Στα 80 της χρόνια, η Helen Mirren δεν σταματά να εργάζεται. Η διάσημη Βρετανίδα ηθοποιός μόλις ολοκλήρωσε τα γυρίσματα της δεύτερης σεζόν της σειράς Τierra de mafiosos, όπου συμπρωταγωνιστεί με τους Tom Hardy και Pierce Brosnan. Παράλληλα, συμμετέχει και στην ταινία Switzerland, ένα δράμα σε σκηνοθεσία Anton Corbijn, που αναμένεται να κυκλοφορήσει το φθινόπωρο.
Παρά το φορτωμένο πρόγραμμά της, η βραβευμένη με Όσκαρ για τον ρόλο της στη «The Queen» (2006) έχει αφιερώσει χρόνο σε μια νέα αποστολή: τη διάσωση των ελαιόδεντρων που πλήττονται από την καταστροφική επιδημία στην Απουλία, στη νότια Ιταλία.
Η πρωταγωνίστρια του «Gosford Park» και ο σύζυγός της, ο Καλιφορνέζος παραγωγός Taylor Hackford (81 ετών), διατηρούν κατοικίες στο Λος Άντζελες και στην Απουλία. Το 2008, αγόρασαν μια παραδοσιακή masseria – οχυρωμένη αγροικία – στο γραφικό χωριό Tiggiano, με λιγότερους από 3.000 κατοίκους. Μετά από πέντε χρόνια ανακαίνισης, εγκαταστάθηκαν εκεί το 2013, όταν ήδη οι κάτοικοι παρατηρούσαν ότι οι ελαιώνες μαραίνονταν.
Η αιτία ήταν ένας φυτικός παθογόνος οργανισμός, η Xylella fastidiosa, που εξαπλωνόταν γρήγορα καταστρέφοντας τα δέντρα. «Μεταδίδεται από ένα έντομο, τον τζιτζικάκο, που εισήχθη κατά λάθος από την Κόστα Ρίκα. Έχει ήδη καταστρέψει μια περιοχή μήκους 145 χιλιομέτρων προς τον βορρά, στο τακούνι της ιταλικής μπότας», εξηγεί η ίδια σε συνέντευξή της στους The Times.
«Αναγκαστήκαμε να καταστρέψουμε τα δικά μας δέντρα και να φυτέψουμε ανθεκτικές ποικιλίες», λέει η Mirren. «Αλλά το πρόβλημα δεν είναι ότι χάσαμε εμείς περίπου 80 δέντρα – αυτό δεν είναι τίποτα. Το ζήτημα αφορά τους μικρούς παραγωγούς που ζουν αποκλειστικά από το ελαιόλαδο και έχουν χάσει τα πάντα. Συνολικά, έχουν πεθάνει 20 εκατομμύρια ελαιόδεντρα», προσθέτει με θλίψη.
Η ίδρυση του Save The Olives και οι δράσεις του
Το 2023, κατά τη διάρκεια ενός δείπνου με φίλους και γείτονες στην Απουλία, η Mirren και ο Hackford αποφάσισαν να εμπλακούν ενεργά στη μάχη για τη σωτηρία των ελαιώνων. Έτσι ίδρυσαν μαζί τους τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Save The Olives. «Όταν βλέπεις μέλη μιας οικογένειας να κλαίνε γιατί τα ελαιόδεντρα που φρόντιζαν οι παππούδες τους πεθαίνουν, πρέπει να κάνεις κάτι», δηλώνει η ηθοποιός.
Η οργάνωση στηρίζει την έρευνα και το CNR (Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας Ιταλίας) με συγκεκριμένα έργα: δημιουργία θερμοκηπίων, πειραματικών ελαιώνων και ανάπτυξη νέων ανθεκτικών ποικιλιών ελιάς. Μεταξύ των λύσεων που δοκιμάζει το Save The Olives είναι η επαναφύτευση ανθεκτικών ποικιλιών όπως οι Favolosa και Leccino.
«Αυτές οι ποικιλίες τα καταφέρνουν καλά, αλλά δεν παράγουν το καλύτερο λάδι – και στην Ιταλία ο κόσμος είναι πολύ απαιτητικός με τη γεύση του λαδιού του», σχολιάζει η Mirren.
