Σύμφωνα με έρευνες για τις τάσεις αγορών στην Ευρώπη, η μέση κατανάλωση κεριών φτάνει τις 5 έως 15 μονάδες ετησίως ανά νοικοκυριό, με τη ζήτηση να κορυφώνεται τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες. Επιπλέον, το μέγεθος παίζει σημαντικό ρόλο: η άνθηση της αγοράς έχει οδηγήσει σε μεγάλη ποικιλία μεγεθών, από 70g μέχρι και 2,8kg σε εταιρείες όπως η Trudon, που θεωρείται η παλαιότερη ενεργή κεροποιία στον κόσμο.
«Τα κεριά είναι στη μόδα», επιβεβαιώνει ο Miguel Bartolomé, υπεύθυνος Marketing & Επικοινωνίας της Isolée. Όπως εξηγεί, αυτή η τάση αντικατοπτρίζει όχι μόνο μια αισθητική επιλογή, αλλά και μια εξέλιξη στο χώρο του αρώματος, που πλέον συνδέεται με ολιστικές αισθητηριακές εμπειρίες στο σπίτι ως μέρος του τρόπου ζωής.
Ωστόσο, παρά το αυξημένο ενδιαφέρον από εταιρείες και καταναλωτές, εντείνεται και η ανησυχία για τον αντίκτυπο των κεριών στην υγεία και την ποιότητα του αέρα στους εσωτερικούς χώρους. «Υπάρχουν πειραματικές μελέτες που δείχνουν ότι ορισμένα κεριά —κυρίως τα αρωματικά και εκείνα με παραφίνη— μπορούν να εκπέμπουν ρύπους κατά την καύση τους», αναφέρει ο Juan Bertó Botella, γιατρός και πνευμονολόγος στη Clínica Universidad de Navarra. Αυτές οι έρευνες έχουν δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά και έχουν αξιολογηθεί από οργανισμούς όπως η EPA και ο ΠΟΥ.
Μελέτη στο Scientific Reports δείχνει πως κατά το άναμμα ενός αρωματικού κεριού, τα σωματίδια παραμένουν αιωρούμενα και διασπείρονται σε απόσταση αρκετών μέτρων, ξεπερνώντας σε κάποιες περιπτώσεις τα επιτρεπτά όρια εσωτερικής ατμόσφαιρας. Άλλη έρευνα στο Environmental Science & Technology επιβεβαιώνει ότι η χημική σύσταση των εκπομπών διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τη σύσταση της κερίδας, το φυτίλι και τα πρόσθετα αρώματος, τονίζοντας τη σημασία της ποιότητας του προϊόντος.
Υγεία & ποιότητα αέρα: Τι ισχύει πραγματικά;
Ο δρ. Bertó Botella επισημαίνει: «Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν δείχνουν ότι η περιστασιακή χρήση κεριών αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τον γενικό πληθυσμό. Ωστόσο, υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορεί να αυξήσει το φορτίο ρύπων στον εσωτερικό αέρα».
Τα αρωματικά κεριά αποτελούνται βασικά από τέσσερα στοιχεία, όπως εξηγεί ο Miguel Bartolomé: «Κερί (παραφίνη, φυτικό όπως σόγια, κραμβέλαιο ή καρύδα, ή μελισσοκέρι), φυτίλι (συνήθως βαμβακερό ή άλλων φυσικών ινών), άρωμα (από αιθέρια έλαια ή συνθετικές ενώσεις) και σε κάποιες περιπτώσεις χρωστικές». Ο Arturo Álvarez-Bautista, χημικός και ιδρυτής της εταιρείας Arturo Alba, προσθέτει: «Η ουσία είναι απλή: κερί, φυτίλι – ιδανικά χωρίς μέταλλο – και άρωμα. Πιο σημαντικό από τη λίστα συστατικών είναι το πώς έχει σχεδιαστεί το κερί ώστε να καίγεται καθαρά».
Ο ίδιος κάνει μια ενδιαφέρουσα σύγκριση: «Πολλά καθαριστικά απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες πτητικών ενώσεων σε κλειστούς χώρους. Συχνά, το χημικό φορτίο ενός δυνατού καθαριστικού ή ενός σπρέι αποσμητικού είναι μεγαλύτερο από αυτό ενός σωστά χρησιμοποιημένου κεριού. Η διαφορά βρίσκεται στην υπερβολική χρήση και την έλλειψη αερισμού».
