Η σύνδεση wifi κόπηκε ξαφνικά, ενώ η Λεϊλιάν Χουσεΐν Χαμάντ, 19 ετών, έδινε πανεπιστημιακό διαγώνισμα σε μια καφετέρια στο κέντρο της Γάζας. «Προσπάθησα να παραμείνω ψύχραιμη, αλλά κατάφερα να συνεχίσω το τεστ μόνο δύο ώρες αργότερα. Ευτυχώς, ήμουν ακόμη εντός της προθεσμίας», εξηγεί σε αυτή τη συνέντευξη μέσω WhatsApp. «Με αγχώνει πολύ περισσότερο η ασταθής σύνδεση στο διαδίκτυο ή ο φόβος για βομβαρδισμό κοντά μας, παρά οι ερωτήσεις του διαγωνίσματος».
Η νεαρή, πρωτοετής φοιτήτρια Νομικής, θα έπρεπε να ξεκινήσει το πανεπιστήμιο τον Οκτώβριο του 2023, αλλά πέρασε δύο χρόνια χωρίς μαθήματα, αναγκαζόμενη να μετακινηθεί περίπου δέκα φορές με την οικογένειά της από τον βόρειο τομέα της Λωρίδας. «Τώρα έχω μείνει πολύ πίσω κι αυτό με απογοητεύει», λέει από το Ντέιρ ελ Μπάλαχ, όπου οι γονείς της νοίκιασαν ένα μικρό διαμέρισμα «χωρίς πόρτες και παράθυρα, όπου είναι πολύ δύσκολο να συγκεντρωθείς και να διαβάσεις».
Για τη Χαμάντ και πολλούς άλλους φοιτητές σε παρόμοια θέση μιλά διεθνής έρευνα υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, που δημοσιεύτηκε αυτή την εβδομάδα και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον κίνδυνο δημιουργίας μιας «χαμένης γενιάς» στη Γάζα μετά από δύο χρόνια βομβαρδισμών. Οι επιθέσεις διέλυσαν σχολεία και πανεπιστήμια, προκάλεσαν εκατοντάδες θανάτους μεταξύ μαθητών και καθηγητών και άφησαν βαθύ ψυχολογικό αποτύπωμα στους νέους.
«Δεν υπάρχει μέρα που να μη νιώθω διχασμένη. Μια πλευρά μου θέλει να τα παρατήσει, η άλλη λέει πως μπορώ και πρέπει να συνεχίσω τις σπουδές μου παρά τις δυσκολίες — αν και τίποτα δεν δείχνει πως τα πράγματα θα βελτιωθούν σύντομα», λέει η φοιτήτρια. «Εύχομαι όσοι έρθουν μετά από εμένα να έχουν την τύχη να σπουδάσουν και να ονειρευτούν χωρίς φόβο».
Βαρύς απολογισμός σε θύματα και υποδομές
Σύμφωνα με το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (OCHA) του ΟΗΕ, τουλάχιστον 18.069 μαθητές και 780 εκπαιδευτικοί στη Λωρίδα της Γάζας έχασαν τη ζωή τους από τον Οκτώβριο του 2023, ενώ πάνω από 26.391 μαθητές και 3.211 καθηγητές τραυματίστηκαν. «Οι Παλαιστίνιοι έχουν δείξει αξιοθαύμαστη επιμονή στην εκπαίδευση, αλλά η απογοήτευση των νέων αποτελεί σοβαρό καμπανάκι για τη διεθνή κοινότητα. Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να τους στηρίξουμε. Δεν μπορούμε να περιμένουμε», προειδοποιεί η Pauline Rose, συν-συγγραφέας της έκθεσης και διευθύντρια του Κέντρου REAL του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ.
Συνολικά, το Ισραήλ έχει σκοτώσει τα τελευταία δύο χρόνια τουλάχιστον 71.000 κατοίκους της Γάζας, μετά τις αιματηρές επιθέσεις της Χαμάς, που άφησαν περίπου 1.250 νεκρούς στο ισραηλινό έδαφος.
Η κατάσταση στην εκπαίδευση έχει φτάσει στα όρια της κατάρρευσης. Η UNESCO αναφέρει ότι πάνω από το 91% των σχολείων της Γάζας (518 στα 564 συνολικά) χρειάζονται ανακατασκευή για να λειτουργήσουν ξανά, ενώ μόνο το 38% των μαθητών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είχαν πρόσβαση σε οποιαδήποτε μορφή μάθησης τα τελευταία δύο χρόνια.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, υπήρξε σχεδόν πλήρης «διαγραφή του δικαιώματος των παιδιών στην εκπαίδευση – άρα και της ίδιας τους της ταυτότητας». «Οι μαθητές νιώθουν ότι τους σκοτώνουν απλώς επειδή είναι από τη Γάζα», ανέφερε μέλος διεθνούς οργανισμού στους ερευνητές.
