Η καλλιτεχνική διαδρομή του Ντέιβιντ Χόκνεϊ, που έφυγε από τη ζωή την Πέμπτη στο Λονδίνο σε ηλικία 88 ετών, αποτελεί μια αλληλουχία θεματικών κύκλων που εκτείνονται σε περισσότερα από εξήντα χρόνια. Από τις λαμπερές πισίνες της Καλιφόρνια, τα οικιακά εσωτερικά, τα πορτρέτα φίλων και συγγενών, μέχρι τα τοπία του Γιορκσάιρ και της Νορμανδίας, η περιέργειά του για τις τεχνικές εξελίξεις –από την Polaroid ως το iPad, περνώντας από fax και φωτοτυπικά– παρέμεινε αμείωτη. Σε κάθε περίοδο, ο Χόκνεϊ υπήρξε ζωγράφος της σύγχρονης ζωής, ένας σύγχρονος Μανέ, πάντα προσηλωμένος στην προοπτική, το φως, τις εναλλαγές των εποχών και τη μελαγχολική πλευρά της επιθυμίας.
Πισίνες στην Καλιφόρνια
Όταν ο Χόκνεϊ πέταξε για πρώτη φορά πάνω από το Λος Άντζελες, είδε «γαλάζιες πισίνες παντού» κάτω από το παράθυρο του αεροπλάνου. Η εμπειρία ήταν αποκαλυπτική – μια αίσθηση αντίστοιχη με εκείνη των ιμπρεσιονιστών στη Μεσόγειο. Πολύ γρήγορα, οι πισίνες έγιναν κεντρικό μοτίβο στο έργο του. Αυτή είναι η πιο αναγνωρίσιμη εικόνα του Χόκνεϊ: η μοντέρνα αρχιτεκτονική της Καλιφόρνιας κάτω από τον γαλανό ουρανό και το λευκό φως του Ειρηνικού, με ανδρικά γυμνά σώματα στο νερό να αποπνέουν έναν διακριτικό ομοερωτισμό.
Αφού εγκαταστάθηκε στο Λος Άντζελες το 1964, βρήκε εκεί μια νέα εικόνα της μοντέρνας ζωής, σε πλήρη αντίθεση με τη μουντή και καταπιεσμένη μεταπολεμική Αγγλία. Τα έργα αυτής της περιόδου διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό την αισθητική του Λος Άντζελες στη δεύτερη μισή του 20ού αιώνα, αφήνοντας πίσω το παλαιότερο Art Deco και το παλιό Hollywood και εξάγοντας αυτή τη νέα εικόνα σε όλο τον κόσμο.
Στο έργο του Χόκνεϊ, η πισίνα είναι σύμβολο ηδονιστικής απόλαυσης αλλά και μελαγχολίας. Σε πίνακες όπως το A Bigger Splash (1967) ή το Portrait of an Artist (Pool with Two Figures) (1972), η ποπ απλότητα συνυπάρχει με υπόγεια σκοτεινά στοιχεία. Στο πρώτο δεν βλέπουμε ποτέ τον κολυμβητή – μόνο τη βουτιά που αφήνει πίσω· ο πρωταγωνιστής είναι το κενό. Στο δεύτερο, ένας άνδρας παρακολουθεί έναν βουτηχτή σαν να πρόκειται για ανάμνηση ή φάντασμα, σκηνή που συνδέεται με τον χωρισμό του από τον Πίτερ Σλέσινγκερ, μαθητή και εραστή του.
Έργο-σταθμός: A Bigger Splash (1967), η πισίνα χωρίς κολυμβητές που έγινε σύμβολο της οπτικής κουλτούρας της σύγχρονης Καλιφόρνιας.
Πορτρέτα & Οικιακοί Χώροι
Πορτρέτα και εσωτερικά
Οι πισίνες δεν ήταν το μόνο θέμα για τον Χόκνεϊ. Τα έργα του συχνά επικεντρώνονται σε εσωτερικούς χώρους: δωμάτια, εργαστήρια, παράθυρα, καναπέδες, χαλιά, φυτά και διακοσμητικά που μοιάζουν προέκταση των κατοίκων τους. Μέσα από τα έπιπλα και τους τοίχους αποκαλύπτονται κοινωνικές πληροφορίες – τάξη, αισθητικό γούστο, τρόπος ύπαρξης στον κόσμο – μετατρέποντας το οικείο σε πεδίο ψυχολογικής εμβάθυνσης.
Στο My Parents (1977), οι γονείς του εμφανίζονται καθισμένοι σε ένα λιτό σαλόνι, κοντά αλλά απομονωμένοι στον δικό τους εσωτερικό κόσμο. Ένας μικρός καθρέφτης ανάμεσά τους λειτουργεί σαν έμμεση παρουσία του ζωγράφου – ένα νεύμα στον Βελάσκεθ και υπαινιγμός των δυσκολιών επικοινωνίας στην οικογένεια.
