Από την 1η Μαΐου, το Άμστερνταμ έγινε η πρώτη πρωτεύουσα στον κόσμο που απαγορεύει δημόσιες διαφημίσεις για προϊόντα κρέατος και ορυκτών καυσίμων. Οι διαφημίσεις για μπέργκερ, αυτοκίνητα βενζίνης και αεροπορικές εταιρείες έχουν αφαιρεθεί από πινακίδες, στάσεις τραμ και σταθμούς μετρό.
Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της πόλης, όπου η στάση τραμ πλαισιώνεται από πολύχρωμες τουλίπες και νάρκισσους, το τοπίο των διαφημίσεων έχει αλλάξει. Πλέον προβάλλονται εκδηλώσεις όπως συναυλίες πιάνου και το Rijksmuseum, το εθνικό μουσείο της Ολλανδίας, αντί για κοτομπουκιές, SUV και οικονομικά ταξίδια.
Οι πολιτικοί της πόλης υποστηρίζουν ότι η κίνηση αυτή συνάδει με τους περιβαλλοντικούς στόχους του δήμου. Το Άμστερνταμ στοχεύει να γίνει ουδέτερο ως προς τον άνθρακα έως το 2050, ενώ οι κάτοικοι καλούνται να μειώσουν κατά το ήμισυ την κατανάλωση κρέατος την ίδια περίοδο.
«Η κλιματική κρίση είναι εξαιρετικά επείγουσα», τονίζει η Anneke Veenhoff από το κόμμα GreenLeft. «Αν θέλεις να είσαι πρωτοπόρος στις πολιτικές για το κλίμα αλλά ενοικιάζεις τους δημόσιους χώρους σου σε εταιρείες που κάνουν το αντίθετο, τότε τι πετυχαίνεις;» συμπληρώνει.
Την άποψη αυτή συμμερίζεται και η Anke Bakker, επικεφαλής της δημοτικής ομάδας του κόμματος Party for the Animals στο Άμστερνταμ. Η ίδια ήταν βασική εισηγήτρια των νέων περιορισμών και απορρίπτει τις κατηγορίες περί «κράτους-νταντά». «Ο καθένας μπορεί να παίρνει τις δικές του αποφάσεις, αλλά προσπαθούμε να μην μας υπαγορεύουν συνεχώς οι μεγάλες εταιρείες τι πρέπει να τρώμε ή να αγοράζουμε», δηλώνει η Bakker.
Η αφαίρεση αυτών των οπτικών κινήτρων, σύμφωνα με την ίδια, μειώνει τις παρορμητικές αγορές και στέλνει μήνυμα ότι το φθηνό κρέας και τα ταξίδια με υψηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα δεν αποτελούν πλέον πρότυπα ζωής.
Αντιδράσεις της αγοράς και πολιτικό μήνυμα
Οι διαφημίσεις κρέατος αποτελούσαν μόλις το 0,1% της υπαίθριας διαφημιστικής δαπάνης στο Άμστερνταμ, ενώ τα προϊόντα που σχετίζονται με ορυκτά καύσιμα άγγιζαν περίπου το 4%. Την αγορά κυριαρχούσαν κυρίως εταιρείες ένδυσης, κινηματογραφικές αφίσες και κινητά τηλέφωνα.
Ωστόσο, πολιτικά η απαγόρευση στέλνει σαφές μήνυμα: Η εξίσωση του κρέατος με τα ταξίδια και τα αυτοκίνητα εντάσσει τη διατροφή στο πλαίσιο της κλιματικής κρίσης. Η Dutch Meat Association, που εκπροσωπεί τη βιομηχανία κρέατος, αντιδρά έντονα χαρακτηρίζοντας την απαγόρευση «ανεπιθύμητη παρέμβαση στη συμπεριφορά των καταναλωτών» και υποστηρίζει ότι το κρέας παρέχει σημαντικά θρεπτικά συστατικά και πρέπει να παραμένει ορατό στους καταναλωτές.
