Έχετε προσπαθήσει ποτέ να φωτογραφίσετε τη Σελήνη με το κινητό σας; Αν δεν έχετε ένα Samsung Galaxy με το χαρακτηριστικό “100x Space Zoom”, πιθανότατα απογοητευτήκατε από το αποτέλεσμα. Τα συγκεκριμένα μοντέλα υπόσχονται εκπληκτική ευκρίνεια, παρά το μικροσκοπικό μέγεθος του φακού τους, ξεπερνώντας συχνά ακόμη και τα iPhone. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: οι φωτογραφίες της Σελήνης από Samsung είναι στην πραγματικότητα ψεύτικες.
Ένας χρήστης του Reddit απέδειξε ότι κρατώντας ένα Samsung μπροστά σε μια θολή, pixelated εικόνα της Σελήνης στον υπολογιστή του, το τηλέφωνο κατέγραψε ένα καθαρό στιγμιότυπο γεμάτο κρατήρες και σκιές που δεν υπήρχαν στην αρχική εικόνα. Η εταιρεία το ονομάζει “λειτουργία ενίσχυσης λεπτομερειών”, αλλά ουσιαστικά πρόκειται για AI που αναγνωρίζει τη Σελήνη και συμπληρώνει τα κενά όπου ο φακός δεν μπορεί να καταγράψει λεπτομέρειες.
Αν και τόσο ακραίες λειτουργίες δεν είναι ενεργοποιημένες σε κάθε κινητό, κάθε φορά που πατάτε το κουμπί της κάμερας, ενεργοποιούνται αλγόριθμοι και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που επεξεργάζονται τη φωτογραφία πριν καν αποθηκευτεί στη συλλογή σας. Οι λειτουργίες αυτές εκτελούν τρισεκατομμύρια υπολογισμούς για να βελτιώσουν την εικόνα.
Στόχος των τεχνολογιών αυτών είναι να προσφέρουν όμορφες και (ως επί το πλείστον) πιστές φωτογραφίες. Όμως, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επεμβάσεις της AI απομακρύνονται αρκετά από αυτό που βλέπει το ανθρώπινο μάτι. Την επόμενη φορά που θα τραβήξετε μια φωτογραφία, αναρωτηθείτε: καταγράφει η κάμερά σας την πραγματικότητα ή τη διαπραγματεύεται;
Πώς λειτουργεί η υπολογιστική φωτογραφία στα κινητά
«Αυτό ονομάζεται υπολογιστική φωτογραφία», εξηγεί ο Ziv Attar, διευθύνων σύμβουλος της Glass Imaging και μέλος της ομάδας που ανέπτυξε το Portrait Mode στο iPhone. Το τηλέφωνό σας δεν συλλέγει απλώς φως—προσπαθεί να μαντέψει πώς θα ήταν η εικόνα αν ο φακός ήταν καλύτερος και στη συνέχεια τη δημιουργεί ψηφιακά για εσάς.
Εκπρόσωπος της Samsung δηλώνει πως «οι λειτουργίες με βάση την AI έχουν σχεδιαστεί για να βελτιώνουν την ποιότητα των εικόνων διατηρώντας την αυθεντικότητα». Οι χρήστες μπορούν να απενεργοποιήσουν αυτές τις λειτουργίες ανάλογα με τις προτιμήσεις τους.
Ωστόσο, ακόμη κι αν απενεργοποιήσετε τις πιο εντυπωσιακές δυνατότητες επεξεργασίας, αλγόριθμοι συνεχίζουν να επεξεργάζονται κάθε φωτογραφία. Ο Thomas Germain, ανώτερος τεχνολογικός συντάκτης του BBC, εξηγεί πως κάθε φορά που τραβάτε μια λήψη, το κινητό συνήθως καταγράφει από τέσσερις έως δέκα εικόνες ταυτόχρονα και τις συνδυάζει για καλύτερο αποτέλεσμα.
Η διαδικασία αυτή διορθώνει θορύβους, ρυθμίζει τα χρώματα και εφαρμόζει HDR, ώστε να διατηρούνται ταυτόχρονα βαθιές σκιές και έντονες φωτεινότητες. Τα κινητά μισούν τις θολές εικόνες και χρησιμοποιούν πολλαπλές τεχνικές για να τις αποφύγουν.
Τα iPhone, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν το Deep Fusion—ένα σύστημα AI εκπαιδευμένο σε εκατομμύρια εικόνες. Εκτός από τις παραπάνω τεχνικές, τα νευρωνικά δίκτυα αναγνωρίζουν αντικείμενα στη φωτογραφία και τα επεξεργάζονται ξεχωριστά, αλλάζοντας ακόμη και μεμονωμένα pixel βάσει προηγούμενων παραδειγμάτων.
Όταν η αισθητική υπερβαίνει την πραγματικότητα
Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακά καθαρές φωτογραφίες σε καλές συνθήκες φωτισμού. Ωστόσο, κάποιοι παρατηρούν ότι οι σύγχρονες κάμερες παράγουν υπερβολικά “γυαλισμένες” εικόνες ή υφές που μοιάζουν με υδατογραφία. Η υπερβολική διόρθωση μπορεί να δημιουργήσει παράξενες παραμορφώσεις—σαν “παραισθήσεις” της AI—ειδικά όταν γίνεται ζουμ στις λεπτομέρειες.
Ορισμένοι χρήστες δυσαρεστημένοι με τα υπερβολικά επεξεργασμένα αποτελέσματα επιστρέφουν σε παλαιότερα μοντέλα ή έχουν δεύτερο κινητό αποκλειστικά για φωτογράφιση. Οι κατασκευαστές υποστηρίζουν ότι στόχος τους είναι αυθεντικές λήψεις που θα αγαπήσουν οι χρήστες—όμως στην πράξη επιλέγουν αισθητικά φίλτρα για τις αναμνήσεις μας.
