Ο Τζέσι Τζάκσον, ο χαρισματικός ιερέας που ανέλαβε τον ρόλο του κορυφαίου εκπροσώπου των Αφροαμερικανών μετά τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ και έγινε ο πρώτος μαύρος Αμερικανός που διεκδίκησε με αξιώσεις την προεδρία των ΗΠΑ, πέθανε την Τρίτη σε ηλικία 84 ετών.
Σε ανακοίνωση της οικογένειάς του δεν αναφέρεται η αιτία θανάτου. Ο Τζάκσον είχε διαγνωστεί με νόσο του Πάρκινσον το 2015 και αργότερα με προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση, μια νευρολογική διαταραχή που επηρεάζει την κίνηση.
Στην ακμή της επιρροής του, ο Τζάκσον θεωρούνταν ο κορυφαίος ηγέτης των πολιτικών δικαιωμάτων στις ΗΠΑ, διαρκώς παρών στα μέσα ενημέρωσης. Συμμετείχε σε διαδηλώσεις και πορείες για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική δικαιοσύνη σε όλη τη χώρα. Σε περιόδους κρίσεων, όπως μετά τη δολοφονία του Κινγκ το 1968 ή μετά τον θανάσιμο πυροβολισμό του Μάικλ Μπράουν στο Φέργκιουσον το 2014, καλούσε πάντα σε αυτοσυγκράτηση και μη βία.
Από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, ο Τζάκσον διεύρυνε τη δράση του πέρα από τις ΗΠΑ, συμμετέχοντας σε ειρηνευτικές προσπάθειες στη Μέση Ανατολή, πρωτοβουλίες για απελευθέρωση κρατουμένων και το κίνημα κατά του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική. Συχνά συναντούσε προέδρους και ηγέτες ξένων χωρών.
Ηγετική μορφή στο κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων
Χειροτονήθηκε βαπτιστής πάστορας αλλά δεν απέκτησε ποτέ δική του εκκλησία, προτιμώντας το ευρύτερο πεδίο της κοινωνικής δράσης. Με ύψος 1,88 μ., αθλητικό παράστημα και δυναμικό λόγο, ήταν επιβλητικός όπου κι αν εμφανιζόταν.
Το εκρηκτικό ρητορικό του στυλ αντλούσε από τις μαύρες εκκλησίες του αμερικανικού Νότου. Ξεκινούσε ήρεμα και κλιμάκωνε σταδιακά τον λόγο του σε σημείο που συγκινούσε βαθιά το ακροατήριο.
Τα Σάββατα στο Σικάγο, οδηγούσε τους πιστούς στο χαρακτηριστικό σύνθημά του – συχνά μεταδιδόμενο ζωντανά: «Είμαι — κάποιος. Μπορεί να είμαι φτωχός, αλλά είμαι — κάποιος. Μπορεί να είμαι άνεργος ή φυλακισμένος, αλλά είμαι — κάποιος.»
Το μήνυμά του στους Αφροαμερικανούς εστίαζε στην αυτοβοήθεια: «Κρατήστε ζωντανή την ελπίδα», έλεγε συχνά ή «Μπορεί να ζεις στη φτώχεια, αλλά η φτώχεια δεν πρέπει να ζει μέσα σου».
Αντιπαραθέσεις και πολιτικές φιλοδοξίες
Η ένταση και το πάθος του έφερναν και επικριτές. Συχνά δυσαρεστούσε ακόμη και τον Κινγκ, ενώ συγκρούστηκε με άλλους συνεργάτες του κινήματος που τον θεωρούσαν υπερβολικά φιλόδοξο.
Ο αρθρογράφος Ρότζερ Γουίλκινς, που τον γνώρισε τη δεκαετία του ’70 στην εφημερίδα Washington Post, περιέγραψε τον Τζάκσον ως εμπνευστικό αλλά και εξαντλητικό στη συνεργασία. Θυμόταν χαρακτηριστικά πως ο Τζάκσον, εν μέσω ταραχών στην Ουάσιγκτον το 1968 μετά τη δολοφονία του Κινγκ, κατάφερε να κατευνάσει το πλήθος προτρέποντας τους νέους να μην καταστρέφουν τις επιχειρήσεις των δικών τους ανθρώπων.
Το 1984 ο Τζάκσον διεκδίκησε το χρίσμα των Δημοκρατικών για την προεδρία – κάτι πρωτοφανές για Αφροαμερικανό ως τότε. Παρά την περιορισμένη χρηματοδότηση και την ανοργάνωτη καμπάνια, συγκέντρωσε πάνω από 3 εκατομμύρια ψήφους, κατακτώντας 384 συνέδρους στο συνέδριο των Δημοκρατικών στο Σαν Φρανσίσκο.
Μάριο Κουόμο, τότε κυβερνήτης της Νέας Υόρκης, σχολίασε: «Ο άνθρωπος δεν είχε τίποτα – ούτε διαφημίσεις στην τηλεόραση ή το ραδιόφωνο. Κι όμως δείτε τι κατάφερε.» Το 1988 επανήλθε πιο οργανωμένος, συγκεντρώνοντας περίπου 7 εκατομμύρια ψήφους, μεταξύ αυτών το 12% των λευκών ψηφοφόρων, φτάνοντας δεύτερος πίσω από τον υποψήφιο Μάικλ Δουκάκη.
