Στις 13 Ιουνίου 1965, η Λάιζα Μινέλι κατέκτησε το πρώτο της Tony για τον ρόλο της στο μιούζικαλ Flora, the Red Menace. Σε ηλικία μόλις 19 ετών, η κόρη της Τζούντι Γκάρλαντ και του Βινσέντε Μινέλι έγραψε ιστορία στο Μπρόντγουεϊ, ως η νεότερη καλλιτέχνιδα που τιμήθηκε με το σημαντικότερο βραβείο του αμερικανικού θεάτρου. Ο ηθοποιός Μπέρτ Λαρ, γνωστός ως ο δειλός λιοντάριος στον Μάγο του Οζ, της παρέδωσε το αγαλματίδιο σε μια λαμπρή τελετή στο ξενοδοχείο Astor της Νέας Υόρκης.
Η Μινέλι ήταν εκστασιασμένη. Πλέον δεν ήταν απλώς «η κόρη της», αλλά ένα αστέρι με δικό της φως. Όμως κάτι τη βασάνιζε: η μητέρα της. Η Γκάρλαντ βρισκόταν νοσηλευόμενη σε νοσοκομείο του Λος Άντζελες λόγω κατάχρησης ουσιών. Αφού αποδέχθηκε το βραβείο, η Λάιζα την κάλεσε αμέσως. «Η μαμά πάντα ήθελε έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στο Μπρόντγουεϊ, αλλά δεν είχε ποτέ την ευκαιρία. Έτσι, η χαρά της για μένα σκιάστηκε από τη δική της απογοήτευση», θυμάται στα απομνημονεύματά της, Kids, Wait Till You Hear This!
Τα πρώτα βήματα και οι μεγάλες διακρίσεις
Το βιβλίο, αποτέλεσμα δεκαετούς συνεργασίας με τον πιανίστα Μάικλ Φάινσταϊν, κυκλοφορεί στις ΗΠΑ στις 10 Μαρτίου, λίγο πριν τα 80ά γενέθλιά της (12 Μαρτίου), ενώ αναμένεται να φτάσει στην Ισπανία τον Μάιο. Σε σχεδόν 65 χρόνια καριέρας, η Μινέλι έχει κερδίσει ακόμα δύο Tony, ένα Όσκαρ για το Cabaret, ένα Emmy για το Liza with a Z και ένα τιμητικό Grammy.
Υπήρξε η νεότερη που μπήκε στο περίφημο club EGOT, δηλαδή όσοι έχουν κατακτήσει Emmy, Grammy, Oscar και Tony. Στα τρία της έκανε την πρώτη κινηματογραφική εμφάνιση δίπλα στη μητέρα της στη μουσική κωμωδία En aquel viejo verano. Στα 13 έκανε ντεμπούτο στην τηλεόραση με τον Τζιν Κέλι. Στα 29 πρωταγωνίστησε στη πρώτη εκδοχή του Chicago στο Μπρόντγουεϊ.
Με τα χρόνια έγινε θρύλος – συνεργάστηκε με τους Pet Shop Boys, πραγματοποίησε ιστορική περιοδεία με τους Frank Sinatra και Sammy Davis Jr., τραγούδησε στα μεγαλύτερα θέατρα του κόσμου. Παρ’ όλα αυτά, αισθανόταν πάντα πως την κυνηγούσε η σκιά της μητέρας της.
Σκιά μητέρας και παιδικά χρόνια στο Χόλιγουντ
«Η μαμά διάλεξε το όνομά μου, αλλά ο θείος Ira έγραψε τους στίχους του τραγουδιού που μου χάρισε το όνομα: ‘Liza, Liza…’», εξηγεί στα απομνημονεύματα. Πήρε το όνομά της από το τραγούδι των αδελφών George και Ira Gershwin. Δεν είχε επιλογή αν θα γίνει διάσημη: «Λάιζα Μινέλι! Θα φαίνεται υπέροχα σε κινηματογραφική αφίσα», είχε πει ο πατέρας της όταν την κράτησε πρώτη φορά αγκαλιά.
Μεγάλωσε σε ένα Χόλιγουντ που δεν υπάρχει πια, λίγα μέτρα από τη Sunset Boulevard. Οι γείτονές τους ήταν οι Humphrey Bogart και Lauren Bacall. Στο σπίτι τους σύχναζαν οι Lana Turner, Fred Astaire, Bing Crosby, Sammy Davis Jr., David Niven, Marilyn Monroe και Art Linkletter. Τα στούντιο MGM ήταν η παιδική χαρά της.
«Ως τα πέντε μου ήμουν προστατευμένη από τη δυστυχία των γονιών μου. Μετά ήρθε η αλήθεια», λέει για τη μητέρα της που υπέφερε από κατάθλιψη και εξάρτηση από χάπια και αλκοόλ. «Η μαμά ζούσε σε συναισθηματική τρικυμία… Όταν θύμωνε, γινόταν ο πιο τρομακτικός άνθρωπος στη ζωή μου».