“Στην Apple πάντα προσπαθούμε να βοηθήσουμε τους χρήστες να απαθανατίσουν αληθινές στιγμές όπως τις έζησαν”, λέει εκπρόσωπος της εταιρείας. Παράλληλα, η AI προσφέρει δυνατότητες προσωποποίησης χωρίς να θυσιάζεται η αυθεντικότητα της στιγμής.
Όπως λέει ο καθηγητής ψηφιακής κουλτούρας Lev Manovich, πλέον λειτουργίες που απαιτούσαν εξειδίκευση είναι διαθέσιμες σε όλους μέσω αυτοματισμών. Όμως έτσι το κινητό παίρνει συχνά δημιουργικές ή καλλιτεχνικές αποφάσεις για λογαριασμό μας—χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε.
Πολιτιστικές διαφορές & «παραισθήσεις» AI
«Οι κατασκευαστές smartphones θέλουν οι φωτογραφίες να αντανακλούν αυτό που βλέπει ο χρήστης, χωρίς πρόθεση δημιουργίας ψεύτικων εικόνων», σχολιάζει ο καθηγητής γραφικών Rafał Mantiuk. Κάθε εταιρεία όμως έχει τη δική της αισθητική—τα Pixel διαφέρουν από τα iPhone σαν διαφορετικοί φωτογράφοι.
Η ιδέα ότι μια «αληθινή» φωτογραφία πρέπει να μοιάζει με εκείνες της εποχής του φιλμ ίσως δεν είναι δίκαιη. Κάθε κάμερα ανέκαθεν ενσωμάτωνε δικές της αποφάσεις επεξεργασίας. Ωστόσο, κάποιες λειτουργίες πάνε ακόμη παραπέρα: πολλά ασιατικά μοντέλα έχουν ενεργοποιημένα φίλτρα ομορφιάς που λειαίνουν ή αλλάζουν χαρακτηριστικά προσώπου αυτόματα.
«Είναι καθαρή παραισθήση», λέει ο Attar. Αυτά τα μοντέλα μπορούν να προσθέσουν τρίχες στα φρύδια ή μάτια σε φιγούρες στο βάθος όταν δεν υπάρχουν αρκετά pixels για ευκρίνεια—μια πρακτική που βασίζεται σε πολιτισμικές προτιμήσεις και δεν συναντάται στα αμερικανικά μοντέλα.
iPhone δεν διαθέτουν ενσωματωμένα φίλτρα ομορφιάς ενώ τα Pixel απενεργοποίησαν αυτή τη δυνατότητα το 2020 λόγω επιπτώσεων στην ψυχική υγεία. Η αισθητική βελτίωση μέσω ρετουσαρίσματος δεν είναι νέα—από τον 19ο αιώνα γινόταν χειροκίνητα—αλλά η αυτόματη προσθήκη στοιχείων που απουσιάζουν από τη σκηνή θεωρείται ριζικά διαφορετική πρακτική.
Ψευδείς αναμνήσεις & επιλογές αυθεντικότητας
Το ζήτημα δεν είναι μόνο φιλοσοφικό: έρευνες δείχνουν πως οι εικόνες με παρέμβαση AI μπορούν να δημιουργήσουν ψευδείς αναμνήσεις ή να αλλάξουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Ακόμη και οι αμερικανικοί κατασκευαστές εισάγουν νέες δυνατότητες: στα Google Pixel υπάρχει πλέον η λειτουργία Best Take όπου από πολλές λήψεις μιας ομάδας επιλέγονται τα «καλύτερα» πρόσωπα για ένα τελικό στιγμιότυπο—μια στιγμή που ποτέ δεν συνέβη πραγματικά.
«Ίσως αυτό θέλετε τελικά ως ανάμνηση», σημειώνει ο Mantiuk—ιδιαίτερα όταν πρόκειται για οικογενειακές ή φιλικές φωτογραφίες κι όχι αποδεικτικό υλικό. Εκπρόσωπος της Google δηλώνει πως βασική αρχή ανάπτυξης των Pixel Camera παραμένει η αυθεντικότητα ενώ στόχος είναι να πραγματοποιούνται αυτά που πάντα επιθυμούσαν οι χρήστες των κινητών καμερών.
Πώς θα δείτε την «ωμή» λήψη του κινητού σας
Μπορείτε να απενεργοποιήσετε HDR, φίλτρα ομορφιάς ή ακόμη και το Scene Optimizer στα Samsung αν θέλετε πιο ρεαλιστικές (αν και λιγότερο εντυπωσιακές) λήψεις Σελήνης. Για πραγματικά «ωμές» εικόνες χωρίς καμία επέμβαση AI χρειάζονται ειδικές ρυθμίσεις: στα νεότερα Samsung υπάρχει Pro Mode ενώ στα iPhone μόνο μέσω εφαρμογών τρίτων όπως VSCO Capture ή Adobe Lightroom μπορείτε να έχετε αρχεία RAW χωρίς επεξεργασία.
Αυτές οι ωμές λήψεις συνήθως έχουν πολύ θόρυβο, αλλοιωμένα χρώματα κι έλλειψη εστίασης—είναι όμως πιο κοντά στην πραγματικότητα (και ίσως πιο ρετρό). Όπως σημειώνει ο Manovich, αξίζει περιστασιακά να τραβάμε τέτοιες φωτογραφίες ώστε να καταλάβουμε τι κάνει συνήθως το κινητό μας στις υπόλοιπες λήψεις μας και τι πραγματικά αντιπροσωπεύουν οι εικόνες μας.