Ομπάμα: Η ιστορική νίκη και η συγκίνηση του Τζάκσον
Ο Τζάκσον ήταν παρών στη μεγάλη γιορτή νίκης του Μπαράκ Ομπάμα στο Grant Park στο Σικάγο το 2008.
Την επόμενη μέρα εξήγησε πως σκέφτηκε όσους θυσιάστηκαν για να καταστεί δυνατή αυτή η στιγμή — όπως οι Medgar Evers, Schwerner, Goodman και Chaney — λέγοντας χαρακτηριστικά: «Αν μπορούσαν να ήταν εκεί έστω για ένα λεπτό… θα μου έδινε χαρά.»
Τα πρώτα χρόνια: Από τη Νότια Καρολίνα στην ακτιβιστική δράση
Γεννημένος ως Jesse Louis Burns στις 8 Οκτωβρίου 1941 στη Γκρίνβιλ της Νότιας Καρολίνας από ανύπαντρη μητέρα,
ο Τζέσι υιοθετήθηκε από τον σύζυγο της μητέρας του, Charles Jackson.
Στο Sterling High School διακρίθηκε ως αθλητής και μαθητής — αρχηγός της ομάδας ποδοσφαίρου και πρόεδρος μαθητικού συμβουλίου.
Κέρδισε υποτροφία στο Πανεπιστήμιο Ιλινόις αλλά αποχώρησε μετά από έναν χρόνο. Συνέχισε στο North Carolina A&T State University όπου ανέπτυξε έντονη ακτιβιστική δράση κατά τη διάρκεια των σπουδών του στη δεκαετία ’60.
Αποφοίτησε με πτυχίο κοινωνιολογίας το 1964 κι έλαβε υποτροφία Rockefeller για θεολογικές σπουδές στο Σικάγο — τις οποίες διέκοψε δύο χρόνια αργότερα για να αφοσιωθεί στον αγώνα υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων. Χειροτονήθηκε τελικά πάστορας το 1968.
Η γνωριμία με τον Κινγκ και η ανάδειξη στην πρώτη γραμμή
Γνώρισε τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ το 1965 στη Σέλμα της Αλαμπάμα, συμμετέχοντας σε ιστορικές πορείες για τα εκλογικά δικαιώματα.
Εντυπωσίασε άμεσα τον Κινγκ με τη δυναμικότητά του και σύντομα ανέλαβε εθνικός διευθυντής της καμπάνιας Operation Breadbasket — πρωτοβουλία για προσλήψεις Αφροαμερικανών σε επιχειρήσεις.
Ωστόσο οι τριβές με άλλους συνεργάτες δεν άργησαν. Ο ίδιος ο Κινγκ κάποτε τον προέτρεψε: «Αν θέλεις να χαράξεις δικό σου δρόμο στην κοινωνία κάν’ το — αλλά για όνομα του Θεού άφησέ με ήσυχο.»
Η δολοφονία Κινγκ και η ανάδειξη σε εθνικό σύμβολο
Στις 4 Απριλίου 1968 ο Κινγκ δολοφονήθηκε στο Μέμφις. Ο Τζάκσον βρισκόταν στον χώρο κι επέστρεψε αμέσως στο Σικάγο φορώντας ακόμα το αιματοβαμμένο πουλόβερ που φορούσε όταν σκοτώθηκε ο Κινγκ — εμφανίστηκε έτσι σε τηλεοπτικές συνεντεύξεις δηλώνοντας ότι ο Κινγκ πέθανε στα χέρια του.
Αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους άλλους συνεργάτες που αμφισβήτησαν δημόσια την αφήγησή του. Όπως κι αν έχει, η δημοσιότητά του εκτινάχθηκε: τον Απρίλιο 1970 κοσμούσε εξώφυλλο ειδικής έκδοσης του περιοδικού Time για την μαύρη Αμερική.
PUSH: Από τα σχολεία μέχρι τις μεγάλες εταιρίες
Μετά τη ρήξη με τον διάδοχο του Κινγκ στον SCLC Ραλφ Άμπερναθι, ίδρυσε το Δεκέμβριο 1971 την οργάνωση Operation PUSH (People United to Save/Serve Humanity), καθώς και την PUSH Excel για στήριξη μαθητών μαύρων σχολείων αστικών περιοχών.
Περιόδευε αδιάκοπα ενθαρρύνοντας μαθητές να μορφωθούν και να αποφύγουν τα ναρκωτικά. Ωστόσο οι προσπάθειες αντιμετώπισαν γραφειοκρατικά προβλήματα κι εξωτερικούς περιορισμούς όπως οι περικοπές στα σχολικά κονδύλια. Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι η δύναμη της έμπνευσης δεν αρκεί πάντα χωρίς σωστή διοικητική υποστήριξη.
