Η ιστορία της ιατρικής είναι γεμάτη με πρόσωπα που, είτε τυχαία είτε λόγω εξαιρετικού θάρρους, άλλαξαν τον κόσμο. Στην περίπτωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, δύο γυναίκες έγιναν σύμβολα μιας μάχης, που, σήμερα περισσότερο από ποτέ, μπορούμε να κερδίσουμε.
Όλα ξεκίνησαν το 1951 με την Henrietta Lacks, μια νεαρή μητέρα που διαγνώστηκε με μια εξαιρετικά επιθετική μορφή της νόσου. Τα κύτταρά της, τα περίφημα HeLa, έγιναν τα πρώτα «αθάνατα» ανθρώπινα κύτταρα που καλλιεργήθηκαν σε εργαστήριο, ανοίγοντας τον δρόμο για χιλιάδες ιατρικές ανακαλύψεις, αν και η δική της ιστορία έθεσε τα θεμέλια για τη σύγχρονη βιοηθική. Δεκαετίες αργότερα, η Jade Goody, μια δημοφιλής τηλεοπτική προσωπικότητα στη Βρετανία, συγκλόνισε την κοινή γνώμη όταν διαγνώστηκε με τον ίδιο καρκίνο στα 27 της. Η ειλικρίνειά της μέχρι το τέλος δημιούργησε το “Jade Goody effect”, οδηγώντας χιλιάδες γυναίκες στο τεστ Παπανικολάου και σώζοντας αμέτρητες ζωές.
Σήμερα, η επιστήμη μάς λέει το εξής: Αυτός ο καρκίνος δεν χρειάζεται πια να αποτελεί απειλή.
Ένας ιός που γνωρίζουμε καλά
«Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι η τέταρτη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες παγκοσμίως», εξηγεί η κ. Αλεξάνδρα Καραδήμου, Παθολόγος – Ογκολόγος και Αναπληρώτρια Διευθύντρια της ΣΤ’ Ογκολογικής Κλινικής του Metropolitan General. «Σε ποσοστό άνω του 90% σχετίζεται άμεσα με τη λοίμωξη από τον ιό των ανθρωπίνων κονδυλωμάτων (HPV)».
Υπάρχουν περισσότεροι από 200 υπότυποι του ιού, αλλά μόνο 14 θεωρούνται υψηλού κινδύνου. Οι τύποι HPV 16 και 18 είναι οι πιο «ένοχοι», καθώς ευθύνονται για την πλειονότητα των περιστατικών.
Η αργή πορεία και ο πολύτιμος χρόνος
Το «πλεονέκτημα» που έχουμε απέναντι σε αυτή τη νόσο είναι ο χρόνος. Η λοίμωξη από τον HPV είναι συνήθως ασυμπτωματική και το ανοσοποιητικό μας σύστημα συχνά την καταπολεμά μόνο του. Όταν όμως ο ιός επιμένει, οι κυτταρικές αλλοιώσεις εξελίσσονται αργά.
«Από την πρώτη δυσπλασία μέχρι τις προκαρκινικές βλάβες και τελικά τον διηθητικό καρκίνο, μεσολαβούν χρόνια», σημειώνει η κ. Καραδήμου. Αυτή η αργή εξέλιξη είναι η δική μας ευκαιρία για έγκαιρη παρέμβαση.
Αναγνωρίζοντας τα «σιωπηλά» συμπτώματα
Στα αρχικά του στάδια, ο καρκίνος αυτός δεν «μιλάει». Όταν όμως εμφανιστούν συμπτώματα, όπως:
· Ανώμαλη κολπική αιμορραγία (ειδικά μετά την επαφή ή την εμμηνόπαυση).
· Δύσοσμες εκκρίσεις.
· Πυελικός πόνος.
Τότε, η νόσος μπορεί να είναι ήδη σε προχωρημένο στάδιο. Η διαφορά στην πρόγνωση είναι δραματική: η πενταετής επιβίωση αγγίζει το 95% στο Στάδιο Ι, αλλά πέφτει στο 20% στο Στάδιο IV. Η έγκαιρη διάγνωση, λοιπόν, δεν είναι απλώς επιλογή, είναι ζωή.
Τεστ Παπ: Η κληρονομιά που σώζει ζωές
Χάρη στον μεγάλο Έλληνα επιστήμονα Γεώργιο Παπανικολάου, έχουμε στα χέρια μας το Τεστ ΠΑΠ. Αυτή η απλή εξέταση ανιχνεύει τις βλάβες πριν καν γίνουν καρκίνος. Σήμερα, σε συνδυασμό με το HPV testing (που εντοπίζει τον ίδιο τον ιό), η ακρίβεια της διάγνωσης πλησιάζει το απόλυτο.
Οι σύγχρονες θεραπείες και η δύναμη της ανοσοθεραπείας
Ακόμη και αν η νόσος διαγνωστεί, το θεραπευτικό τοπίο έχει αλλάξει ριζικά. Πέρα από τη χειρουργική και την ακτινοθεραπεία, η είσοδος της ανοσοθεραπείας και των συζευγμένων αντισωμάτων δίνει ελπίδα και παράταση ζωής ακόμα και σε ασθενείς με προχωρημένο στάδιο.
Πρόληψη: Η μόνη οριστική νίκη
Η πραγματική νίκη, όμως, δεν έρχεται από το χειρουργείο, αλλά από το εμβόλιο. Ο εμβολιασμός έναντι του HPV σε αγόρια και κορίτσια, ιδανικά πριν την έναρξη της σεξουαλικής ζωής, είναι η ασπίδα μας.
«Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι μία από τις ελάχιστες μορφές κακοήθειας που έχουμε τη δυνατότητα, συλλογικά, να εξαλείψουμε ως απειλή πριν καν εκδηλωθεί», καταλήγει η κ. Καραδήμου. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στοχεύει στην εξάλειψή του έως το 2030. Τα εργαλεία είναι εδώ: εμβολιασμός, τακτικός έλεγχος και ενημέρωση.
Είναι στο χέρι μας να κάνουμε την ιστορία της Henrietta και της Jade την τελευταία του είδους της!
