Το ξυπνητήρι χτυπάει κάθε πρωί στις 7. Δεν υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος λόγος πλέον. Δεν έχει να προλάβει κάτι, όμως το αφήνει ρυθμισμένο την ίδια ώρα από συνήθεια. Δεν είναι άνθρωπος που αγαπάει τις αλλαγές, αν και έζησε σχεδόν όλη τη ζωή του σ’ ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο τοπίο. Ανοίγει τα μάτια, σηκώνεται και κάθεται για λίγο στο κρεβάτι. Τραβάει με κόπο την κουρτίνα και το φως του ήλιου έρχεται κατά πάνω του με αγάπη. «Καλώς ήρθες και πάλι στη μέρα», ψιθυρίζει στον εαυτό του.

Πλησιάζει στα 80 του χρόνια. Νιώθει κουρασμένος, όπως κάθε τι που αντιστέκεται στο δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής. Δεν του αρέσει το σώμα του πλέον, όμως ποτέ δεν αφήνει τον εαυτό του απεριποίητο. Ντύνεται, στριμώχνει τη βέρα στο δάχτυλό του και βγαίνει έξω. Περπατώντας στο δρόμο, αναλογίζεται πως, όταν ήταν νέος, δεν έκανε ποτέ σχέδια για το μέλλον. «Συνήθως, όλες οι προβλέψεις πέφτουν έξω», συνήθιζε να λέει. Έφτασε στο σήμερα με το να μοιράζεται κομμάτι – κομμάτι τον σπάνιο συναισθηματικό του πλούτο και δεν το μετάνιωσε ποτέ.

Ακόμα κι όταν διαλυόταν, έβρισκε τον τρόπο να κολλήσει ξανά τα κομμάτια και να ξεκινήσει πάντα από την αρχή. Βιώνοντας, όπως όλοι οι άνθρωποι, την καθημερινή φθορά, δεν σκέφτηκε ποτέ ότι «δεν αξίζει τον κόπο» και η ζωή τού το ανταπέδιδε, φέρνοντας μπροστά στα μάτια του τη ρόδινη πλευρά της.

Ερωτεύτηκε, αγάπησε, απέκτησε παιδιά και πολλούς φίλους. Έβρισκε πάντα τον τρόπο να κρατιέται μέσα στην κάθε εποχή. Τα νέα παιδιά τον κοιτούσαν με το στόμα ανοιχτό, όταν διηγούταν τις ιστορίες του. Μιλούσε πάντα με «την αίσθηση του ναυαγού», χωρίς να ξέρει δηλαδή πού βρίσκεται, ακολουθώντας το ένστικτό του. Άχρονος και απλός, έβαζε στα λόγια του αυτό που σκέφτονται οι άλλοι κι έτσι συνδεόταν με τον κόσμο γύρω του. «Είναι μεγάλη παρηγοριά να κάνεις ποίηση το «κάθε μέρα» και σ’ ευχαριστώ γι’ αυτό», είχε ακούσει να του λένε, κάποτε.

Όταν τα πράγματα δυσκόλευαν, έλεγε στην αγαπημένη του «Μπορώ να γίνω ό,τι θες. Να πάρω όποια μορφή θέλεις. Μεταμορφώνομαι με μεγάλη ευκολία». Ναι, η αγάπη τον οδηγούσε να παραδίνεται άνευ όρων, κάνοντάς τον -ώρες – ώρες- να νιώθει αιχμάλωτος. Σκέφτηκε, αρκετές φορές, να «αποδράσει», αλλά να πάει πού; σε μια άλλη «αιχμαλωσία»; «Αφού είναι έτσι η ζωή, προτιμώ να είμαι αιχμάλωτος της αγάπης», είχε γράψει στα χαρτιά του. Το μόνο που φοβόταν, έχοντας πάρει ένα πικρό μάθημα από τη μοναξιά, ήταν να μη γίνει ένας ακόμα παγωμένος άνθρωπος, όπως αυτοί που έβλεπε στο γραφείο και στα λεωφορεία. Δεν έγινε ποτέ αυτό. Ακόμα και τις σπάνιες στιγμές, που έχανε την πίστη του, αρκούσε μόνο μια λέξη που θα άκουγε και θα του άρεσε για να σκάσει μέσα του μια βόμβα κι από τη λάμψη της φωτιζόταν ολόκληρος.

Γεμάτος με αυτές τις σκέψεις, έφτασε στη λίμνη. Κάθισε στο αγαπημένο του παγκάκι, κοίταξε το παγωμένο νερό, έκλεισε τα μάτια του και πήρε μια βαθιά ανάσα. Φαντάστηκε το κρεβάτι του σαν μία βάρκα στη μέση της λίμνης. Ανέβηκε πάνω της κι άρχισε να κάνει κουπί χωρίς να κοιτάξει πίσω.

«Για να μ’ αρέσει τώρα εδώ, κάτι καλό κάνω», σκέφτηκε και έμεινε με τα μάτια κλειστά.

