Έπειτα από διετή έρευνα στο Rijksmuseum του Άμστερνταμ, ένας πίνακας που φυλασσόταν για δεκαετίες σε ιδιωτική συλλογή αποδόθηκε τελικά στον ίδιο τον Ρέμπραντ φαν Ράιν. Το έργο “The Vision of Zechariah in the Temple” (1633) εκτίθεται πλέον στο μουσείο μέσω μακροχρόνιου δανεισμού από τον ιδιοκτήτη του.
Για πάνω από 60 χρόνια, ο πίνακας παρέμενε κρυμμένος από το κοινό, καθώς είχε αποδοθεί λανθασμένα σε άγνωστο μαθητή του Ολλανδού δασκάλου, βασισμένα μόνο σε φωτογραφικές αναπαραγωγές και όχι σε επιτόπια μελέτη. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες, που διατηρούν την ανωνυμία τους, αποκάλυψαν στη Guardian ότι ο πατέρας τους τον αγόρασε το 1961 από τον αείμνηστο έμπορο τέχνης του Άμστερνταμ, Piet de Boer.
Απευθύνθηκαν στο Rijksmuseum και επέτρεψαν στους ερευνητές να αποκαταστήσουν και να μελετήσουν εις βάθος το έργο με τις ίδιες τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν για τη συντήρηση της «Νυχτερινής Περίπολου» (1715). Η καθηγήτρια ιστορίας της τέχνης Amy Golahny, που έχει δημοσιεύσει εκτενώς για τον Ρέμπραντ, σχολίασε στο Hyperallergic: «Ο πίνακας του Ζαχαρία αξίζει ιδιαίτερη προσοχή, όχι μόνο για την εξαιρετική του τεχνική, αλλά και ως παράδειγμα των περιορισμών στην αυθεντικοποίηση».
Η επικεφαλής συντήρησης ζωγραφικής του Rijksmuseum, Petria Noble, και ο ερευνητής Jonathan Bikker, δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο περιοδικό Burlington Magazine. Η ομάδα κατάφερε να χρονολογήσει το ξύλινο υπόστρωμα μεταξύ 1625 και 1640, επιβεβαιώνοντας έτσι την πιθανή ημερομηνία ολοκλήρωσης. Τα υλικά —λευκή κιμωλία, ανοιχτό καφέ υπόστρωμα και αρχικό σχέδιο με κόκκινο-καφέ— ήταν συνεπή με το έργο του Ρέμπραντ, όπως και οι χαρακτηριστικές χρυσοκίτρινες ανταύγειες στη σκοτεινή σύνθεση.
Στυλιστικές λεπτομέρειες και ερμηνεία του θέματος
Εντοπίστηκαν αρκετές χρωστικές ουσίες που απαντώνται και σε άλλα έργα του Ρέμπραντ. Η Golahny επισημαίνει: «Τα λευκά και κιτρινωπά χρώματα αναδεικνύουν το μπροκάρ και τα κρόσσια της κάπας του Ζαχαρία, τα γένια συγχωνεύονται με το δέρμα και τα λευκά ενδύματα, ενώ ο μυστηριώδης σκιασμένος χώρος υποδηλώνει πνευματική δύναμη».
Ο διευθυντής του Rijksmuseum, Taco Dibbits, δήλωσε στη Guardian ότι μετά την αποκατάσταση ο πίνακας «έμοιαζε σαν να ξεπηδούσε χρυσάφι από μέσα του — κάτι εντυπωσιακό, καθώς χρησιμοποιήθηκε κίτρινο και όχι πραγματικό χρυσό. Αυτό είναι που κάνει τον καλλιτέχνη μοναδικό… Είναι κλασικός Ρέμπραντ».
Ο πίνακας απεικονίζει ένα στιγμιότυπο από το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο: ο αρχάγγελος Γαβριήλ εμφανίζεται στον Ναό της Ιερουσαλήμ και προφητεύει στον Ιουδαίο αρχιερέα Ζαχαρία ότι η σύζυγός του Ελισάβετ θα γεννήσει γιο που πρέπει να ονομαστεί Ιωάννης. Συγκλονισμένος από τα νέα λόγω της μακροχρόνιας ατεκνίας τους, ο Ζαχαρίας αμφισβήτησε τον Γαβριήλ, με αποτέλεσμα να χάσει προσωρινά τη φωνή του έως τη γέννηση και ονοματοδοσία του παιδιού — δηλαδή του Ιωάννη του Βαπτιστή.
Ο Ρέμπραντ αποδίδει την έκπληξη του Ζαχαρία με δύο μαύρες κουκίδες στα μάτια — στυλιστική επιλογή που χρησιμοποιεί και στο έργο «Δανιήλ και Κύρος μπροστά στο είδωλο Βηλ» της ίδιας χρονιάς. Αξιοσημείωτο είναι ότι δεν απεικονίζει τον Γαβριήλ ως μορφή· η παρουσία του υποδηλώνεται μέσω ενός απαλού κίτρινου φωτός που φωτίζει τον καπνό θυμιάματος στην πάνω δεξιά γωνία.
Όπως σημειώνει η Golahny, «Ο Ρέμπραντ σπάει κάθε παράδοση παραλείποντας τον αγγελιοφόρο, αφήνοντάς μας να φανταστούμε την εμφάνιση του Γαβριήλ στην επόμενη στιγμή».
Νέα ευρήματα για τον Ρέμπραντ το 2026
Η «Όραση του Ζαχαρία στον Ναό» αποτελεί το πιο πρόσφατο έργο του καλλιτέχνη που ανακαλύφθηκε εκ νέου μετά από χρόνια σε ιδιωτικές συλλογές. Το 2023, ένα ζεύγος μικρών οβάλ πορτρέτων παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Rijksmuseum μετά από σχεδόν δύο αιώνες.
Το 2026 διαγράφεται ως χρονιά αποκαλύψεων για άγνωστα έργα του Ρέμπραντ. Στο Stedelijk Museum της Zutphen προγραμματίζεται έκθεση με τίτλο «Rembrandt: From Dark to Light», όπου θα παρουσιαστούν δεκάδες χαλκογραφίες που πρόσφατα αποδόθηκαν στον Ολλανδό ζωγράφο. Τα έργα προέρχονται από τη συλλογή της Charlotte Meyer, κάτοικος Zutphen, η οποία κληρονόμησε και εμπλούτισε τη συλλογή χαρακτικών 17ου αιώνα του παππού της.
Η συλλογή της Meyer αριθμεί πλέον περίπου 70 πιστοποιημένα έργα Ρέμπραντ και θα εκτεθεί μαζί με χαρακτικά από τις συλλογές του μουσείου από τις 21 Μαρτίου έως τα μέσα Ιουνίου.