Ποιες ουσίες εκπέμπονται; Ποιοι κινδυνεύουν;
Κατά την καύση τους, κάποια κεριά μπορεί να εκπέμπουν λεπτά σωματίδια (PM2.5), πτητικές οργανικές ενώσεις (COV) όπως βενζόλιο ή φορμαλδεΰδη, πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (ΠΑΥ) σε μικρές ποσότητες και συνθετικά αρώματα που ενδέχεται να ερεθίσουν το αναπνευστικό. Οι συγκεντρώσεις που ανιχνεύονται σε συνήθη οικιακή χρήση είναι χαμηλές και συνήθως κάτω από τα επικίνδυνα όρια για τον γενικό πληθυσμό.
Ανεπιθύμητα αποτελέσματα εμφανίζονται κυρίως σε παρατεταμένη έκθεση, κακή αερισμό ή ταυτόχρονη χρήση πολλών κεριών. Από πλευράς υγείας, οι πιθανές συνέπειες περιλαμβάνουν ερεθισμό της μύτης ή του λαιμού, έξαρση συμπτωμάτων σε άτομα με άσθμα ή χρόνια αναπνευστικά προβλήματα, πονοκέφαλο ή αίσθηση βαρύτητας στον αέρα – κυρίως λόγω των COV. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η περιστασιακή χρήση προκαλεί χρόνια πνευμονοπάθεια σε υγιείς ανθρώπους· οι ενοχλήσεις είναι αντιστρεπτές και επηρεάζουν περισσότερο όσους έχουν προϋπάρχουσες παθήσεις.
Πώς να επιλέξετε & να χρησιμοποιείτε σωστά τα κεριά
Ο Bartolomé της Isolée σημειώνει ότι η επιλογή των υλικών —και άρα η ποιότητα του κεριού— επηρεάζει άμεσα τις εκπομπές ρύπων. Ο χημικός συμφωνεί: «Η παραφίνη ως παράγωγο πετρελαίου παράγει περισσότερα παραπροϊόντα αν δεν καίγεται σωστά. Κάποια αρώματα μπορεί να ερεθίζουν ή να ευαισθητοποιούν· υπάρχουν επίσης ενώσεις που ενδέχεται να λειτουργούν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, όμως αυτό δεν σημαίνει άμεση τοξικότητα. Το σημαντικότερο είναι η δόση, η συχνότητα και ο τρόπος χρήσης».
Σύμφωνα με τον Bartolomé: «Το φυτικό κερί καίγεται σε χαμηλότερη θερμοκρασία και πιο σταθερά από την παραφίνη, μειώνοντας τα αιωρούμενα σωματίδια και τις πτητικές οργανικές ενώσεις· φυτίλια από βαμβάκι ή ξύλο διασφαλίζουν ομοιόμορφη καύση· καλά σχεδιασμένες συνθέσεις χωρίς φθαλικούς εστέρες περιορίζουν τον ερεθισμό». Τονίζει επίσης τη σημασία της χρήσης: «Να αερίζετε τον χώρο, μην ανάβετε πολλά κεριά μαζί, κόβετε το φυτίλι πριν τη χρήση και περιορίζετε τον χρόνο καύσης».
Paz García, ιδρύτρια της Volonté Bougie (κεριά χειροποίητα & φυτικά), συμφωνεί: «Η επιλογή του κεριού καθορίζει πώς καίγεται, πώς διαχέει το άρωμα και τι απελευθερώνει στον χώρο. Δεν χρειάζεται δαιμονοποίηση· χρειάζεται ενημέρωση για σωστή επιλογή και χρήση».
Φυτικό κερί ή παραφίνη; Τεχνικές λεπτομέρειες
Το φυτικό κερί τείνει να καίγεται πιο σταθερά και σε χαμηλότερη θερμοκρασία από την παραφίνη — έτσι παράγει λιγότερη αιθάλη και πιο ομοιόμορφη φλόγα. Η παραφίνη έχει συσχετιστεί με αυξημένες εκπομπές λεπτών σωματιδίων (PM2.5) σύμφωνα με μελέτες ποιότητας αέρα.