Ψυχολογικές πληγές και ανάγκη διεθνούς στήριξης
Η έρευνα βασίζεται σε στοιχεία του ΟΗΕ, ΜΚΟ και συνεντεύξεις με ανθρωπιστικούς εργαζόμενους, κυβερνητικούς αξιωματούχους, καθηγητές και μαθητές. «Πριν ένα χρόνο λέγαμε ότι η εκπαίδευση δέχεται επίθεση· τώρα η ζωή των παιδιών της Γάζας βρίσκεται στο χείλος ολικής κατάρρευσης», επιμένει η Rose.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χωρίς επείγουσα διεθνή βοήθεια —τουλάχιστον 1,2 δισ. ευρώ— δεν μπορεί να ξεκινήσει ούτε καν η στοιχειώδης ανοικοδόμηση των εκπαιδευτικών δομών ή η αντιμετώπιση των ψυχολογικών συνεπειών στα παιδιά της Παλαιστίνης. Το ποσό περιλαμβάνει ανάγκες τόσο στη Δυτική Όχθη όσο και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, όπου καταγράφηκαν προσωρινά ή μόνιμα κλεισίματα σχολείων· σύμφωνα με τη μελέτη, πάνω από 800 μαθητές και 28 καθηγητές σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν από εποίκους ή Ισραηλινούς στρατιώτες.
Η απώλεια ελπίδας που εκφράζουν οι νέοι πρέπει να αφυπνίσει τη διεθνή κοινότητα: «Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να τους στηρίξουμε. Δεν μπορούμε να περιμένουμε», επαναλαμβάνει η Rose.
Η έρευνα υπολογίζει ότι τα παιδιά στη Γάζα θα έχουν χάσει το ισοδύναμο πέντε σχολικών ετών λόγω επαναλαμβανόμενων κλεισιμάτων από το 2020 — πρώτα λόγω πανδημίας κι έπειτα εξαιτίας του πολέμου. Αν τα σχολεία παραμείνουν κλειστά ως τον Σεπτέμβριο του 2027, πολλοί έφηβοι θα βρεθούν μια δεκαετία πίσω εκπαιδευτικά.
Eξ αποστάσεως μάθηση μέσα σε σκηνές – Μαρτυρίες μαθητών
Για την αντιμετώπιση της κατάστασης, η UNRWA και το Παλαιστινιακό Υπουργείο Παιδείας προώθησαν την εξ αποστάσεως διδασκαλία και δημιούργησαν 422 προσωρινούς χώρους μάθησης στη Γάζα για πάνω από 232.500 μαθητές με τη βοήθεια 5.540 καθηγητών. Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα του Κέιμπριτζ, η βία, η πείνα και το τραύμα υπερίσχυσαν: «Έχουν διαβρώσει την ελπίδα των νέων Παλαιστινίων για το μέλλον και στο διεθνές σύστημα».
«Είμαι ένα από αυτά τα πρόσωπα που αναφέρει η μελέτη», λέει ο Αμπντούλ Ράχμαν Ουάελ Άχμεντ, 18 ετών. Πέρασε δύο χρόνια σπουδάζοντας εξ αποστάσεως — προσπαθώντας να συνδεθεί είτε από σκηνές είτε από δανεικά διαμερίσματα με καθηγητές που δίδασκαν από τη Δυτική Όχθη.
Το ίδιο πείσμα συναντάται σε πολλές μαρτυρίες μαθητών της Γάζας — περιοχής όπου πριν το 2023 ο αναλφαβητισμός ήταν σχεδόν ανύπαρκτος.
«Είχα φίλους που με ρωτούσαν ‘γιατί διαβάζεις; Δεν έχει νόημα αφού θα μας σκοτώσουν…’», θυμάται ο Άχμεντ σε συνέντευξη μέσω WhatsApp. Από το Nuseirat, στο κέντρο της Γάζας, περιγράφει τραυματικές εμπειρίες: ανθρώπους πυροβολημένους λίγα μέτρα μακριά σε μπλόκο, διπλανό κτίριο που βομβαρδίστηκε, αεροπλάνα που πυροβολούν πάνω σε πολυσύχναστες περιοχές… «Έχω δει πράγματα που ποτέ δεν φανταζόμουν κι έχω συνεχώς φόβο», λέει εξηγώντας ότι μιλά γι’ αυτά μόνο στον πατέρα του.
