Η υπερλιπιδαιμία είναι ο επιστημονικός όρος για την «υψηλή χοληστερόλη», δηλαδή όταν η ποσότητα λίπους που κυκλοφορεί στο αίμα σας είναι αυξημένη. Αποτελεί μία από τις πιο συχνές χρόνιες παθήσεις και βασικό παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα στους ενήλικες, μαζί με την παχυσαρκία, τον διαβήτη και την υπέρταση.
Γιατί όμως η υπερλιπιδαιμία θεωρείται επικίνδυνη; Πώς μπορεί να επηρεάσει τη θεραπεία του καρκίνου; Και τι μπορείτε να κάνετε για να την προλάβετε;
Υπάρχουν τρία βασικά είδη λιπιδίων που εξετάζουν οι γιατροί: η LDL (λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας), η HDL (λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας) και τα τριγλυκερίδια. Η LDL, γνωστή ως «κακή» χοληστερόλη, σχετίζεται άμεσα με την αθηροσκλήρωση. Ιδανικά επίπεδα είναι τα 100 mg/dL ή χαμηλότερα.
Η HDL χαρακτηρίζεται ως «καλή» χοληστερόλη, καθώς προστατεύει από καρδιοπάθειες. Για τους άνδρες, το ιδανικό είναι πάνω από 40 mg/dL, ενώ για τις γυναίκες πάνω από 50 mg/dL. Τα τριγλυκερίδια επίσης συμβάλλουν στην αθηροσκλήρωση, αν και όχι τόσο έντονα όσο η LDL. Υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων (ιδανικά κάτω από 150 mg/dL) ενδέχεται να προκαλέσουν φλεγμονή και αυξημένο κίνδυνο παγκρεατίτιδας.
Όπως συμβαίνει με την υπέρταση, η υπερλιπιδαιμία συνήθως δεν παρουσιάζει πρώιμα συμπτώματα. Πολλοί ασθενείς δεν γνωρίζουν ότι έχουν αυξημένη χοληστερόλη έως ότου ελεγχθούν προληπτικά.
Όταν οι γιατροί επισημαίνουν τον κίνδυνο της υπερλιπιδαιμίας, συνήθως επικεντρώνονται στην LDL. Η σύνδεσή της με την αθηροσκλήρωση είναι καλά τεκμηριωμένη. Η αθηροσκλήρωση προκαλείται από συσσώρευση πλάκας (χοληστερόλη, λίπος, ασβέστιο και άλλες ουσίες) στα αγγεία, οδηγώντας σε σκλήρυνση και στένωση των αρτηριών.
Όταν περιορίζεται ή μπλοκάρεται η ροή αίματος, ζωτικά όργανα όπως η καρδιά και ο εγκέφαλος μπορεί να μην λαμβάνουν αρκετό οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά. Αυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα όπως μειωμένη κυκλοφορία, εμφράγματα ή εγκεφαλικά επεισόδια.
Υπερλιπιδαιμία και θεραπεία καρκίνου
Για ασθενείς με καρκίνο, η διαχείριση της χοληστερόλης έχει ιδιαίτερη σημασία. Ορισμένες θεραπείες καρκίνου επηρεάζουν την καρδιά ή τα αγγεία, ενώ η ύπαρξη αθηροσκλήρωσης αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών.
Η υψηλή γλυκόζη ή ανεξέλεγκτη πίεση μπορεί να καθυστερήσει ένα χειρουργείο, αλλά δεν υπάρχει επίπεδο χοληστερόλης που να αποκλείει αυτόματα έναν ασθενή από επέμβαση. Ωστόσο, εάν κάποιος εμφανίζει στηθαγχικό πόνο καρδιακής αιτιολογίας, απαιτείται περαιτέρω έλεγχος πριν το χειρουργείο για να αποκλειστεί ενεργό έμφραγμα ή σημαντική απόφραξη αρτηριών.
Ασθενείς που λαμβάνουν τις εξής θεραπείες πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί:
Χημειοθεραπεία με ανθρακυκλίνες: Η δοξορουβικίνη χρησιμοποιείται συχνά σε καρκίνο μαστού, λευχαιμία, λέμφωμα και σάρκωμα. Μπορεί όμως να αποδυναμώσει τον καρδιακό μυ ή τη λειτουργία της καρδιάς. Ο έλεγχος της υπερλιπιδαιμίας πριν την έναρξη της θεραπείας μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιακών βλαβών που σχετίζονται με ανθρακυκλίνες.
