics επέβαλε τότε όριο τεστοστερόνης στα αγωνίσματα 400μ-1 μιλίου· η Σεμένια αρνήθηκε χαρακτηρίζοντας το μέτρο παραβιαστικό κι άδικo, ενώ οι κανόνες έγιναν ακόμα αυστηρότεροι το 2023. Σύμφωνα με την παγκόσμια ομοσπονδία στίβου πέρσι, μεταξύ 2000-2023 περίπου 50–60 αθλητές που είχαν περάσει ανδρική εφηβεία συμμετείχαν ως φιναλίστ σε μεγάλους αγώνες στίβου στη γυναικεία κατηγορία.
Με πληροφορίες από BBC