Το σωστό φυτίλι συμβάλλει σε σταθερή φλόγα κι αποτρέπει τη δημιουργία αιθάλης. Η ατελής καύση είναι βασική αιτία εκπομπής ανεπιθύμητων σωματιδίων· για αυτό προτιμώνται βαμβακερά φυτίλια χωρίς μεταλλικό πυρήνα. Ένα μακρύ φυτίλι ή δυνατός αέρας εμποδίζουν την καθαρή καύση — γι’ αυτό συστήνεται να κόβετε το φυτίλι πριν ανάψετε το κερί.
Paz García: «Το κόψιμο του φυτιλιού κι ένα ήρεμο άναμμα είναι μικρές τελετουργίες που εξασφαλίζουν καλύτερη εμπειρία».
Σε ποιοτικό έλεγχο υπερτερούν οι επώνυμες μάρκες: υπάρχει μικρότερη μεταβλητότητα μεταξύ παρτίδων κι έτσι μειώνονται οι πιθανότητες ανεπιθύμητων εκπομπών — αν κι αυτό δεν φαίνεται πάντα στον καταναλωτή.
Όσο για το δοχείο: αν είναι πολύ στενό περιορίζει τον αέρα γύρω από τη φλόγα προκαλώντας αιθάλη· αν είναι πολύ φαρδύ διαχέει άνισα τη θερμότητα κι επηρεάζει τη σταθερότητα της φλόγας.
Το σωστό άναμμα/σβήσιμο είναι επίσης κρίσιμο: ένα λεπτό αναπτήρας ή μακριά σπίρτα βοηθούν στη σταδιακή σταθεροποίηση της φλόγας. Για το σβήσιμο προτιμήστε ειδικό εργαλείο ή βυθίστε σύντομα το φυτίλι στο λιωμένο κερί αντί να φυσήξετε — έτσι περιορίζονται οι εκπομπές καπνού.
Η θέση παίζει επίσης ρόλο: χρησιμοποιείτε τα κεριά σε καλά αεριζόμενους χώρους· αποφύγετε πολύωρη χρήση σε υπνοδωμάτια κι αφήστε τα μακριά από ρεύματα αέρα ή όταν λείπετε.
Φυσικά & χειροποίητα κεριά – Τι πρέπει να γνωρίζετε
Τα φυσικά ή φυτικά κεριά μοιάζουν στη σύνθεση με τα παραδοσιακά αλλά διαφέρουν στα υλικά. Η Amelia Pérez, δημιουργός της Los Jabones de mi Mujer (χειροποίητα σαπούνια & κεριά), εξηγεί: «Το 100% φυτικό κερί σόγιας δεν περιέχει παραφίνες· βαμβακερά φυτίλια χωρίς μεταλλικό πυρήνα προσφέρουν πιο σταθερή φλόγα κι ομοιόμορφη καύση». Τα προϊόντα της συχνά περιέχουν αγνά αιθέρια έλαια χωρίς να κορέζουν τον χώρο — προτείνει δε μέγιστο χρόνο χρήσης 30 λεπτών.
Τα οφέλη των αρωματικών κεριών στην ψυχολογία
Αξίζει να υπογραμμιστεί η σχέση των κεριών με την ψυχική ευεξία· βοηθούν στη δημιουργία χαλαρωτικής ατμόσφαιρας στο σπίτι. Ο Miguel Bartolomé εξηγεί πως επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι συγκεκριμένα αρώματα μπορούν να επηρεάζουν θετικά το λιμβικό σύστημα του εγκεφάλου — περιοχή που σχετίζεται με συναίσθημα και μνήμη — προκαλώντας χαλάρωση, μειώνοντας το στρες κι ενισχύοντας τη διάθεση.
Άλλες μελέτες έχουν καταγράψει βελτιωμένη ποιότητα ύπνου μέσω της αρωματοθεραπείας σε νοσοκομειακούς ασθενείς. Παρότι δεν υποκαθιστούν θεραπείες υγείας, τα αρωματικά κεριά λειτουργούν συμπληρωματικά στην ευζωία μας δημιουργώντας ένα πιο φιλόξενο περιβάλλον στο σπίτι. Όπως λέει η García: «Το μυστικό βρίσκεται στην προσεκτική επιλογή κι επίγνωση στη χρήση· τα κεριά δεν θεραπεύουν αλλά συνοδεύουν στιγμές χαλάρωσης κι αλλαγής διάθεσης». Ο Álvarez-Bautista καταλήγει: «Δεν χρειάζεται φόβος αλλά κρίση — ιδανικά με ένα παράθυρο λίγο ανοικτό».
Με πληροφορίες από El País
