Η Νοέλια Καστίγιο Ράμος έλαβε την ευθανασία την Πέμπτη στο δωμάτιο που είχε γίνει το σπίτι της τους τελευταίους μήνες: το Sant Camil, μια κλινική φροντίδας στη Sant Pere de Ribes, 40 χιλιόμετρα νότια της Βαρκελώνης. Ο άγιος Καμίλο είναι προστάτης τόσο των ασθενών όσο και των γιατρών, οι οποίοι βρέθηκαν στο στόχαστρο ακραίων ομάδων, σχεδόν κατηγορούμενοι ως υπεύθυνοι για τον θάνατο της νεαρής παραπληγικής στα 25 της χρόνια.
Η στοχοποίηση των επαγγελματιών που συνδέθηκαν με την υπόθεση αποτελεί μόνο μία από τις συνέπειες της τραυματικής ευθανασίας της Νοέλια, η οποία αναγκάστηκε να αντιπαλέψει τον ίδιο της τον πατέρα και να ξεπεράσει πέντε δικαστικά φίλτρα πριν δει, σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, το δικαίωμά της να εκπληρώνεται.
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, η ευθανασία εξελίσσεται ήρεμα και παραμένει εντός του οικογενειακού κύκλου. Η Νοέλια ήθελε να είναι μόνη όταν ερχόταν η ώρα να “κλείσει τα μάτια”, όπως είχε δηλώσει σε συνέντευξή της στην Antena 3 – μια μαρτυρία ζωής που όμως έστρεψε πάνω της όλο το φως της δημοσιότητας και διέλυσε κάθε ψευδαίσθηση ιδιωτικότητας.
Στη συγκεκριμένη συνέντευξη αποκάλυψε μια δύσκολη ζωή (εγκατάλειψη, σεξουαλικές κακοποιήσεις, κατάθλιψη και μια απόπειρα αυτοκτονίας που οδήγησε στην παραπληγία το 2022). Τα κοινωνικά δίκτυα γέμισαν μηνύματα συμπαράστασης αλλά και επικρίσεις προς το κράτος ότι επέτρεψε τον “φόνο” μιας νέας γυναίκας.
Η υπόθεση Νοέλια ως πολιορκητικός κριός κατά της νομοθεσίας
Λόγω της ιδιαιτερότητάς της – μια κοπέλα μόλις 25 ετών που μίλησε ανοιχτά – η υπόθεση Νοέλια χρησιμοποιήθηκε ως όπλο κατά του νόμου περί ευθανασίας. Ο πατέρας της προσέφυγε κατά της παροχής βοήθειας για θάνατο που είχε εγκριθεί τον Ιούλιο του 2024, καταφέρνοντας να τη διατηρήσει “παγωμένη” στα δικαστήρια για σχεδόν δύο χρόνια.
Την εκπροσώπησαν οι Abogados Cristianos, οι οποίοι αξιοποίησαν την υπόθεση για να καταγγείλουν την εφαρμογή του νόμου. Μετά τη μετάδοση της συνέντευξης στο πρόγραμμα “Y ahora Sonsoles”, λογαριασμοί οργανώσεων και κομμάτων της άκρας δεξιάς κατήγγειλαν πως το κράτος δεν φρόντισε τη Νοέλια όσο ζούσε και μόνο βοήθησε στον θάνατό της.
Το επιχείρημα αυτό βασίζεται εν μέρει σε ψευδή πληροφορία: ότι η νεαρή υπέστη ομαδικό βιασμό από ανήλικους μετανάστες σε κέντρο ανηλίκων. Αυτό δεν αναφέρθηκε ποτέ από τη Νοέλια στη συνέντευξη (αντίθετα μίλησε για άλλες επιθέσεις πριν την πτώση από πέμπτο όροφο) ούτε επιβεβαιώνεται από τα σχετικά αρχεία ή τις αρχές της Καταλονίας.
Η αυτονομία του ασθενούς υπό αμφισβήτηση
Η συνέντευξη προκάλεσε κύμα μηνυμάτων και προτάσεων “βοήθειας” που προσπαθούσαν να πείσουν τη Νοέλια να αλλάξει γνώμη. Ο πιανίστας James Rhodes, για παράδειγμα, προσφέρθηκε να καλύψει τα ιατρικά έξοδα. Εμφανίστηκαν ψυχολόγοι, ακόμα και ο τραγουδιστής Pitingo, καλώντας τη να επανεξετάσει την απόφασή της.
