Το 2022, η νεαρή Ιρανή κουρδικής καταγωγής Μάχσα Αμινί συνελήφθη και βασανίστηκε από την αστυνομία ηθών επειδή δεν φορούσε σωστά το χιτζάμπ. Μετά από άγριο ξυλοδαρμό, έπεσε σε κώμα και πέθανε λίγες ημέρες αργότερα. Ο θάνατός της προκάλεσε εκατοντάδες διαδηλώσεις γυναικών τόσο στην Τεχεράνη όσο και στη γενέτειρά της, το Σακκέζ.
Οι διαμαρτυρίες αυτές καταπνίγηκαν με σκληρότητα, οδηγώντας στον θάνατο περισσότερων από 150 ανθρώπων. Παρά την ένταση των γεγονότων, δεν διενεργήθηκε ποτέ έρευνα ούτε για τον θάνατο της Μάχσα ούτε για τη βίαιη καταστολή που ακολούθησε. Παρά τα εμπόδια που υψώνει το ιρανικό καθεστώς, οι γυναίκες παραμένουν ανυποχώρητες.
Αντιθέτως, στις μαζικές κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου, οι γυναίκες έχουν αναδειχθεί σε πρωταγωνίστριες. Οι Ιρανές, με ακάλυπτα πρόσωπα, αψηφούν την ισλαμική θεοκρατία, ρισκάροντας τη σωματική τους ακεραιότητα και ακόμη και τη ζωή τους.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις οργανώσεων, πάνω από 40 εκατομμύρια πολίτες διαδηλώνουν στους δρόμους εδώ και τρεις εβδομάδες. Ο ακριβής αριθμός συλληφθέντων, τραυματιών και νεκρών παραμένει άγνωστος, καθώς η κυβέρνηση έχει διακόψει την πρόσβαση στο διαδίκτυο και τις τηλεπικοινωνίες, ενώ μεγάλο μέρος της χώρας έχει βυθιστεί στο σκοτάδι λόγω διακοπών ρεύματος — ένας σχεδόν απόλυτος αποκλεισμός για να καλυφθεί η πιο σκληρή καταστολή του λαού.
Η αποδυνάμωση του καθεστώτος και το κύμα κοινωνικής έκρηξης
Τον Ιούνιο του 2025, μετά από στρατιωτική κλιμάκωση λόγω ισραηλινής επίθεσης σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και την απώλεια του βασικού συμμάχου —της Χεζμπολάχ, που δέχθηκε ισχυρό πλήγμα στη Συρία και τον Λίβανο— το καθεστώς του Χαμενεΐ βρέθηκε αποδυναμωμένο. Η καταστροφή μεγάλου μέρους του πυρηνικού προγράμματος σήμανε απώλειες δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η διαφθορά των ελίτ, η οικονομική ασφυξία, ο πληθωρισμός και η παντελής έλλειψη προοπτικής οδήγησαν σε μια άνευ προηγουμένου κοινωνική έκρηξη από την Ισλαμική Επανάσταση του 1978-79. Στα τέλη Δεκεμβρίου, οι ισχυροί έμποροι της Τεχεράνης ξεκίνησαν απεργία λόγω της υψηλής ακρίβειας, που γρήγορα μετατράπηκε σε μαζικές πορείες σε όλη τη χώρα.
Πανεπιστήμια, πόλεις, αγροτικές περιοχές και απομακρυσμένα χωριά πλημμύρισαν από γυναίκες, νέους και πολίτες κάθε ηλικίας που εξέφρασαν την αυξανόμενη αγανάκτηση της κοινωνίας. Το αίτημά τους είναι σαφές: τέλος στην ισλαμική θεοκρατία — δηλαδή ελευθερία, δικαιοσύνη και ισότητα.
Ηγετικός ρόλος των γυναικών και η απάντηση του καθεστώτος
Δεν έχει σημασία ποιος στηρίζει ή χαιρετίζει αυτό το κίνημα — είτε οι ΗΠΑ είτε το Ισραήλ, είτε ο πρίγκιπας Ρεζά Παχλεβί. Είναι ο ίδιος ο ιρανικός λαός που λέει «ως εδώ» και διεκδικεί να καθορίσει το μέλλον του.
Γυναικείες οργανώσεις καταρτίζουν προτάσεις για ένα ισότιμο μέλλον στο Ιράν: νομοθετικές μεταρρυθμίσεις, δημόσιες πολιτικές ισότητας κ.ά. Αν και οι γυναίκες αποτελούν το 60% των φοιτητών, έχουν διπλάσια ποσοστά ανεργίας σε σχέση με τους άνδρες και αμείβονται λιγότερο από τους μισούς για τις ίδιες εργασίες.
Παρότι πολλές Ιρανές εργάζονται επαγγελματικά, ελάχιστες κατέχουν θέσεις εξουσίας — κυρίως συντηρητικές γυναίκες που ωστόσο πέτυχαν κάποιες μικρές προόδους. Η παρουσία νεαρών γυναικών στις φετινές διαδηλώσεις ξεπερνά κάθε προηγούμενο· σύμφωνα με ακτιβίστριες, η μέση ηλικία των εκατοντάδων συλληφθεισών είναι μόλις 15 ετών.
Mε κραυγές όπως «κάψε διάβολε», κορίτσια καίνε φωτογραφίες του ανώτατου ηγέτη ρισκάροντας να δεχθούν επιθέσεις ή να βασανιστούν από τον σκληρό κατασταλτικό μηχανισμό. Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας χαρακτήρισε τις διαδηλώσεις έργο τρομοκρατών υπό ξένες δυνάμεις, δίνοντας έτσι πλήρη εξουσιοδότηση στις δυνάμεις ασφαλείας να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο καταστολής.
Το αίτημα για ελευθερία ξεπερνά τα σύνορα
Η οικονομική και κοινωνική οργή συναντούν την ηθική αξίωση ανδρών και γυναικών για μια ζωή χωρίς φόβο. Όσοι καταφέρνουν να παρακάμψουν το μπλακάουτ στέλνουν μηνύματα αντίστασης μέσω διαδικτύου. Χιλιάδες γυναίκες αφαιρούν το χιτζάμπ, χορεύουν και εκφράζουν την ελπίδα τους για αλλαγή.
Το άμεσο μέλλον παραμένει αβέβαιο. Η έλλειψη ανεξάρτητης ενημέρωσης επί τόπου και η ιστορική βιαιότητα του καθεστώτος προκαλούν ανησυχία. Ωστόσο είναι σαφές ότι η ιρανική κοινωνία αμφισβητεί με πρωτοφανή δύναμη την εξουσία.
Δεν πρέπει να αποστρέψουμε το βλέμμα ούτε να υποβαθμίσουμε ή να εργαλειοποιήσουμε το κίνημα λόγω υποτιθέμενων διεθνών δεσμών όταν η θανατική ποινή αποτελεί συνήθη πρακτική της κυβέρνησης. Οι δημοκρατικές δυνάμεις της Ευρώπης και το παγκόσμιο φεμινιστικό κίνημα οφείλουν να κινητοποιηθούν με όλα τα νόμιμα μέσα ώστε να στηρίξουν αυτή τη «επανάσταση» και να πιέσουν την κυβέρνηση του Ιράν να σταματήσει τον ασφυκτικό περιορισμό της κραυγής για ελευθερία στους δρόμους της χώρας.
Με πληροφορίες από El País