Αυτή η διάσταση φαίνεται ξεκάθαρα στα γνωστά διπλά πορτρέτα του: Christopher Isherwood and Don Bachardy (1968), Henry Geldzahler and Christopher Scott (1969) ή Mr and Mrs Clark and Percy (1971). Η στάση των σωμάτων αποκαλύπτει σχέσεις επιθυμίας ή απόστασης όσο και τα πρόσωπα. Στον τελευταίο πίνακα, ο σχεδιαστής Ossie Clark και η καλλιτέχνις Celia Birtwell εμφανίζονται στο υπνοδωμάτιό τους μαζί με τη γάτα τους· μια ήρεμη αλλά διακριτικά αποστασιοποιημένη σκηνή. Ταυτόχρονα, τα ομόφυλα ζευγάρια παρουσιάζονται στη φυσιολογική καθημερινότητά τους χωρίς προκλητικότητα αλλά με σπάνια φυσικότητα για την εποχή.
Έργο-σταθμός: Mr and Mrs Clark and Percy (1971), πορτρέτο ζευγαριού με γάτα.
Τοπίο & Ψηφιακή Εξερεύνηση
Επιστροφή στο τοπίο
Στην ώριμη περίοδο της καριέρας του, ο Χόκνεϊ επικεντρώνεται στο τοπίο. Αρχικά επιστρέφει στο γενέθλιο Γιορκσάιρ το 2005 για να ζωγραφίσει δρόμους, δέντρα, αγρούς και την ιδιαίτερη αλλαγή φωτός που τον φέρνει ψυχαναλυτικά πίσω στα παιδικά του χρόνια. Μετά από δεκαετίες στο Λος Άντζελες, η επιστροφή αυτή σηματοδοτεί μια επανασύνδεση με τον κύκλο των εποχών – στοιχείο κλειδί στα τελευταία έργα του.
Από το 2019 εγκαθίσταται στη Νορμανδία, όπου βρίσκει το τελευταίο μεγάλο πεδίο έμπνευσής του στη βόρεια Γαλλία – γενέτειρα των Φλωμπέρ και Έρνο. Ο ύστερος αυτός Χόκνεϊ είναι ποιμενικός αλλά πειραματικός: σε έργα όπως Bigger Trees near Warter (2007), The Arrival of Spring in Woldgate (2011) ή A Year in Normandie (2020-2021), ένα πανοραμικό φρίζο που αποτελεί ψηφιακό επίτευγμα, ο θεατής δεν περιορίζεται σε μία οπτική γωνία αλλά «περιδιαβαίνει» την εικόνα με τον δικό του ρυθμό.
Έργο-σταθμός: Bigger Trees near Warter (2007), μνημειώδες τρίπτυχο που μεταμορφώνει το Γιορκσάιρ σε καθηλωτική εμπειρία.
Bodegones & Τεχνολογία
Ψηφιακές νεκρές φύσεις
Ένα ακόμη κλασικό είδος στο οποίο επέστρεψε στα τελευταία χρόνια ήταν οι νεκρές φύσεις: βάζα, λουλούδια, φρούτα κι άλλα αντικείμενα πάνω σε τραπέζια. Για τον Χόκνεϊ η νεκρή φύση δεν ήταν ποτέ δευτερεύον είδος· αποτελούσε μέσο μελέτης χρώματος, σύνθεσης και φωτός εξίσου σοβαρό όσο τα μεγάλα τοπία του.
Η παρατήρηση της καθημερινότητας κυριαρχεί στα τελευταία έργα του – πάντα αναζητώντας μια μικρή αποκάλυψη σε κάθε λεπτομέρεια. Πολλά από αυτά τα έργα δημιουργήθηκαν σε iPhone ή iPad – εργαλεία που άρχισε να χρησιμοποιεί ενθουσιωδώς ήδη από το 2008. Αρχικά προκάλεσαν έκπληξη λόγω της kitsch διάθεσης των ψηφιακών λουλουδιών· σήμερα όμως μοιάζουν σχεδόν «παλιά», συγκινητικά αθώα κι ανθρώπινα παρά την τεχνολογία τους.
Έργο-σταθμός: Fresh Flowers / Fleurs fraîches: σειρά σχεδίων λουλουδιών σε iPhone & iPad.
Από το πινέλο στην οθόνη
Το iPad δεν ήταν η μόνη τεχνολογική εμμονή του Χόκνεϊ. Οτιδήποτε μπορούσε να παράγει εικόνες τον γοήτευε: Polaroid ή Pentax κάμερες, φωτοτυπικά μηχανήματα, fax, υπολογιστές και κινητές συσκευές έγιναν μέρος της δουλειάς του – άλλωστε κι ένα πινέλο ήταν κάποτε τεχνολογική επανάσταση.
Στη δεκαετία του ’80 χρησιμοποίησε προγράμματα γραφικών υπολογιστών για τις Home Made Prints (χειροποίητες εκτυπώσεις με φωτοτυπικό), ενώ έστειλε ακόμα κι ένα έργο μέσω fax στην Μπιενάλε του Σάο Πάολο! Την ίδια περίοδο δημιούργησε τους «joiners», ενώνοντας πολλές φωτογραφίες μιας σκηνής τραβηγμένες υπό ελαφρώς διαφορετικές γωνίες – μια τεχνική που θύμιζε κυβισμό στην αναζήτησή της για νέους τρόπους απεικόνισης της πραγματικότητας.
Έργο-σταθμός: Pearblossom Hwy., 11–18th April 1986: σύνθεση πολλών φωτογραφιών μιας ερήμου στην Καλιφόρνια.
