Για καλό ή για κακό, πολλοί άνθρωποι ζητούν πληροφορίες και συμβουλές υγείας από chatbots τεχνητής νοημοσύνης. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του KFF τον Ιούνιο του 2024, περίπου ένας στους έξι ενήλικες το κάνει τακτικά, ενώ οι ειδικοί εκτιμούν ότι το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί.
Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι το ChatGPT μπορεί να περάσει εξετάσεις ιατρικής αδείας και να επιλύσει κλινικά περιστατικά με μεγαλύτερη ακρίβεια από ανθρώπους. Ωστόσο, τα chatbots είναι διαβόητα και για την τάση τους να «εφευρίσκουν» απαντήσεις, ενώ εσφαλμένες ιατρικές συμβουλές έχουν προκαλέσει πραγματική ζημιά.
Αυτοί οι κίνδυνοι δεν σημαίνουν ότι πρέπει να σταματήσετε τη χρήση τους, τονίζει η Dr. Ainsley MacLean, πρώην επικεφαλής αξιωματούχος Α.Ι. του Mid-Atlantic Permanente Medical Group. Υπογραμμίζουν όμως την ανάγκη για προσοχή και κριτική σκέψη.
Τα chatbots είναι πολύ χρήσιμα για τη σύνταξη λίστας ερωτήσεων προς τον γιατρό σας, την απλοποίηση ιατρικών όρων και την καθοδήγηση στη διάγνωση ή το θεραπευτικό πλάνο, σύμφωνα με τη Dr. MacLean. Ωστόσο, κανένα chatbot δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον γιατρό σας· να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν ζητάτε διαγνώσεις ή ιατρικές συμβουλές.
Πειραματιστείτε όταν το ρίσκο είναι χαμηλό
Οι περισσότεροι είναι εξοικειωμένοι με την αναζήτηση ιατρικών θεμάτων στο Google και καταλαβαίνουν ότι τα αποτελέσματα στην πρώτη σελίδα είναι πιο αξιόπιστα από τις επόμενες, λέει η Dr. Raina Merchant, διευθύντρια του Center for Health Care Transformation and Innovation at Penn Medicine.
Όμως λίγοι έχουν ανάλογη εμπειρία με τα chatbots Α.Ι. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχει μια καμπύλη εκμάθησης — χρειάζεται εξάσκηση στη διατύπωση ερωτήσεων και στην αξιολόγηση των απαντήσεων για καλύτερα αποτελέσματα.
Γι’ αυτό μην περιμένετε μέχρι να έχετε σοβαρό πρόβλημα υγείας για να πειραματιστείτε με την Α.Ι., συμβουλεύει ο Dr. Robert Pearl, συγγραφέας του βιβλίου «ChatGPT, MD: How A.I.-Empowered Patients & Doctors Can Take Back Control of American Medicine».
Σκεφτείτε την τελευταία σας επίσκεψη σε γιατρό και μερικές ερωτήσεις που απαντήθηκαν καλά εκεί. Κάντε τις ίδιες ερωτήσεις στο chatbot και δοκιμάστε διαφορετικές διατυπώσεις, συγκρίνοντας τις απαντήσεις με αυτές του γιατρού σας. Αυτή η άσκηση θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε τα δυνατά σημεία και τους περιορισμούς του chatbot.
Προσέξτε επίσης την τάση των chatbots να συμφωνούν υπερβολικά μαζί σας. Ερωτήσεις τύπου «Δεν πρέπει να κάνω μαγνητική;» συχνά οδηγούν το chatbot να συμφωνήσει, αντί να δώσει αντικειμενική απάντηση. Για καλύτερα αποτελέσματα, προτιμήστε ανοιχτές και ισορροπημένες ερωτήσεις.
Ο Dr. Pearl προτείνει ακόμη να αφαιρείτε τον εαυτό σας από το ερώτημα — π.χ., «Τι θα λέγατε σε έναν ασθενή με έντονο βήχα;» — ώστε το chatbot να μην επηρεάζεται από τις προσδοκίες σας. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε ευθέως: «Τι θα του λέγατε που ίσως δεν θέλει να ακούσει;»
Δώστε κατάλληλο πλαίσιο—με ασφάλεια
Τα chatbots γνωρίζουν μόνο όσα τους αποκαλύπτετε, εξηγεί ο Dr. Michael Turken, παθολόγος στο University of California San Francisco Health. Όταν θέτετε ιατρικά ερωτήματα, μοιραστείτε όσο περισσότερες πληροφορίες αισθάνεστε άνετα ώστε η απάντηση να είναι πιο εξατομικευμένη.
Για παράδειγμα, αν ρωτήσετε για πόνο στο ισχίο, υπάρχουν δεκάδες πιθανά αίτια. Μόλις όμως προσθέσετε στοιχεία όπως ηλικία, ιστορικό υγείας, άλλες παθήσεις ή φάρμακα και επάγγελμα, τότε το chatbot μπορεί να προτείνει πιο συγκεκριμένη διάγνωση — την οποία στη συνέχεια θα συζητήσετε με τον γιατρό σας.
Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων στην Α.Ι., σημειώνει ο Dr. Ravi Parikh, διευθυντής του Human-Algorithm Collaboration Lab στο Emory University. Τα περισσότερα δημοφιλή chatbots δεν δεσμεύονται από το αμερικανικό πρωτόκολλο HIPAA και δεν είναι σαφές ποιος έχει πρόσβαση στο ιστορικό συνομιλιών σας. Αποφύγετε λοιπόν προσωπικά στοιχεία ή την αποστολή πλήρους ιατρικού φακέλου.
