Η Christel Krueger κοιτούσε με θαυμασμό μέσα από το παχύ γυαλί και το θολό νερό του Ζωολογικού Κήπου του Βερολίνου, παρατηρώντας μια μητέρα ιπποπόταμο να κοιμάται μαζί με το μικρό της πάνω σε μια αμμουδιά. Η 86χρονη Krueger και η κόρη της συμμετείχαν σε μια εξειδικευμένη ξενάγηση για άτομα που ζουν με άνοια, η οποία διοργανώθηκε από τη Malteser Deutschland, μέρος του διεθνούς καθολικού οργανισμού βοήθειας Τάγμα Μαλτέζων.
Μαζί με την Krueger, η Ingrid Barkow παρακολουθούσε από το αναπηρικό της αμαξίδιο τα ελεύθερα ελεφαντάκια, ενώ η Monika Jansen στεκόταν στις μύτες των ποδιών της για να δει καλύτερα έναν ρινόκερο. «Όταν επιστρέψω σπίτι, θα το σκέφτομαι ακόμα», είπε η Jansen, 85 ετών. «Ίσως ακόμη και τη νύχτα, όταν κοιμάμαι και το ονειρεύομαι».
Οι τρεις γυναίκες είναι ανάμεσα στα περίπου 1,6 εκατομμύρια άτομα με άνοια στη Γερμανία, σύμφωνα με το Γραφείο της Εθνικής Στρατηγικής για την Άνοια. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 2,8 εκατομμύρια μέχρι το 2050.
Παγκόσμια αύξηση των ειδικών ξεναγήσεων
Σε όλο τον κόσμο, μουσεία και πολιτιστικοί φορείς προσθέτουν ολοένα και περισσότερες εξειδικευμένες, προσβάσιμες ξεναγήσεις και προγράμματα στο ρεπερτόριό τους, αξιοποιώντας συχνά τις τεχνολογικές εξελίξεις. Περιλαμβάνουν ξεναγήσεις στη νοηματική για άτομα με προβλήματα ακοής, βιωματικές δράσεις αφής για όσους έχουν μειωμένη όραση και προγράμματα προσαρμοσμένα σε ανθρώπους στο φάσμα του αυτισμού.
Το παράρτημα Βερολίνου της Malteser Deutschland σχεδίασε πέρυσι ένα πολιτιστικό πρόγραμμα στην πόλη ειδικά για άτομα με άνοια. «Τα άτομα με άνοια δεν είναι ορατά στην κοινωνία μας. Παραμένει ένα μεγάλο ταμπού, παρότι αφορά πάρα πολλούς ανθρώπους και είναι σημαντικό να συνεχίσουν να βρίσκονται στο επίκεντρο», δήλωσε η υπεύθυνη του προγράμματος Christine Gruschka. «Έχουν δικαίωμα συμμετοχής όπως όλοι».
Εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με κάποια μορφή άνοιας — μια προοδευτική απώλεια μνήμης, λογικής, γλωσσικών δεξιοτήτων και άλλων γνωστικών λειτουργιών. Μπορεί να παρατηρηθούν αλλαγές στην προσωπικότητα, τον συναισθηματικό έλεγχο ή ακόμη και στην οπτική αντίληψη. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο γνωστή μορφή, αλλά υπάρχουν πολλές διαφορετικές μορφές με ιδιαίτερα συμπτώματα.
Η σημασία των ειδικών ξεναγήσεων για οικογένειες και φροντιστές
Οι ξεναγήσεις της Malteser Berlin πραγματοποιούνται στον ζωολογικό κήπο, στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, στον Κήπο Britzer και στο Ανάκτορο Charlottenburg, με στόχο τη διεύρυνση σε νέες τοποθεσίες. «Οι ‘κανονικές’ ξεναγήσεις είναι συνήθως πολύ γρήγορες, θορυβώδεις και γεμάτες περισπασμούς», εξηγεί η Gruschka. «Γι’ αυτό δημιουργούμε προγράμματα αποκλειστικά για ανθρώπους με άνοια: ώστε να νιώθουν ορατοί, άνετοι και μέλη της κοινωνίας».
Η Krueger, η Jansen και η Barkow ακολούθησαν τη συντονίστρια ξεναγήσεων της Malteser Berlin Carola Tembrink, μαζί με τις κόρες τους και μία φροντίστρια. Η Tembrink επέλεξε να επικεντρωθεί στις περιοχές των ιπποπόταμων, ρινόκερων και ελεφάντων ώστε οι συμμετέχοντες να μην κουραστούν ή αγχωθούν από την πληθώρα ερεθισμάτων.
«Ο ζωολογικός κήπος είναι ιδανικός για τέτοιες δράσεις γιατί σχεδόν όλοι οι κάτοικοι του Βερολίνου έχουν επισκεφτεί εδώ ως παιδιά», σημείωσε η Tembrink. «Και ιδιαίτερα στα άτομα με άνοια, οι παιδικές αναμνήσεις συχνά παραμένουν ζωντανές — χρειάζονται απλώς ένα ερέθισμα — κάτι που συμβαίνει όταν βλέπουν τα ζώα ή μυρίζουν τον αέρα του ζωολογικού κήπου».
Για τους φροντιστές και τις οικογένειες, οι εξειδικευμένες ξεναγήσεις αποτελούν σανίδα σωτηρίας. Μέσα στις απαιτητικές ημέρες φροντίδας ενός ατόμου με άνοια, τέτοιες δράσεις προσφέρουν ευκαιρία σύνδεσης με άλλους που βιώνουν παρόμοιες καταστάσεις.
Η Krueger διαγνώστηκε επισήμως πέρυσι με άνοια, αν και τα συμπτώματα είχαν εμφανιστεί εδώ και πάνω από δύο χρόνια σύμφωνα με την κόρη της Kerstin Hoehne. «Το ωραίο είναι πως είσαι ανάμεσα σε ομοιοπαθείς — δεν είσαι μόνος σου αλλά νιώθεις ότι ανήκεις κάπου», ανέφερε η Hoehne.
Η κόρη της Barkow, Manuela Grudda, δήλωσε πως η ξενάγηση τις έφερε πιο κοντά. Καθώς οδηγούσε το αμαξίδιο της μητέρας της στον ζωολογικό κήπο, τη χάιδευε απαλά στους ώμους ή της έδειχνε τα ζώα. «Δεν μπορώ πια να επικοινωνώ μαζί της όπως παλιά», λέει η Grudda. «Όμως όταν της δείχνω κάτι βλέπω ότι το παρατηρεί — δίνει προσοχή — κι αυτό είναι σημαντικό. Χαίρομαι που δεν βρίσκεται μόνο στον δικό της κόσμο αλλά συμμετέχει και στον δικό μας».
