Τα νεότερα δεδομένα από τις ΗΠΑ επιβεβαιώνουν αυτό που συζητούν και μας τονίζουν εδώ και καιρό οι ειδικοί: Ο καρκίνος του παχέος εντέρου δεν αφορά πλέον αποκλειστικά μεγαλύτερες ηλικίες.
Τα τελευταία χρόνια, τα επιδημιολογικά δεδομένα καταγράφουν μία σαφή και ανησυχητική μετατόπιση της νόσου προς νεότερους ενήλικες, με αυξανόμενα ποσοστά εμφάνισης και θνησιμότητας σε άτομα κάτω των 50 ετών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο συγκεκριμένος καρκίνος έχει πλέον αναδειχθεί στην πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο σε αυτή την ηλικιακή ομάδα. Ομάδα ειδικών από το ΕΚΠΑ, η Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος, η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, αναλύουν για εμάς τα βασικά σημεία νέας αυτής ιατρικής πραγματικότητας.
Από προκαρκινικές βλάβες σε καθυστερημένες διαγνώσεις
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αναπτύσσεται συνήθως αργά, ξεκινώντας από προκαρκινικές αλλοιώσεις, όπως οι αδενωματώδεις πολύποδες. Για δεκαετίες θεωρούνταν νόσος που αφορά κυρίως άτομα άνω των 60 ετών. Ωστόσο, η σημερινή πραγματικότητα δείχνει ότι ολοένα και περισσότεροι νέοι ενήλικες διαγιγνώσκονται σε στάδια όπου η νόσος έχει ήδη προχωρήσει. Η καθυστέρηση στη διάγνωση συνδέεται άμεσα με τη χαμηλή υποψία τόσο από τους ίδιους τους ασθενείς όσο και από το σύστημα υγείας, καθώς τα πρώιμα συμπτώματα συχνά υποτιμώνται ή αποδίδονται σε λιγότερο σοβαρές αιτίες.
Τι δείχνουν τα στοιχεία των τελευταίων δεκαετιών
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της American Cancer Society στο επιστημονικό περιοδικό JAMA η συνολική θνησιμότητα από καρκίνο σε άτομα ηλικίας κάτω των 50 ετών έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Συγκεκριμένα, καταγράφεται μείωση της τάξης του 44% από το 1990 έως το 2023, γεγονός που αποδίδεται στη βελτίωση της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και των θεραπευτικών επιλογών. Η εικόνα αυτή όμως δεν είναι ενιαία για όλους τους τύπους καρκίνου. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού ακολουθεί αντίστροφη πορεία.
Η εξαίρεση που αλλάζει τον χάρτη της ογκολογίας
Από το 2005 και μετά, η θνησιμότητα από καρκίνο παχέος εντέρου και ορθού σε άτομα κάτω των 50 ετών αυξάνεται σταθερά, με μέσο ετήσιο ρυθμό περίπου 1,1%. Το αποτέλεσμα αυτής της τάσης είναι εντυπωσιακό και ανησυχητικό. Ένας καρκίνος που βρισκόταν στην πέμπτη θέση ως αιτία θανάτου στις αρχές της δεκαετίας του 1990, έχει ανέβει στην πρώτη θέση μέσα σε λιγότερο από τριάντα χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη σημαντική μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο του πνεύμονα, του μαστού, του εγκεφάλου και τις αιματολογικές κακοήθειες, όπου η πρόοδος της ιατρικής έχει αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα.
Νεότερες ηλικίες, προχωρημένα στάδια
Ένα από τα πιο κρίσιμα ευρήματα είναι ότι περίπου τα τρία τέταρτα των ασθενών κάτω των 50 ετών διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο της νόσου. Το στοιχείο αυτό υποδεικνύει συστηματική καθυστέρηση στη διάγνωση και ενισχύει τον προβληματισμό για την επάρκεια των μηχανισμών πρόληψης. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι τα άτομα ηλικίας 45 έως 49 ετών αντιπροσωπεύουν περίπου το 50% όλων των διαγνώσεων καρκίνου παχέος εντέρου και ορθού σε πληθυσμό κάτω των 50 ετών. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει τη σημασία της έναρξης του προληπτικού ελέγχου από τα 45 έτη, όπως πλέον συστήνεται διεθνώς.
Πιθανοί παράγοντες και ανοιχτά ερωτήματα
Η αιτία της αύξησης των περιστατικών στις νεότερες γενιές δεν έχει ακόμη πλήρως διευκρινιστεί. Παράγοντες, όπως η δυτικού τύπου διατροφή, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και οι περιβαλλοντικές εκθέσεις βρίσκονται στο επίκεντρο της έρευνας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η αύξηση αφορά κυρίως άτομα γεννημένα μετά το 1950, στοιχείο που ενισχύει την υπόθεση ότι πρόκειται για φαινόμενο με γενεαλογικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά.
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως νόσος μεγαλύτερων ηλικιών. Η ενημέρωση του κοινού, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η καθολική πρόσβαση σε προγράμματα προληπτικού ελέγχου αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για τον περιορισμό της θνησιμότητας. Στη χώρα μας, το πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου έχει ήδη δείξει την αξία του, ωστόσο καθώς τα δεδομένα αλλάζουν είναι σημαντικό να προσαρμοστούν σε αυτά και τα ηλικιακά όρια για τις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις.
