Η παθητική-επιθετική συμπεριφορά είναι ένα φαινόμενο που συναντάμε συχνά στις προσωπικές και επαγγελματικές μας σχέσεις. Μπορεί να εμφανιστεί ανάμεσα σε συντρόφους, φίλους, μέλη της οικογένειας ή συναδέλφους, όμως επειδή εκφράζεται έμμεσα, δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί.
Μερικές φορές μπορεί να τη δεχόμαστε από κάποιον άλλον χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, ενώ άλλες φορές μπορεί να την εκδηλώνουμε οι ίδιοι χωρίς να έχουμε επίγνωση του τρόπου με τον οποίο επικοινωνούμε τη δυσαρέσκειά μας.
Τι είναι η παθητική-επιθετική συμπεριφορά;
Ως παθητικά-επιθετική συμπεριφορά περιγράφεται η έκφραση αρνητικών συναισθημάτων, όπως θυμός, απογοήτευση ή δυσαρέσκεια, με έμμεσο τρόπο αντί για μια ξεκάθαρη συζήτηση.
Ο κλινικός ψυχολόγος Ryan Howes εξηγεί ότι πρόκειται για έναν τρόπο έκφρασης όπου το άτομο μεταφέρει την εχθρότητα ή την ενόχλησή του χωρίς να την αναλαμβάνει άμεσα. Συχνά η συμπεριφορά αυτή μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως «τυχαίο λάθος» ή απλή παράλειψη.
Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να είναι θυμωμένος με ένα κοντινό του πρόσωπο και αντί να εκφράσει την ενόχλησή του, να «ξεχάσει» να κάνει κάτι που είχε υποσχεθεί. Εξωτερικά μπορεί να φαίνεται ως αμέλεια, όμως πίσω από αυτή την πράξη μπορεί να υπάρχει η επιθυμία να εκφραστεί έμμεσα η δυσαρέσκεια.
Η παθητική-επιθετικότητα συχνά λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας. Το άτομο αποφεύγει την άμεση σύγκρουση, τον φόβο της απόρριψης ή μια πιθανή αρνητική αντίδραση από τον άλλον. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα μπορεί να δημιουργήσει παρεξηγήσεις, απόσταση και προβλήματα εμπιστοσύνης στις σχέσεις.
Γιατί εμφανίζεται;
Όλοι μπορεί να χρησιμοποιήσουμε περιστασιακά παθητικά-επιθετικούς τρόπους επικοινωνίας, ιδιαίτερα σε στιγμές έντασης ή απογοήτευσης. Ωστόσο, η συμπεριφορά αυτή είναι συχνότερη σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να εκφράσουν ανοιχτά τα συναισθήματά τους ή αποφεύγουν τις συγκρούσεις.
Σύμφωνα με ειδικούς στις σχέσεις, μπορεί να συνδέεται με τον φόβο της αντιπαράθεσης, την ανασφάλεια ή την πεποίθηση ότι η άμεση έκφραση θυμού ή ανάγκης θα οδηγήσει σε αρνητικές συνέπειες.
Όταν όμως τα πραγματικά συναισθήματα δεν εκφράζονται ξεκάθαρα, ο άλλος άνθρωπος καλείται να «μαντέψει» τι συμβαίνει, γεγονός που συχνά προκαλεί σύγχυση και απογοήτευση.
Συνηθισμένες φράσεις παθητικής-επιθετικότητας
Η παθητική-επιθετική επικοινωνία δεν εκδηλώνεται μόνο μέσα από πράξεις, όπως η σιωπή ή η αναβολή υποχρεώσεων. Συχνά εμφανίζεται και μέσα από συγκεκριμένες φράσεις.
«Μπράβο σου»
Μπορεί να ακούγεται σαν επιβράβευση, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις κρύβει ειρωνεία ή απογοήτευση.