Αν ανησυχείτε για την ιδιωτικότητα, πολλά chatbots διαθέτουν ανώνυμη λειτουργία ή incognito mode όπου οι συνομιλίες διαγράφονται άμεσα και δεν χρησιμοποιούνται για εκπαίδευση του μοντέλου. Υπάρχουν επίσης εξειδικευμένα ιατρικά chatbots που συμμορφώνονται με το HIPAA, όπως τα My Doctor Friend, Counsel Health και Doctronic.
Ελέγχετε τακτικά τη συνομιλία
Τα chatbots A.I., ειδικά στις δωρεάν εκδόσεις ή σε μεγάλες συνομιλίες, μπορεί να ξεχάσουν ή να μπερδέψουν κρίσιμες λεπτομέρειες, εξηγεί ο Dr. Parikh. Για ερωτήματα υγείας προτιμήστε τις επί πληρωμή εκδόσεις που διαθέτουν μεγαλύτερη μνήμη και πιο εξελιγμένες δυνατότητες λογικής ανάλυσης.
Επίσης βοηθά το ξεκίνημα νέας συνομιλίας ανά διαστήματα—αν και αυτό απαιτεί επανακαταχώρηση πληροφοριών υγείας, κάτι που πολλοί βρίσκουν κουραστικό. Σε αυτή την περίπτωση, η Dr. Merchant προτείνει να ζητάτε συχνά από το chatbot περίληψη του ιστορικού που έχει καταγράψει· έτσι διορθώνονται τυχόν παρανοήσεις και η συζήτηση παραμένει στον σωστό δρόμο.
Ζητήστε περισσότερες ερωτήσεις από το chatbot
Τα chatbots Α.Ι., σύμφωνα με τον Dr. Turken, συνήθως δίνουν απαντήσεις χωρίς να κάνουν τις επιπλέον διευκρινιστικές ερωτήσεις που θα έθετε ένας γιατρός — όπως αν λαμβάνετε φάρμακα ή έχετε υποκείμενα νοσήματα — κάτι ιδιαίτερα σημαντικό όταν αναζητάτε διάγνωση ή συμβουλή.
Για αντιστάθμιση αυτού του μειονεκτήματος, προτρέψτε το chatbot: «Κάνε μου όποιες επιπλέον ερωτήσεις χρειάζεσαι για ασφαλή εκτίμηση». Θα δεχθείτε πιθανόν καταιγισμό ερωτήσεων—απαντήστε προσεκτικά σε κάθε μία καθώς συνήθως δεν θα επανέλθει σε όποια αγνοήσετε.
Αν παρέχετε συγκεκριμένα στοιχεία και απαντήσεις follow-up, τα chatbots μπορούν να συντάξουν μια «διαφορική διάγνωση», δηλαδή λίστα πιθανών παθήσεων που εξηγούν τα συμπτώματά σας — αλλά ενδέχεται επίσης να παρουσιάσουν ανησυχητικά σενάρια χειρότερων περιπτώσεων.
Όπως σημειώνει η Dr. MacLean: Το ChatGPT δεν διαθέτει εμπειρία από εκατοντάδες πραγματικούς ασθενείς ούτε γνωρίζει την πραγματική πιθανότητα κάθε πάθησης.
Βάλτε το chatbot… αντιμέτωπο με τον εαυτό του
Kάθε πηγή συμβουλής υγείας φέρει τη δική της οπτική — ακόμα κι ένα chatbot Α.Ι., υπενθυμίζει ο Dr. Pearl. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα κι όταν κάνει βασικά λάθη παραμένει πειστικό και σίγουρο στις απαντήσεις του.
Να είστε λοιπόν επιφυλακτικοί: Ζητήστε πάντα πηγές από το chatbot—και επαληθεύστε ότι πράγματι υπάρχουν, όπως προτρέπει η Dr. MacLean. Κάνετε δύσκολες διευκρινιστικές ερωτήσεις και απαιτείστε επεξήγηση της συλλογιστικής του· κανείς δεν νοιάζεται περισσότερο για την υγεία σας από εσάς τους ίδιους.
Για ακόμη βαθύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους, ζητήστε από τα chatbots διαφορετικές οπτικές γωνίες: αρχικά πείτε «Είσαι έμπειρος παθολόγος», μετά ζητήστε γνώμη ως ειδικού — έτσι κατευθύνεται η συζήτηση προς πιο εξειδικευμένη γνώση.
Μπορείτε επίσης να βάλετε το chatbot να κρίνει τη δική του αρχική απάντηση και στη συνέχεια να συμφιλιώσει τις δύο εκδοχές. Ποτέ όμως μην παίρνετε άκριτα τις απαντήσεις της Α.Ι.—πάντα επαληθεύετε πληροφορίες μέσω αξιόπιστων πηγών υγείας και φυσικά του γιατρού σας.
Οι ειδικοί τονίζουν πως δεν υπάρχουν αυστηρά όρια σχετικά με το τι μπορείτε ασφαλώς να ρωτήσετε ένα chatbot· σημασία έχει τι κάνετε τελικά με αυτές τις πληροφορίες. Η ουσία είναι ότι η Α.Ι. πρέπει να λειτουργεί ως εκπαιδευτικό εργαλείο κι όχι ως τελικός αποφασιστής για θέματα υγείας.
Πηγή: The New York Times