Ακτινοθεραπεία σε κεφάλι-λαιμό: Η ακτινοβολία (κυρίως σε θώρακα, κεφάλι και λαιμό) μπορεί να επιταχύνει την αθηροσκλήρωση. Η μείωση της χοληστερόλης πριν την έναρξη θεραπείας περιορίζει αυτόν τον κίνδυνο.
Ορμονοθεραπεία για καρκίνο προστάτη: Σε ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους προστάτη εφαρμόζεται ανδρογονική αποστέρηση. Αυτή όμως επιταχύνει το μεταβολικό σύνδρομο, αυξάνοντας τη χοληστερόλη και τον κίνδυνο αγγειακών επεισοδίων. Για τους συγκεκριμένους ασθενείς στοχεύουμε σε LDL κάτω από 70 mg/dL.
Σχέση υπερλιπιδαιμίας με τον καρκίνο
Μία μελέτη συνέδεσε αυξημένα επίπεδα LDL με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου μαστού. Εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν ότι η υπερλιπιδαιμία μπορεί να ενισχύει την ανάπτυξη όγκων διευκολύνοντας τον πολλαπλασιασμό και τη διάδοσή τους. Ωστόσο, δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις σε ανθρώπους προς το παρόν.
Η ισχυρότερη συσχέτιση αφορά θεραπείες καρκίνου — όχι τα ίδια τα νεοπλάσματα — που οδηγούν στην ανάπτυξη υπερλιπιδαιμίας. Έτσι, θεωρούμε προς το παρόν ότι αποτελεί κοινό παράγοντα κινδύνου για καρκίνο και αθηροσκλήρωση.
Θεραπείες καρκίνου που σχετίζονται με υπερλιπιδαιμία
L-ασπαραγινάση: Χημειοθεραπευτικό φάρμακο για οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (ALL). Προκαλεί πολύ υψηλά τριγλυκερίδια και αυξάνει τον κίνδυνο παγκρεατίτιδας.
Ακτινοθεραπεία: Μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές λιπιδίων σε επιζώντες παιδικού καρκίνου, ειδικά όταν προκαλεί ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης. Γι’ αυτό η American Heart Association συνιστά τακτικό έλεγχο λιπιδίων στους εν λόγω ασθενείς.
Κορτικοστεροειδή: Συχνά χρησιμοποιούνται σε θεραπείες καρκίνου και σχετίζονται με αύξηση τριγλυκεριδίων και LDL.
Στοχευμένες θεραπείες: Αναστολείς mTOR (όπως everolimus, sirolimus) προκαλούν σημαντική αύξηση τριγλυκεριδίων και LDL. Αναστολείς VEGFR-TKIs συνδέονται επίσης με αυξημένο κίνδυνο υπερλιπιδαιμίας — αν και μικρότερο από τους mTOR αναστολείς.
Πρόληψη της υπερλιπιδαιμίας
Η πρόληψη ξεκινά με αλλαγές στον τρόπο ζωής:
Διατροφή: Αυξήστε τις φυτικές ίνες ακολουθώντας διατροφή πλούσια σε πράσινα λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και σπόρους. Περιορίστε το κόκκινο/επεξεργασμένο κρέας και προτιμήστε κοτόπουλο, ψάρι ή τόφου ως πηγές πρωτεΐνης. Στόχος: κορεσμένα λιπαρά ≤13 g/ημέρα, χοληστερόλη ≤300 mg/ημέρα, τρανς λιπαρά ιδανικά μηδέν.
Άσκηση: Συστήνονται 150 λεπτά μέτριας ή 75 λεπτά έντονης δραστηριότητας εβδομαδιαία.
Kαπνός: Αποφύγετε το κάπνισμα — μειώνει τα επίπεδα HDL και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο καρδιακής νόσου.
Στρες: Βρείτε τρόπους διαχείρισης του στρες (γιόγκα, διαλογισμός ή άλλες πρακτικές), καθώς επηρεάζει αρνητικά τα λιπίδια αίματος.
Eάν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν επαρκούν για τη μείωση της χοληστερόλης, υπάρχουν φαρμακευτικές επιλογές: στατίνες (αναστέλλουν τη σύνθεση χοληστερόλης στο ήπαρ), εζετιμίμπη (μειώνει την απορρόφηση χοληστερόλης στο έντερο), PCSK-9 αναστολείς (ενισχύουν την απομάκρυνση LDL από το αίμα).
Tι πρέπει να θυμάστε
Η υψηλή χοληστερόλη είναι ένας τομέας υγείας στον οποίο έχετε έλεγχο. Ζητήστε από τον γιατρό σας προληπτικό έλεγχο λιπιδίων ή ενημερωθείτε πώς κάθε θεραπεία επηρεάζει την καρδιά σας.