Αντί να εκφράζεται η ζήλια ή η σύγκριση, μια πιο ειλικρινής προσέγγιση θα ήταν: «Χαίρομαι για σένα. Θα ήθελα κι εγώ κάποια στιγμή να πετύχω κάτι αντίστοιχο. Μπορείς να μου πεις πώς το κατάφερες;»
«Λυπάμαι που νιώθεις έτσι»
Η φράση αυτή συχνά μοιάζει με συγγνώμη, όμως μπορεί να μεταφέρει την ευθύνη αποκλειστικά στο άλλο άτομο, σαν το πρόβλημα να είναι απλώς το συναίσθημά του.
Μια πιο ουσιαστική απολογία αναγνωρίζει την επίδραση της συμπεριφοράς μας: «Λυπάμαι που σε πλήγωσα» ή «Καταλαβαίνω ότι αυτό που είπα σε στενοχώρησε».
«Όλα καλά»
Όταν στην πραγματικότητα κάτι μας ενοχλεί, η συγκεκριμένη απάντηση μπορεί να λειτουργήσει ως έμμεσο μήνυμα ότι περιμένουμε από τον άλλον να καταλάβει μόνος του τι συμβαίνει.
Μια πιο ξεκάθαρη επικοινωνία θα μπορούσε να είναι: «Δεν είμαι πραγματικά καλά, θα ήθελα να μιλήσουμε για κάτι που με ενόχλησε».
«Ό,τι πεις»
Η φράση αυτή συχνά δηλώνει παραίτηση αντί για πραγματική συμφωνία. Μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση ότι η συζήτηση έχει τελειώσει, ενώ στην πραγματικότητα το πρόβλημα παραμένει.
Μια πιο παραγωγική προσέγγιση είναι: «Νιώθω ότι δεν καταλαβαίνουμε ο ένας τη θέση του άλλου. Μπορούμε να προσπαθήσουμε να βρούμε μια λύση;»
«Αν το λες εσύ…»
Αυτή η έκφραση μπορεί να ακυρώνει τη γνώμη του άλλου και να δείχνει δυσπιστία ή αδιαφορία.
Αντί γι’ αυτό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια πιο ανοιχτή απάντηση: «Θέλω να καταλάβω καλύτερα πώς το βλέπεις».
«Είσαι υπερβολικά ευαίσθητος/η»
Η φράση αυτή υποβαθμίζει το συναίσθημα του άλλου και μεταφέρει την ευθύνη στη δική του αντίδραση.
Μια πιο υγιής προσέγγιση είναι: «Βλέπω ότι σε πλήγωσε αυτό που έγινε και θέλω να καταλάβω γιατί».
Πώς να επικοινωνείτε πιο άμεσα
Η άμεση επικοινωνία δεν σημαίνει ότι πρέπει να εκφράζουμε τον θυμό μας επιθετικά. Σημαίνει ότι μπορούμε να μιλάμε με ειλικρίνεια για τις ανάγκες, τα συναισθήματα και τα όριά μας.
Αντί να χρησιμοποιείτε υπαινιγμούς, δοκιμάστε φράσεις όπως:
«Νιώθω ότι…»
«Με δυσκολεύει αυτή η κατάσταση…»
«Θα ήθελα να συζητήσουμε κάτι που με απασχολεί»
«Δεν είμαι σίγουρος/η πώς να το εκφράσω, αλλά θέλω να προσπαθήσω»
Η ουσιαστική επικοινωνία μπορεί να είναι άβολη στην αρχή, ιδιαίτερα για ανθρώπους που έχουν συνηθίσει να αποφεύγουν τις εντάσεις. Ωστόσο, οι ειλικρινείς συζητήσεις δημιουργούν πιο σταθερές και βαθιές σχέσεις.
Η παθητική-επιθετικότητα μπορεί προσωρινά να αποφεύγει μια σύγκρουση, όμως η ανοιχτή έκφραση των συναισθημάτων μας είναι αυτή που επιτρέπει στις σχέσεις να εξελίσσονται με περισσότερη εμπιστοσύνη και κατανόηση.