Η κατάσταση χειροτέρεψε όταν η Γκάρλαντ απολύθηκε από την MGM το 1950. Χώρισε τον Βινσέντε Μινέλι και συνδέθηκε με τον παραγωγό Sid Luft. Η μικρή Λάιζα άρχισε να κλείνεται στο δωμάτιό της μαθαίνοντας τραγούδια των Ella Fitzgerald, Frank Sinatra και φυσικά της μητέρας της.
Η έφηβη φροντίστρια και τα πρώτα βήματα στη Νέα Υόρκη
Μετά τη γέννηση του δεύτερου παιδιού της Γκάρλαντ με τον Luft, εκείνη βυθίστηκε σε κατάθλιψη και αύξησε δραματικά τη χρήση βαρβιτουρικών και αμφεταμινών. Η αποτυχία να κερδίσει Όσκαρ για το Ha nacido una estrella (1954) την τσάκισε ακόμη περισσότερο.
Η Λάιζα ανέλαβε φροντίδα: «Στα 13 ήμουν νοσοκόμα, γιατρός και ψυχολόγος για τη μαμά μου –της έδινα χάπια κάθε μέρα για να μπορεί να λειτουργήσει». Κουρασμένη απ’ αυτόν τον εφιάλτη, στα 16 είπε στη μητέρα της ότι θέλει να μετακομίσει στη Νέα Υόρκη να κυνηγήσει τα όνειρά της ως ηθοποιός.
«Θα τα καταφέρεις μόνη σου» απάντησε η Γκάρλαντ – χωρίς οικονομική βοήθεια. Η ίδια υποσχέθηκε πως δεν θα ξαναδεχτεί ποτέ χρήματα από την οικογένεια. Ο φίλος των γονιών της Frank Sinatra τής έδωσε μια επιταγή $500 για τα πρώτα έξοδα στη Νέα Υόρκη.
Βρήκε καταφύγιο στο θρυλικό Barbizon του Upper East Side – κάποτε εστία νεαρών κυριών. «Είχα περισσότερη σταθερότητα ως άπορη έφηβη εκεί παρά στο σπίτι», σημειώνει χαρακτηριστικά. Κάποιες φορές κοιμόταν ακόμη και σε παγκάκια στο Central Park.
Ρήξη με τη μητέρα – Η κοινή εμφάνιση στο Palladium
Η πρώτη δουλειά στη Νέα Υόρκη –στη θεατρική παράσταση Best Foot Forward– στέφθηκε με επιτυχία αλλά η μητέρα δεν παρευρέθηκε στην πρεμιέρα· αυτό πλήγωσε βαθιά τη Λάιζα.
«Για πρώτη φορά μετέτρεψα τον προσωπικό μου πόνο σε δύναμη», γράφει. Ενώ η καριέρα της εκτοξευόταν, αυτή της Γκάρλαντ καταποντιζόταν κι έτσι γεννήθηκε μια σιωπηρή αντιπαλότητα μεταξύ τους.
Το 1964, εμφανίστηκαν μαζί στο Palladium του Λονδίνου – ιστορικό σόου όπου ένιωσε μια πρωτόγνωρη δημιουργική ένταση: «Ξεκίνησα φοβισμένη έφηβη κι ένιωσα πολύ μεγαλύτερη μετά από δύο ώρες». Η ξαφνική απώλεια της μητέρας (μόλις στα 47) βύθισε τη Μινέλι σε κατάθλιψη: οργάνωσε την τελετή με τη μεγαλύτερη προσέλευση μετά τον Ροδόλφο Βαλεντίνο.
Ο εθισμός ως κληρονομιά – Αγώνας επιβίωσης
«Το στρες με καταρράκωσε· ο γιατρός μού έγραψε Valium πριν την κηδεία – πρώτη φορά πήρα τέτοιο χάπι και αμέσως ένιωσα ανακούφιση… Μακάρι να ήταν μόνο αυτή μία φορά», παραδέχεται.
Το Valium άνοιξε τον δρόμο στον εθισμό: ακολούθησαν βενζοδιαζεπίνες, βαρβιτουρικά, αμφεταμίνες, αλκοόλ και κοκαΐνη. «Πίστευα πως λόγω του τρόπου ζωής μου δικαιούμαι να αλλάζω κατάσταση συνείδησης». Έπαιρνε χάπια για να ξυπνήσει το πρωί, Valium για να είναι ήρεμη μέσα στη μέρα και αλκοόλ για να χαλαρώσει το βράδυ.