Μια άλλη μέθοδος είναι ο εμβολιασμός αρχαίων δέντρων με ανθεκτικές ποικιλίες ώστε να επιβιώσουν και να ξαναδώσουν λάδι σε περίπου τρία χρόνια. «Οι Ιταλοί αποκαλούν αυτά τα αρχαία δέντρα ‘μνημειακά’, καθώς πολλά προϋπάρχουν ακόμη και του Κολοσσαίου της Ρώμης. Για μένα είναι ίσως πιο σημαντικά κι από το ίδιο το Κολοσσαίο, γιατί είναι ζωντανά πλάσματα», λέει η Mirren.
Όποιος θέλει μπορεί να υιοθετήσει ένα τέτοιο δέντρο με περίπου 500 ευρώ – ποσό που καλύπτει το κόστος του εμβολιασμού – συμμετέχοντας έτσι σε αυτή την ξεχωριστή ιστορία μέσω της ιστοσελίδας του Save The Olives.
Δυσπιστία, στήριξη και νέα ελπίδα για τους ελαιώνες
Ένα σημαντικό εμπόδιο στην κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας υπήρξε η διάδοση θεωριών συνωμοσίας. «Κάποιοι πιστεύουν ότι μεγάλοι παραγωγοί από τον βορρά μόλυναν σκόπιμα τους ελαιώνες μας για να πάρουν τη γη μας. Έχουμε παλέψει πολύ για να διαδοθεί η σωστή πληροφόρηση – ακριβώς τη στιγμή που χρειαζόμαστε συνεργασία όλων», εξηγεί η Mirren στους Times.
Την 1η Απριλίου, η εταιρεία ελαιολάδου Filippo Berio ανακοίνωσε συνεργασία με το Istituto Italiano per la Protezione Sostenibile delle Piante και το Save The Olives για τη συγχρηματοδότηση γενετικής έρευνας σε χιλιάδες νέες ποικιλίες φυτών. Η συμφωνία παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια γεύματος όπου παραβρέθηκαν τόσο η Mirren όσο και ο σύζυγός της μαζί με ιδρυτές της εταιρείας και ειδικούς του χώρου.
«Η ιταλική κυβέρνηση δεν έχει κάνει σχεδόν τίποτα για να ξεπεράσουμε την κρίση, αλλά χάρη στη Helen προχωράμε μπροστά», δηλώνει στους Times ο φίλος της Patrizio Ziggiotti, γενικός γραμματέας του Save The Olives.
Ένας ντόπιος αγρότης καλλιεργεί αυτό που όλοι ελπίζουν πως θα αποτελέσει νέα ανθεκτική ποικιλία στη Xylella. «Αν αποδειχθεί καλή για λάδι, θα χρειαστεί ένα όνομα… Νομίζω θα την πούμε Helen», προτείνει χαριτολογώντας ο Ziggiotti. Η ίδια διαφωνεί: «Όχι, όχι! Είναι τιμητικό αλλά πρέπει να πάρει το όνομα του αγρότη – Giovanni», απαντά γνωρίζοντας καλά ποιος κοπιάζει για κάθε αποτέλεσμα.
Η σχέση διασήμων με το ελαιόλαδο
Η παραγωγή λαδιού δεν είναι άγνωστη στους σταρ: Στην Τοσκάνη, ο Sting και η σύζυγός του Trudie Styler παράγουν λάδι με την επωνυμία Il Palagio. Το ζεύγος Brad Pitt–Angelina Jolie συνέχισε να παράγει L’Huile d’Olive Miraval ακόμα και μετά τον χωρισμό τους το 2016 στη Γαλλία. Ο chef Gordon Ramsay λανσάρει σύντομα τη σειρά Krude.
Η περίπτωση της Mirren όμως είναι διαφορετική: Το λίγο λάδι που παράγει προορίζεται μόνο για ιδιωτική κατανάλωση. «Τα μάτια της λάμπουν όταν περιγράφει πώς στρώνει ένα σεντόνι κάτω από τις ελιές και τινάζει τους καρπούς πριν πάει τη μικρή σοδειά στον τοπικό μύλο», σημειώνει ο δημοσιογράφος Michael Odell.
«Μπορείς να μαζέψεις τις ελιές σου το πρωί και να βουτάς ψωμί στο δικό σου λάδι το ίδιο βράδυ – είναι υπέροχο!», λέει ενθουσιασμένη η ίδια.
Παρόλα αυτά, ως γνώστρια προτείνει κάτι πιο απλό: «Αγοράζω λάδι Απουλίας από τα Lidl – πιστεύω πως είναι εξαιρετικό».