Παράλληλα, η Dutch Association of Travel Agents and Tour Operators θεωρεί ότι η απαγόρευση προώθησης ταξιδιών με αεροπλάνο περιορίζει υπερβολικά την εμπορική ελευθερία των εταιρειών.
«Στιγμή-καμπή» για τη δημόσια εικόνα του κρέατος;
Για ακτιβιστές όπως η δικηγόρος Hannah Prins από την οργάνωση Advocates for the Future, η απαγόρευση αποτελεί συνειδητή προσπάθεια να δημιουργηθεί μια «στιγμή καπνού» για τα τρόφιμα υψηλών εκπομπών άνθρακα. «Όπως παλιά βλέπαμε διάσημους σε διαφημίσεις τσιγάρων – ακόμη κι ο Johan Cruyff – έτσι τώρα δεν είναι φυσιολογικό να βλέπουμε σκοτωμένα ζώα σε πινακίδες», επισημαίνει η Prins.
Το Άμστερνταμ δεν ξεκινά από το μηδέν. Το Haarlem, μόλις 18 χιλιόμετρα δυτικά, ήταν η πρώτη πόλη παγκοσμίως που ανακοίνωσε ευρεία απαγόρευση διαφήμισης κρέατος σε δημόσιους χώρους ήδη από το 2022 – μέτρο που τέθηκε σε ισχύ φέτος μαζί με απαγορεύσεις για ορυκτά καύσιμα.
Ουτρέχτη και Nijmegen ακολούθησαν με δικά τους μέτρα που περιορίζουν ρητά τις διαφημίσεις κρέατος (και γαλακτοκομικών στο Nijmegen) στις δημοτικές πινακίδες, πέρα από τις ήδη υπάρχουσες απαγορεύσεις για καύσιμα, αυτοκίνητα βενζίνης και πτήσεις.
Παγκοσμίως, δεκάδες πόλεις όπως Εδιμβούργο, Sheffield, Στοκχόλμη και Φλωρεντία έχουν υιοθετήσει ή εξετάζουν παρόμοιες απαγορεύσεις για τα ορυκτά καύσιμα. Στη Γαλλία ισχύει ακόμη και πανεθνική απαγόρευση.
Αποτελεσματικότητα ή συμβολισμός;
Παρά την απουσία μπέργκερ ή φτηνών πτήσεων στις στάσεις τραμ του Άμστερνταμ, οι ίδιες προσφορές εμφανίζονται ακόμη στις ψηφιακές πλατφόρμες μέσω αλγορίθμων κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό εγείρει ερωτήματα για τον πραγματικό αντίκτυπο των δημοτικών απαγορεύσεων στην καθημερινή συμπεριφορά των πολιτών.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι η κατάργηση διαφημίσεων κρέατος στους δημόσιους χώρους οδηγεί αυτόματα σε πιο φυτικές διατροφικές επιλογές. Ωστόσο, ερευνητές όπως η καθηγήτρια Joreintje Mackenbach, επιδημιολόγος του Amsterdam University Medical Center, εκτιμούν πως πρόκειται για ένα «φυσικό πείραμα» μεγάλης αξίας. Όπως επισημαίνει: «Οι συνεχείς διαφημίσεις πρόχειρου φαγητού κανονικοποιούν τέτοιου είδους συμπεριφορές – αν αφαιρεθούν αυτά τα ερεθίσματα από τον δημόσιο χώρο, αλλάζουν οι κοινωνικοί κανόνες».
Επιπτώσεις στις μικρές επιχειρήσεις
Η Prins πιστεύει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα επωφεληθούν από την αλλαγή: «Όλα όσα αγαπάμε – φεστιβάλ, καλό τυρί ή ένα ανθοπωλείο στη γειτονιά – τα ανακαλύπτουμε κυρίως μέσω γνωστών ή περνώντας μπροστά τους. Πιστεύω πως οι τοπικές επιχειρήσεις θα ευνοηθούν κι ότι οι μεγάλες ρυπογόνες εταιρείες θα αναγκαστούν να επανεξετάσουν τις επιλογές τους».