Για χρόνια ήταν πεπεισμένη ότι θα έχει την ίδια μοίρα με τη μητέρα της: «Πάντα πίστευα ότι δεν θα ζήσω περισσότερο απ’ τη μαμά». Στις 25 Μαρτίου 1993, έκλεισε τα 47 χρόνια και 13 μέρες ζωής – ξεπερνώντας έτσι ηλικιακά τη Γκάρλαντ.
Η υπερβολική χρήση ουσιών προκάλεσε εγκεφαλίτιδα το 2000. Έμεινε μισοπαράλυτη – μετά δυσκολίας μπορούσε να μιλήσει ή να κινηθεί· οι φίλοι βρήκαν πάνω από 60 χάπια OxyContin κάτω απ’ το στρώμα της. Πέρασε πολλές φορές από τα καλύτερα κέντρα απεξάρτησης των ΗΠΑ.
Πλέον δηλώνει: «Εδώ κι έντεκα χρόνια είμαι καθαρή· είναι η μεγαλύτερη προσωπική μου νίκη». Προειδοποιεί όμως: «Ο εθισμός πάντα παραμονεύει αν κάνεις λάθος».
Tέσσερις γάμοι – Καταιγιστικές σχέσεις & απώλειες
Στα απομνημονεύματα ανατρέχει στις αποτυχημένες σχέσεις και γάμους: Το 1967, παντρεύτηκε τον μουσικό Peter Allen – αλλά σύντομα ανακάλυψε πως ήταν ομοφυλόφιλος («ποτέ δεν θα ξαναμπώ σπίτι χωρίς να ειδοποιήσω πρώτα!»). Χώρισαν το 1974, κι αμέσως μετά παντρεύτηκε τον Jack Haley Jr., φίλο των γονιών της. Κατά τα γυρίσματα του New York, New York ξεκίνησε σχέση με τον Martin Scorsese· παράλληλα διατηρούσε δεσμό με τον Mikhail Baryshnikov.
Χώρισε τον Haley το 1979, παντρεύτηκε τον Mark Gero αλλά δεν κατάφερε ποτέ να γίνει μητέρα – υπέστη δύο αποβολές («μια τραγωδία που δεν θα ξεπεράσω ποτέ»). Χώρισαν το 1992. Παρέμεινε φίλη με τους τρεις πρώτους συζύγους· ο Allen πέθανε από AIDS το ίδιο έτος κι εκείνη ανέλαβε ακτιβισμό ενημέρωσης & συγκέντρωσης χρημάτων για έρευνα (τραγούδησε We Are the Champions στο Wembley δίπλα σε Bowie & Elton John).
Για τον τελευταίο σύζυγο David Gest δεν έχει καλές κουβέντες: «Ξεκάθαρα δεν ήμουν καθαρή όταν παντρεύτηκα αυτόν τον γελωτοποιό». Ο γάμος τους (Μάρτιος 2002) κόστισε $3,2 εκατομμύρια· κουμπάρος ο Michael Jackson κι επίτιμη κουμπάρα η Elizabeth Taylor· παρόντες Elton John, Diana Ross κ.ά.
Η συμβίωση διήρκεσε μόλις 16 μήνες («για μένα φάνηκαν σαν 16 χρόνια»).
Eπιβίωση & χιούμορ παρά τις δυσκολίες
Οι τραυματισμοί & τα χειρουργεία έγιναν περισσότερα κι απ’ τους πρώην συζύγους:
Από το 1994 έως το 2015 υποβλήθηκε σε επεμβάσεις στα δύο γόνατα, στη σπονδυλική στήλη & τις φωνητικές χορδές.
Το 2014 έσπασε την πλάτη· λίγο μετά επέστρεψε ξανά σε κέντρο απεξάρτησης.
Σήμερα πλησιάζει τα 80· υγεία εύθραυστη αλλά χιούμορ ακέραιο:
Όταν τη ρωτούν τι έμαθε μετά από τέσσερις γάμους; “Πόσο χρόνο έχεις;” αστειεύεται.
Όσο για τη θυελλώδη σχέση με τη Γκάρλαντ; “Ποιος δεν έχει προβλήματα με τη μάνα του;” απαντά χαμογελώντας.
Eπιστροφή στη σκηνή & νέα αρχή
Την περασμένη Πέμπτη επανεμφανίστηκε στη σκηνή των GLAAD Media Awards:
Έλαβε τιμητικό βραβείο που φέρει τ’ όνομά της για τα απομνημονεύματα που εμπνέουν αυτοαποδοχή & υπερηφάνεια στους αναγνώστες.
Ο αμερικανικός Τύπος μιλά ήδη για “επιστροφή” – όρος που εκείνη απεχθάνεται:
“Σταματήστε να λέτε ότι κάθε φορά που επιστρέφω είναι comeback! Πόσα comeback χρειάζονται ως να γίνει ανέκδοτο;” δηλώνει καυστικά.