Η PUSH πέτυχε σημαντικές παραχωρήσεις από εταιρίες όπως η Coca-Cola μέσω απειλών μποϊκοτάζ αν δεν προσλάμβαναν περισσότερους Αφροαμερικανούς ή δεν ενίσχυαν επιχειρήσεις μαύρων. Ωστόσο επικρίθηκε πως οι απειλές αυτά ισοδυναμούσαν με εκβιασμό κι ότι πολλοί ευνοούμενοι ήταν μεγάλοι δωρητές της PUSH.
Διεθνείς αποστολές – Διαμάχες με επίκεντρο τη Μέση Ανατολή
Το προσωπικό χάρισμα αποτέλεσε θεμέλιο της δημόσιας παρουσίας του Τζάκσον. Επεξέτεινε τη δράση του διεθνώς: το 1984 επισκέφτηκε τη Δαμασκό κι εξασφάλισε την απελευθέρωση αμερικανού πιλότου που κρατούσαν Σύριοι – επίτευγμα που δεν είχε καταφέρει η αμερικανική διπλωματία.
Ακολούθησαν απελευθερώσεις κρατουμένων στην Κούβα (1984), παρέμβαση στον Περσικό Πόλεμο (1990) για απελευθέρωση δυτικών ομήρων από τον Σαντάμ Χουσεΐν κι αποστολές στη Νότια Αφρική κατά του απαρτχάιντ (1979-1985).
Το 1999 πήγε στο Βελιγράδι όπου διαπραγματεύτηκε επιτυχώς την απελευθέρωση τριών αμερικανών στρατιωτών κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης στο Κοσσυφοπέδιο.
Οι επαφές με τον Γιασέρ Αραφάτ (1979) πυροδότησαν αντιδράσεις όταν αποκαλύφθηκε πως θυγατρικές PUSH είχαν λάβει $200.000 από τον Αραβικό Σύνδεσμο/Παλαιστινιακή Οργάνωση μεταξύ ’78-’81. Επιπλέον σχόλιά του περί “Hymietown” προσέβαλαν τη εβραϊκή κοινότητα προκαλώντας πολιτική κρίση· ζήτησε συγγνώμη αλλά διατήρησε τις θέσεις υπέρ παλαιστινιακού κράτους – θέση που τότε θεωρούνταν ακραία στις ΗΠΑ.
Πολιτική παρουσία και προσωπικές δυσκολίες
Μετά το ’88 δεν διεκδίκησε ξανά προεδρία αλλά συνέχισε δυναμικά ως επικεφαλής της Rainbow/PUSH Coalition (ένωση PUSH & National Rainbow Coalition) ιδρύοντας μεταξύ άλλων το Wall Street Project (1997) για οικονομική ενίσχυση μειονοτήτων μέσω πιέσεων σε μεγάλες εταιρίες.
Ήταν στενός σύμμαχος Δημοκρατικών προέδρων – στήριξε ενεργητικά τους Μπιλ Κλίντον (που τον τίμησε με Προεδρικό Μετάλλιο Ελευθερίας το 2000), Αλ Γκορ (2000), Τζον Κέρι (2004) και Μπαράκ Ομπάμα (2008).
Παρότι βρισκόταν πάντα κοντά στους Δημοκρατικούς εξελέγη μόνον μία φορά σε αιρετό αξίωμα – ως “σκιά-γερουσιαστής” της Περιφέρειας Κολούμπια (1990-1996), θέση συμβολικής πίεσης υπέρ κρατικής αναγνώρισης της D.C.. Το χαρακτήριζε “ηθική σταυροφορία”.
Οικογένεια – Η παρακαταθήκη ενός “κάποιου”
Με τη σύζυγό του απέκτησαν πέντε παιδιά· ο γιος Jesse Jackson Jr., Δημοκρατικός βουλευτής Ιλινόις (1995-2012), φυλακίστηκε δύο χρόνια για κατάχρηση προεκλογικών κονδυλίων ύψους $750.000. Το 2023 ανακοίνωσε νέα υποψηφιότητα για το βουλευτικό αξίωμα στις γενέθλιες μέρες του πατέρα του· ο άλλος γιος Jonathan υπηρετεί επίσης σήμερα στο Κογκρέσο εκπροσωπώντας περιοχή Ιλινόις.
Ο βιογράφος Marshall Frady σημείωσε πως ο Τζέσι Τζάκσον συνειδητοποίησε νωρίς ότι διέθετε τα χαρίσματα να ξεπεράσει τις αντίξοες συνθήκες της γέννησής του κι επεδίωξε συνειδητά να γίνει “ηθικός ήρωας” μιας κοινωνίας που αρχικά τον απέκλειε.
“Λίγοι άνθρωποι ξεκινούν τόσο ταπεινά κι αυτοδιαμορφώνονται τόσο μεγαλόπνοα — κι ακόμη λιγότεροι έχουν εξαρχής όλα τα φυσικά προσόντα γι’ αυτό.”
Μέχρι τα σαράντα δύο χρόνια είχε καταφέρει όσα λίγοι στη δημόσια ζωή των ΗΠΑ: Όλοι γνώριζαν μόνο το μικρό όνομά του — ήταν Jesse· ήταν κάποιος (“somebody”).
