Πρόσφατα, επισκέφτηκα τον αρχαιολογικό χώρο της Πομπηίας. Ό,τι είχα διαβάσει κι ακούσει γι’ αυτήν την πόλη δεν μπόρεσε να ισορροπήσει (ή να προετοιμάσει) τη φόρτιση, που μου έδωσε η περιήγηση στα ερείπιά της. Έπιασα τον εαυτό μου απροστάτευτο απέναντι στη βροχή από στάχτη και πέτρες, απέναντι στη ροή του θερμού πυροκλαστικού νέφους. Μια εικόνα ως συσσώρευση καταστροφών ή ως αλυσίδα γεγονότων. Ένας καθρέφτης που μπορώ να δω τα δικά μας ερείπια πριν ακόμα δημιουργηθούν. Όπως το πάρεις.
Η πιο κοινή αίσθηση λέει ότι βλέπεις τη ζωή έτσι όπως σταμάτησε περίπου δύο χιλιάδες χρόνια πριν. Έχει σημασία; Για εμάς τους junkies της ιστορίας έχει και παραέχει. Κάθε ιστορική περίοδος, λίγο ή πολύ, λειτουργεί ως ένα εργαστήριο σκέψης που διαπερνά όλο το φάσμα της ζωής. Αν καταλάβουμε πώς ζούσαν οι άνθρωποι πριν από εμάς, ίσως μας βοηθήσει να ζήσουμε κι εμείς καλύτερα. Βέβαια, αν έφερνα στο σήμερα έναν κάτοικο της Πομπηίας από το 79 μ.Χ. και του έλεγα ότι εκεί που ζούσε συρρέουν σήμερα τέσσερα εκατομμύρια επισκέπτες τον χρόνο, είναι πιθανό να μου απαντούσε κυνικά «για ποιο λόγο; Δεν κάναμε και τίποτα σπουδαίο». Σε ακούω, φίλε μου, Ρωμαίε. Θα είχες κι εσύ τα ζόρια σου ειδικά αν ήσουν φτωχός εργάτης, τεχνίτης, γυναίκα, απελεύθερος ή δούλος. Το τελευταίο πράγμα που θα σε απασχολούσε θα ήταν να γίνει το εκμαγείο σου έκθεμα για λευκούς, συνταξιούχους Αμερικάνους με καπελάκι MAGA. Εμείς πάλι, δεμένοι στο άρμα της προόδου, μη νομίζεις ότι λύσαμε τα πάντα.
Θα έρθει η ώρα που θα γίνουμε κι εμείς αρχαίοι. Έχοντας αφήσει ένα ισχυρό αναλογικό και ψηφιακό αποτύπωμα θα είναι εύκολο για την επιστημονική κοινότητα να αναπαραστήσει τη ζωή μας. Σε περίπτωση όμως που θαφτούμε κάτω από τις συνέπειες μιας τεράστιας καταστροφής και η ζωή δεν επανέλθει ποτέ στη μορφή που την γνωρίζουμε, συχνά, σκέφτομαι τους αρχαιολόγους του μέλλοντος (ή τους εξωγήινους) να σκάβουν για να αναδείξουν τη σημερινή Αθήνα. Σε ποιο συμπέρασμα θα καταλήξουν, όταν θα φέρνουν στο φως σειρές από lockers στα κάγκελα των εισόδων των πολυκατοικιών; Τι θα λένε για τη ζωή μας, όταν θα ανακαλύψουν τα ίχνη των παπουτσιών μας πάνω σε ατέλειωτες ουρές; Πώς θα τους φανεί η κουλτούρα μας, όταν θα ξεθάψουν άπειρες μηχανές καφέ; Και κυρίως πού θα κατατάξουν τον πολιτισμό μας, όταν θα ξύσουν τις επιφάνειες των τοίχων και θα διαβάσουν ένα σύνθημα που λέει “Stop genocide”;
Αν θέλετε μπορώ να το πάρω πάνω μου και να απαντήσω. Μην ανησυχείτε, θα ανταποκριθώ στις απαιτήσεις της κρίσιμης κατάστασης. Θα χρησιμοποιήσω τα πιο σύγχρονα ψηφιακά μέσα καταγραφής και αποθήκευσης και με μια ασυνήθιστη φυσικότητα θα πω τα παρακάτω: «Πλάσματα του μέλλοντος. Εκεί που εσείς βλέπετε την πρόοδο, εμείς βλέπαμε ένα συνεχές πεδίο ερειπίων, καταστροφών και χαμένων ζωών. Ζούσαμε ψηφιακά απομονωμένοι σ’ έναν κόσμο που, χρόνο με το χρόνο, άνθιζε όλο και λιγότερο. Αφήναμε τα παιδιά να χάνονται στηριζόμενοι στη λογική ότι ορισμένοι άνθρωποι περισσεύουν. Βάζαμε πάνω από τα κεφάλια μας φονιάδες. Πουλούσαμε τις ώρες μας για να φάμε και να πιούμε και γυρνούσαμε αποκαμωμένοι στα σπίτια μας λάμνοντας σε μια θάλασσα από λαμαρίνες. Τα σπίτια μας έφταναν ψηλά για να έχουμε την επιλογή να πέσουμε. Και τώρα εσείς που έχετε ένα πιο αναπτυγμένο σύστημα αισθήσεων, ελπίζουμε να έχετε αποδεχτεί την ελλειμματική μας φύση και να απολαμβάνετε την ομορφιά. Να έχετε ξεμπερδέψει, μια και καλή, με το άδικο και να αφήσετε χώρο για τους επόμενους».
Πώς σας φαίνεται;