Όλα αυτά υπονοούν ότι η επιλογή της ήταν απερίσκεπτη – ενώ επί δύο χρόνια διακήρυττε σταθερά την επιθυμία για βοήθεια στον θάνατο – και θέτουν εν αμφιβόλω ένα βασικό δικαίωμα: την αυτονομία του ασθενούς. Ενήλικες και επαρκώς ικανοί άνθρωποι (όπως πιστοποίησαν οι γιατροί και τα δικαστήρια στην περίπτωση Νοέλια) έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για τον εαυτό τους.
Ο Narcís Cardoner, διευθυντής Ψυχιατρικής του Hospital Sant Pau στη Βαρκελώνη, σημειώνει πως τέτοιου είδους σχόλια ενσωματώνουν μια “παιδική” ματιά στους ψυχικά πάσχοντες: “Σαν να μην μπορούν να αποφασίσουν μόνοι τους“.
Η ψυχική υγεία στο προσκήνιο των αιτήσεων ευθανασίας
Η υπόθεση Νοέλια ανέδειξε ξανά τη δυσκολία των αιτημάτων ευθανασίας με αιτία ψυχιατρικές διαταραχές. Ο νόμος δεν αποκλείει τέτοιες περιπτώσεις, αλλά πρόκειται για περίπλοκα σενάρια χωρίς απαραίτητα περιορισμένο προσδόκιμο ζωής.
Οι ιδιαιτερότητες αυτών των υποθέσεων άνοιξαν δικαστικό διάλογο και ανάγκασαν την Επιτροπή Εγγυήσεων και Αξιολόγησης Καταλονίας (CGAC) να καθορίσει τρόπο διαχείρισης αυτών των περιστατικών. Αν και είναι σπάνιες περιπτώσεις, απαιτούν εξαιρετικά προσεκτική αξιολόγηση.
Κεντρικό ζήτημα παραμένει αν ο αιτών έχει πλήρη ικανότητα ή αν η απόφασή του επηρεάζεται από την ίδια την πάθηση (π.χ. ιδεασμοί θανάτου λόγω κατάθλιψης). Η διάγνωση ψυχιατρικής φύσης δεν σημαίνει αυτόματα έλλειψη κρίσης – υπάρχουν κλινικοί τρόποι αξιολόγησης εάν η επιθυμία προέρχεται από οξεία φάση ή συνοδεύεται από γνωστική έκπτωση.
Επιπλέον, παραμένει δύσκολο το πώς μετριέται ο υποκειμενικός πόνος μιας ψυχικής διαταραχής. Ο Cardoner τονίζει ότι “δεν υπάρχουν αντικειμενικοί δείκτες”, αλλά μπορεί να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος στην αυτονομία και οι πιθανότητες βελτίωσης. Η επιτροπή απαιτεί ιστορικό άνω των δύο ετών για να αποκλείσει πρόσφατες ή μη θεραπευμένες παθήσεις.
Οι επαγγελματίες υγείας υπό πίεση
Η υπόθεση Νοέλια έφερε τους επαγγελματίες υγείας στο στόχαστρο επικρίσεων ότι δεν φρόντισαν επαρκώς τη νεαρή γυναίκα. Αυτό αγνοεί πως στον εκτενή φάκελό της καταγράφονται παρεμβάσεις πολλών ειδικών (νευροψυχολόγων, ψυχολόγων, ψυχιάτρων) με συνεχή παρακολούθηση.
Ακόμη και τα μέλη της καταλανικής επιτροπής που ενέκρινε ομόφωνα την ευθανασία βρέθηκαν αντιμέτωπα με δικαστικές διώξεις. Οι Abogados Cristianos υπέβαλαν μήνυση κατά του ιατρού-νομικού ζεύγους που εξέτασε την υπόθεση για κατάχρηση εξουσίας και ψευδή βεβαίωση. Η CGAC βλέπει αυτήν την κίνηση ως προσπάθεια εκφοβισμού των επαγγελματιών ώστε να αποθαρρυνθούν από συμμετοχή σε αποφάσεις περί ευθανασίας.