Από τότε που τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία στα μέσα Οκτωβρίου, ο Άχμεντ πηγαίνει σε ιδιωτικό σχολείο με καθηγητές, ίντερνετ και εξετάσεις – μια μικρή αίσθηση κανονικότητας που τον ανακουφίζει. «Έχω καθυστέρηση για την ηλικία μου αλλά δεν θέλω να χάσω το όνειρό μου: να φύγω από εδώ και να σπουδάσω ιατρική».
Φόβος για την επιστροφή στα θρανία – Η μάχη των οικογενειών
Οι αποφάσεις στη Γάζα ήταν δύσκολες κι απελπισμένες τους τελευταίους μήνες: Οι γονείς δεν ήθελαν να θέσουν τα παιδιά τους σε κίνδυνο πηγαίνοντάς τα σε σκηνές ή ερείπια σχολείων για μάθημα· ούτε όμως ήθελαν να εξαντληθούν ή πεινάσουν περισσότερο λόγω έλλειψης τροφής.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση για την επισιτιστική ανασφάλεια στη Γάζα (Δεκέμβριος), υπάρχουν 100.000 παιδιά κάτω των πέντε ετών που πάσχουν από υποσιτισμό — εκ των οποίων τα 31.000 είναι σοβαρά περιστατικά. Τουλάχιστον εκατό παιδιά πέθαναν λόγω επιπλοκών που σχετίζονται με την πείνα (στοιχεία ΟΗΕ Αυγούστου 2025).
Η έλλειψη τροφής επηρέασε έντονα ακόμη και τους εφήβους περιορίζοντας τη δυνατότητα μάθησης: «Κάποιες φορές ένιωθα αδύναμος κι ανίκανος να συγκεντρωθώ επειδή δεν είχα φάει», λέει ο Άχμεντ. «Τώρα νιώθω κάπως πιο δυνατός αλλά φοβάμαι μήπως ξαναρχίσει ο πόλεμος και όλα παγώσουν ξανά».
Ράνα Άχμεντ Αμπού Ουάκεδ, μητέρα πέντε παιδιών ηλικίας επτά ως δεκαπέντε ετών, στέλνει τα τέσσερα μεγαλύτερα τέσσερις ώρες τη μέρα σε ένα βομβαρδισμένο σχολείο στην πόλη της Γάζας όπου έχουν στηθεί σκηνές αντί για αίθουσες. Τα παιδιά κάθονται στο πάτωμα· επειδή κάνει πολύ κρύο τους δίνει κομμάτια ύφασμα για μαξιλάρια — κι όμως επιστρέφουν παγωμένα.
«Φοβούνται ακόμη τις βόμβες όταν πάνε σχολείο· μου λένε πως τρέμουν μήπως δεν επιστρέψουν ή πάθει κάτι εγώ κι έτσι δε με ξαναδούν ποτέ. Δεν νιώθουν ασφαλείς πουθενά – συχνά ακούν πυροβολισμούς μέσα στην τάξη κι είναι δύσκολο να τα πείσω να ξαναπάνε την επόμενη μέρα», εξηγεί στη συνέντευξη.
Όμως σήμερα είναι καλή μέρα γιατί η Νάγια (11 ετών) επέστρεψε σπίτι με το πρώτο διαγώνισμα από τον Οκτώβριο του 2023 κι αρίστευσε· «Το παιδί είναι ευτυχισμένο», λέει στέλνοντας φωτογραφία του τεστ μέσω WhatsApp — γραμμένο σε σκισμένο φύλλο τετραδίου.
Αμπού Ουάκεδ, προσθέτει ότι τώρα βρίσκονται κάποια τετράδια και στυλό στις αγορές κι επιχειρεί να αγοράσει ώστε τα παιδιά να τα μοιράζονται μεταξύ τους· ωστόσο ο μικρότερος γιος (7 ετών) δεν μπορεί να πάει σχολείο γιατί ταυτότητά του κάηκε σε βομβαρδισμό κι ακόμη δεν έχει αντικατασταθεί: «Στην ηλικία του δεν ξέρει καν ακόμη γράμματα – προσπαθώ εγώ τώρα να τον μάθω», καταλήγει αυτή η μητέρα.
Πηγή: EL PAÍS
