Η διεθνής επιτροπή της Μπερλινάλε παραχώρησε συνέντευξη Τύπου την ημέρα έναρξης του φεστιβάλ, στις 12 Φεβρουαρίου. Οι ερωτήσεις των δημοσιογράφων επικεντρώθηκαν στη Γάζα και, ευρύτερα, στη σχέση πολιτικής και κινηματογράφου.
Το μεγαλύτερο θέμα συζήτησης τις τελευταίες μέρες δεν ήταν ποια ταινία θα κερδίσει τη Χρυσή Άρκτο, αλλά μια δήλωση του προέδρου της κριτικής επιτροπής, του Γερμανού σκηνοθέτη Βιμ Βέντερς. Όταν ρωτήθηκε για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη Γάζα, απάντησε: «Πρέπει να μείνουμε έξω από την πολιτική», χαρακτηρίζοντας τους δημιουργούς «αντίβαρο στην πολιτική».
Καθ’ όλη τη διάρκεια του φεστιβάλ, αρκετές ταινίες αποσύρθηκαν από το πρόγραμμα σε ένδειξη αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη. Η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι αποχώρησε λόγω «απαράδεκτων δηλώσεων» μελών της επιτροπής. Η σκηνοθέτις Καουτέρ Μπεν Χανιά, υποψήφια για Όσκαρ με το The Voice of Hind Rajab, αρνήθηκε να παραλάβει βραβείο σε εκδήλωση του Cinema for Peace Foundation.
Αντιδράσεις καλλιτεχνών και απάντηση της διοργάνωσης
Η διευθύντρια του φεστιβάλ, Τρίσα Τάτλ, εξέδωσε μακροσκελή ανακοίνωση με τίτλο «Για τον Λόγο, τον Κινηματογράφο και την Πολιτική». Τόνισε ότι «κανένας σκηνοθέτης που συμμετέχει δεν είναι αδιάφορος για όσα συμβαίνουν στον κόσμο – στη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Σουδάν, το Ιράν, την Ουκρανία, στη Μινεάπολη και σε τόσα άλλα μέρη». Υπογράμμισε πως «οι καλλιτέχνες είναι ελεύθεροι να ασκήσουν το δικαίωμα έκφρασης όπως επιθυμούν».
Πάνω από 100 καλλιτέχνες, ανάμεσά τους οι Tilda Swinton, Javier Bardem και Adam McKay, υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή στο Variety καταγγέλλοντας τη Μπερλινάλε για «λογοκρισία καλλιτεχνών που αντιτίθενται στη συνεχιζόμενη γενοκτονία των Παλαιστινίων στη Γάζα και στον ρόλο του γερμανικού κράτους στην υποστήριξή της». (Η γερμανική κυβέρνηση χρηματοδοτεί σημαντικά το φεστιβάλ.)
Σε συνέντευξή της στο The Hollywood Reporter, η Τάτλ δήλωσε ότι κατανοεί τον «πόνο, τον θυμό και την αίσθηση επείγοντος» πίσω από την επιστολή, αλλά απέρριψε κάθε κατηγορία περί λογοκρισίας. Τόνισε: «Δεν φιμώνουμε τους δημιουργούς. Δεν εκφοβίζουμε κανέναν. Αντίθετα συμβαίνει».
Η πολιτική ταυτότητα της Μπερλινάλε
Σε αντίθεση με το ηλιόλουστο Cannes ή τη γραφική Locarno, η Μπερλινάλε πραγματοποιείται μέσα στον χειμώνα στην Potsdamer Platz του Βερολίνου, λίγο μετά το Sundance Film Festival. Από την ίδρυσή της το 1951 εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, έχει αποκτήσει φήμη ως το πιο πολιτικοποιημένο από τα μεγάλα φεστιβάλ – όχι μόνο λόγω προγραμματισμού αλλά και λόγω ιστορίας ενεργής συμμετοχής σε παγκόσμιες κρίσεις. Το 2023 είχε καταδικάσει τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και είχε εκφράσει αλληλεγγύη στους διαδηλωτές στο Ιράν.
Οι επικριτές σημειώνουν πως παρά τις παρεμβάσεις σε άλλα ζητήματα, η Μπερλινάλε δεν έχει τοποθετηθεί δημόσια για τη Γάζα. Παρά τις εντάσεις όμως, οι ίδιες οι ταινίες μίλησαν δυνατά.
Ξεχωριστές ταινίες της φετινής διοργάνωσης
Το φετινό πρόγραμμα συνδύασε προσωπικές και πολιτικές ιστορίες – από την πολύβουη Lagos, την Αυστραλία του 1930 έως παραδόσεις οικογενειών στη Γουινέα-Μπισσάου.
Rose: Η καλύτερη ταινία που παρακολούθησα στο διαγωνιστικό ήταν αυτή που δεν περίμενα. Το ασπρόμαυρο δράμα εποχής των Markus Schleinzer και Alexander Brom είναι σοβαρό και γερμανικό αλλά εκπληκτικά χιουμοριστικό. Στη Γερμανία του 17ου αιώνα, η Sandra Hüller (γνωστή από τα Anatomy of a Fall και The Zone of Interest) υποδύεται μια μυστηριώδη στρατιώτισσα που εμφανίζεται σε ένα απομονωμένο προτεσταντικό χωριό ως κληρονόμος μιας εγκαταλελειμμένης φάρμας. Για να χτίσει νέα ζωή και να ενταχθεί στην κοινότητα, μεταμφιέζεται σε άνδρα. Αναδεικνύεται γρήγορα σε ηγετική φυσιογνωμία αλλά ζει με τον φόβο αποκάλυψης. Η ερμηνεία της Hüller είναι εντυπωσιακή – μια ιστορία για το φύλο, τα προνόμια και την ανάγκη να ανήκεις.