Το θολό πλαίσιο σχετικά με το ποιος μπορεί να αντιταχθεί στην ευθανασία
Η Νοέλια δεν έλαβε ευθανασία πριν δύο χρόνια επειδή ο πατέρας της αντέδρασε και προσέφυγε στη Δικαιοσύνη, εξασφαλίζοντας προσωρινή αναστολή κυριολεκτικά παραμονές εφαρμογής.
Με αλλεπάλληλες προσφυγές, κατάφερε να παγώσει τη διαδικασία σχεδόν δύο χρόνια παρά τις συνεχείς απορριπτικές αποφάσεις των δικαστηρίων. Το ζήτημα δημιουργεί ένα μεγάλο ερώτημα: ποιος νομιμοποιείται να αντιταχθεί σε αίτηση ευθανασίας;
Η νομοθεσία προβλέπει διοικητική πράξη χορήγησης βοήθειας στον θάνατο που μπορεί πάντα να προσβληθεί στα δικαστήρια λόγω συνταγματικών εγγυήσεων. Ωστόσο, επειδή δεν ορίζει σαφώς ποιος έχει έννομο συμφέρον ή υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί κάποιος να προσφύγει, αφήνει ανοιχτό ένα παράθυρο που το Ανώτατο Δικαστήριο θα επιχειρήσει πιθανότατα να διευκρινίσει πριν το καλοκαίρι – όχι λόγω Νοέλια αλλά λόγω άλλης εκκρεμούς υπόθεσης (του Francesc Augé, του οποίου επίσης αντιτίθεται ο πατέρας).
Αργοί ρυθμοί στη δικαιοσύνη – Κίνδυνος περαιτέρω ταλαιπωρίας ασθενών
Οι ειδικοί καταγγέλλουν ιδιαίτερα αργούς ρυθμούς απονομής Δικαιοσύνης στα πρώτα στάδια: αρχικά με τη θετική απόφαση του διοικητικού δικαστηρίου Βαρκελώνης υπέρ της ευθανασίας κι έπειτα με τη σχετική επικύρωση από το Ανώτατο Δικαστήριο Καταλονίας.
Aργότερα υπήρξε μεγαλύτερη ταχύτητα: μεταξύ Ιανουαρίου-Μαρτίου εκδόθηκαν αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου καθώς και απορρίψεις προσωρινών μέτρων τόσο από το Συνταγματικό Δικαστήριο όσο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (TEDH) στο Στρασβούργο.
Οι ειδικοί ζητούν μηχανισμό επίσπευσης κρίσιμων υποθέσεων ώστε να αποφεύγεται περαιτέρω ταλαιπωρία ασθενών όπως συνέβη με τη Νοέλια στο Sant Camil, όπου περίμενε επί μακρόν χωρίς τελεσίδικη απάντηση. Η υπουργός Υγείας Mónica García, δήλωσε ότι εξετάζουν πρόταση του Καταλανικού Κοινοβουλίου προς τη Βουλή για τροποποίηση του νόμου ώστε να μειωθούν οι χρόνοι επίλυσης σε περίπτωση ένδικων μέσων.
Παρά τα εμπόδια, ο νόμος λειτουργεί
Η Νοέλια πέθανε όπως ήθελε, κάνοντας χρήση ενός κατοχυρωμένου δικαιώματος μέσω μιας διαδικασίας με υψηλές εγγυήσεις παρά τον θόρυβο και τις ψευδείς ειδήσεις που κυκλοφόρησαν καθ’ όλη τη διάρκεια.
Από το 2021 έως το 2024, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, 2.432 άνθρωποι ζήτησαν βοήθεια για ευθανασία στην Ισπανία· εξ αυτών 1.123 πέθαναν μέσω αυτής της διαδικασίας. Η περίπτωση Νοέλια ήταν ξεχωριστή κυρίως λόγω ηλικίας – ωστόσο περίπου το 90% των αιτούντων είναι άνω των 50 ετών και κυριαρχούν νευρολογικές ασθένειες ή καρκινικοί όγκοι ως αίτια αιτήματος.
Με πληροφορίες από EL PAÍS
