«Η Γωγώ δεν έχασε τη μάχη, κέρδισε τη ζωή». Με αυτή τη φράση ο Τραϊανός Δέλλας αποχαιρέτησε δημόσια τη σύζυγό του, μία ημέρα μετά τον θάνατό της, σε ηλικία 56 ετών. Η Γωγώ Μαστροκώστα έφυγε από τη ζωή τα ξημερώματα της Δευτέρας, έπειτα από πολυετή πορεία με τον καρκίνο, έχοντας δίπλα της την οικογένειά της. Από την πρώτη στιγμή, το ενδιαφέρον στράφηκε και στην 17χρονη κόρη της Βικτώρια, στην οποία είχε τεράστια αδυναμία και για την οποία μιλούσε συχνά με τρυφερότητα στις λιγοστές δημόσιες συνεντεύξεις της. Όπως δημοσιοποίησε η οικογένεια, η κηδεία της θα πραγματοποιηθεί σε στενό οικογενειακό κύκλο, μακριά από κάμερες και δημοσιότητα, όπως επιθυμούσε και η ίδια όλα αυτά τα χρόνια που αντιμετώπιζε την ασθένειά της.
Ωστόσο, πέρα από τη συγκίνηση που προκάλεσε η απώλειά της, η φράση του συζύγου της άνοιξε ξανά μια πολύ ουσιαστική συζήτηση: μήπως έχει έρθει η στιγμή να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τον καρκίνο και συνολικά για τους ανθρώπους που νοσούν σοβαρά;
Για δεκαετίες, η δημόσια γλώσσα γύρω από τον καρκίνο είναι γεμάτη στρατιωτικούς όρους. «Έδωσε μάχη», «πάλεψε γενναία», «βγήκε νικήτρια», «λύγισε», «έχασε». Εκφράσεις που έχουν περάσει σχεδόν μηχανικά στην καθημερινότητα, στα δελτία ειδήσεων, στις τηλεοπτικές εκπομπές, ακόμη και στις επίσημες ανακοινώσεις νοσοκομείων. Μόνο που ένας άνθρωπος που πεθαίνει από καρκίνο δεν είναι χαμένος. Και ένας ασθενής που θεραπεύεται δεν είναι απαραίτητα «νικητής» επειδή πάλεψε περισσότερο από κάποιον άλλον.
Ο καρκίνος δεν λειτουργεί με όρους ηρωισμού ή προσωπικής δύναμης. Η εξέλιξη μιας νόσου εξαρτάται από δεκάδες παράγοντες: το είδος του καρκίνου, το στάδιο διάγνωσης, τη βιολογία του οργανισμού, την ανταπόκριση στις θεραπείες, ακόμη και την πρόσβαση στην ιατρική φροντίδα. Η επιβίωση δεν είναι βραβείο χαρακτήρα. Και ο θάνατος δεν είναι αποτυχία.
Γι’ αυτό και ολοένα περισσότεροι επιστήμονες, ψυχολόγοι και οργανώσεις ασθενών επισημαίνουν ότι η γλώσσα που χρησιμοποιούμε έχει βαρύτητα. Όταν ένας ασθενής ακούει διαρκώς ότι πρέπει να «πολεμήσει», δημιουργείται συχνά ένα αόρατο βάρος: ότι οφείλει να είναι διαρκώς δυνατός, αισιόδοξος και ακούραστος. Και όταν τελικά η ασθένεια δεν έχει την έκβαση που όλοι ελπίζουν, η αφήγηση της «ήττας» μπορεί να γίνει άδικη και σκληρή για τον ίδιο και τους ανθρώπους του.
Η Γωγώ Μαστροκώστα δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί ούτε ως «ηττημένη» ούτε ως «ηρωίδα». Ήταν ένας άνθρωπος που έζησε, αγάπησε, δημιούργησε οικογένεια, εργάστηκε, αρρώστησε και στάθηκε απέναντι σε μια δύσκολη πραγματικότητα με αξιοπρέπεια.