Lady: Το ντεμπούτο της Olive Nwosu ξεχειλίζει ενέργεια – τόσο μέσα από τον παλμό της Lagos όσο κι από το θάρρος των γυναικών της. Επικεντρώνεται στη Lady, μία από τις λίγες γυναίκες οδηγούς ταξί στην πόλη, που ονειρεύεται να φύγει. Όταν η παιδική της φίλη Pinky (πλέον εργαζόμενη στο σεξ) της προτείνει να μεταφέρει εκείνη κι άλλες γυναίκες στις νυχτερινές τους δουλειές έναντι καλής αμοιβής, η Lady διστάζει αλλά δέχεται. Η εμπειρία ξυπνά παλιές πληγές κι όσο μπλέκεται περισσότερο στη ζωή τους, αναγκάζεται να αντιμετωπίσει το βάρος του κοινού παρελθόντος. Το πορτρέτο της Lagos είναι γεμάτο φροντίδα και λεπτότητα – μια ματιά στις πολύπλοκες αλληλεγγύες που δένουν τους ανθρώπους.
Wolfram: Το νέο έργο του Warwick Thornton είναι μια τρυφερή ιστορία λύτρωσης με φόντο την καυτή αυστραλιανή έρημο. Το γουέστερν αυτό – συνέχεια του Sweet Country (2017) – επικεντρώνεται σε δύο Αβορίγινες παιδιά που δραπετεύουν από καταναγκαστικά έργα στα ορυχεία των λευκών αφεντικών τους στην αποικιακή Αυστραλία του 1930. Καταδιώκονται από δύο κακοποιούς που θέλουν να τα σκοτώσουν. Ο Thornton όμως ενδιαφέρεται λιγότερο για τα θύματα κι περισσότερο για τους επιζώντες – η δύναμη της αγάπης και της ανθεκτικότητας τα ενώνει.
Dao: Μόλις στα μισά περίπου της ταινίας συνειδητοποιεί κανείς πως δεν πρόκειται για ντοκιμαντέρ! Ο Alain Gomis συνδυάζει επαγγελματίες ηθοποιούς με ερασιτέχνες ως μέλη μιας εκτεταμένης οικογένειας. Σε σχεδόν τρεις ώρες και δύο τελετές – έναν γάμο στη Γαλλία και ένα έθιμο στη Γουινέα-Μπισσάου – η ταινία θολώνει τα όρια πραγματικότητας-μυθοπλασίας προσφέροντας στοχασμό πάνω στην κυκλικότητα ζωής και παραδόσεων. Το αν είναι όντως ντοκιμαντέρ είναι μέρος του σχεδιασμού: ο Gomis μας καλεί να μείνουμε στην αβεβαιότητα αυτή – όταν οι κατηγορίες χάνονται κάθε νόημα.
Two Mountains Weighing Down My Chest: Τι σημαίνει να ψάχνεις τον εαυτό σου; Στο γοητευτικό ντεμπούτο της Viv Li, το ερώτημα γίνεται προσωπικό καθώς καταγράφει τη δική της ενηλικίωση ανάμεσα στο Βερολίνο και την Κίνα μετά την πανδημία. Ταλαντεύεται μεταξύ νέων μορφών ελευθερίας κι παλιών προσδοκιών. Ρωτά αν η αναζήτηση τελειώνει ποτέ πραγματικά. Με ευαισθησία κι χιούμορ κινηματογραφεί στιγμές με φίλους στο queer Βερολίνο ή συζητήσεις με συγγενείς στην Κίνα κατά το δείπνο. Τελικά υποστηρίζει ότι ίσως αξίζει περισσότερο να παραμένουμε περίεργοι παρά να βρούμε οριστικές απαντήσεις.
Chronicles From the Siege: Ακόμη κι όταν μια πόλη πολιορκείται, η επιβίωση σημαίνει περισσότερα από το να μείνεις ζωντανός – αφορά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Από τις εμπειρίες του στην πολιορκία του παλαιστινιακού προσφυγικού καταυλισμού Yarmouk στη Συρία αντλεί ο Abdallah Al-Khatib για το ντεμπούτο του: πέντε διασταυρούμενες ιστορίες μιας πόλης υπό πυρά. Δύο εραστές διακινδυνεύουν τα πάντα για λίγες στιγμές μαζί· ένας πρώην ιδιοκτήτης βίντεο κλαμπ παλεύει απλά για επιβίωση. Ο Al-Khatib κοιτά πέρα από τον πόλεμο ή τους τίτλους ειδήσεων· αρνείται να μειώσει τις ζωές σε πολιτικές αφηγήσεις.
Mouse: Οι Kelly O’Sullivan & Alex Thompson (γνωστοί από Saint Frances & Ghostlight) ειδικεύονται στο να κάνουν την καθημερινότητα πολύτιμη μέσα από ιστορίες μεγαλύτερες απ’ όσα φαίνονται αρχικά. Η νέα τους δουλειά έγινε αγαπημένη των φεστιβαλιστών: Δύο κολλητές φίλες στο τελευταίο έτος λυκείου στο North Little Rock του Αρκάνσας βλέπουν τη σχέση τους να δοκιμάζεται κι η Minnie καλείται να ανακαλύψει ποια είναι πραγματικά. Ευαίσθητη αλλά συγκλονιστική ματιά στην ενηλικίωση: ο αληθινός πόνος δεν χρειάζεται δραματικούς τόνους· το πένθος δεν είναι ποτέ μικρό ή μοναχικό – πάντα μοναδικό.