Εδώ είναι ένας λαός τρανταχτός

O Κώστας Μπαλάφας (1920 – 9 Οκτωβρίου 2011), ο αγωνιστής και (με το ανεκτίμητο φωτογραφικό του έργο) ιστορικός συγχρόνως των χρόνων της Κατοχής και της Αντίστασης, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους κορυφαίους Ελληνες εκπροσώπους του ρεύματος της ανθρωπιστικής φωτογραφίας και του κοινωνικού προβληματισμού, που άνθισε διεθνώς μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην αρχή της λαμπρής του φωτογραφικής διαδρομής, απαθανάτισε με τον φακό του πολύ κρίσιμες στιγμές του τόπου: το αλβανικό μέτωπο, την Κατοχή και τον αγώνα του ΕΛΑΣ στην Ηπειρο.

Γεννήθηκε στην ορεινή Χώσεψη (Κυψέλη σήμερα) της Άρτας από αγρότες γονείς, τον Γιώργο και την Αρχοντούλα. Το ηπειρώτικο χωριό του ήταν κακοτράχαλο, όπως έλεγε κι ο ίδιος, «εκεί που οι άνθρωποι παιδεύονται να επιβιώσουν, οργώνοντας την άγονη γη, λες και στύβουν με τα χέρια τους γυμνά το ξερό χώμα και το ποτίζουν με ιδρώτα, ώσπου να δώσει καρπούς. Μεγάλο μαράζι ήταν -πέρα από τη φτώχεια- και ο ξεριζωμός. Αναγκαία λύση για την επιβίωση ήταν ο δρόμος της ξενιτιάς.

Το μήνυμα που κυριαρχούσε ειδικά για τους νέους ήταν: «Φύγε να σωθείς». Πάρα πολλοί έφυγαν.
Κι ο ίδιος ο Μπαλάφας ξενιτεύτηκε νωρίς για λόγους βιοπορισμού, μόλις τέλειωσε το Δημοτικό: «Να εδώ σ’ αυτή την πέτρα, εκεί παρακάτω με ξεπροβόδισε η μάνα μου και μου ’πε τις τελευταίες της συμβουλές, όπως λένε όλες οι Ηπειρώτισσες μάνες στα παιδιά τους για να μη γίνουν κλέφτες, ότι αν βρω κάπου λεφτά, να πάω αμέσως να τα παραδώσω∙ κανένας, μου λέγε, δεν πετάει χρήματα. Ή κάποιος τα ’χασε ή κάποιος τα ’βαλε επίτηδες, να δει αν κλέβεις. Να πας να τα δώσεις αμέσως∙ δε θα σου κάνουν ποτέ καλό αυτά τα λεφτά. Α μου ’πε και λίγα ακόμα, μ’ αγκάλιασε, με φίλησε και από τότε έμελλε να μην την ξαναιδώ».

Τα παιδικά του βιώματα έμειναν βαθιά χαραγμένα στη μνήμη του με την παραμικρή λεπτομέρεια: «Απ’ το χωριό μου κατέβηκα πρώτα στην Αρτα. Εκεί ο πατέρας μου, για να μη με στείλει μόνο στην Αθήνα, με παρέδωσε σ’ ένα γνωστό μας δάσκαλο να με συνοδεύσει. Παράκληση του πατέρα μου ήταν να με βοηθήσει, ώσπου να βρω στην πλατεία Κουμουνδούρου την ταβέρνα ενός συγχωριανού μας, που ήταν θαυμάσιος άνθρωπος και καλός πατριώτης.

Σ’ αυτόν έβρισκαν απάγκιο πολλά χωριατόπαιδα απ’ την Ήπειρο, που δεν είχαν στον ήλιο μοίρα. Εκτός από ένα πιάτο φαγητό που τους έδινε, φρόντιζε να τους βρίσκει και δουλειά. Αυτό έγινε και μ’ εμένα, καταλήγοντας να πιάσω δουλειά σε ένα ονομαστό τότε γαλακτοπωλείο-ζαχαροπλαστείο της οδού Πατησίων κοντά στον Αγιο Λουκά, με την επωνυμία «Δελφοί». Την ημέρα δουλειά, το βράδυ νυχτερινό σχολείο».

Η πρώτη του επαφή με τη φωτογραφία

Η πρώτη του επαφή με τη φωτογραφία και τη φωτογραφική μηχανή ήταν στα 13 του χρόνια: «Στο αφεντικό μου αυτό είχαν έρθει κάτι συγγενείς του από την Αμερική, ομογενείς, και θεώρησε υποχρέωσή του να τους ξεναγήσει σε διάφορα μέρη. Μια μέρα σκέφτηκαν να ανέβουν στην Πάρνηθα∙ είπανε, μάλιστα, να πάρουν και μιαν αναμνηστική φωτογραφία. Τότε ήταν τα κουτάκια αυτά τα Brownie της Kodak που στοίχιζαν πολύ φτηνά, ήταν εύκολα στη χρήση, γιατί είχαν aplanar φακό και δεν είχε απαιτήσεις για ειδικούς χειρισμούς. Κάποιος θα έπρεπε όμως να κρατάει αυτό το κουτί για να φωτογραφηθούν αυτοί, και αγγάρεψαν εμένα. Οταν είδα εγώ ότι αυτό που βλέπω μπροστά μου μπορώ να το αποτυπώσω στο χαρτί, με μάγεψε και είπα “ένα τέτοιο εργαλείο θα ’θελα για να αποτυπώσω τα βιώματά μου και να καταχωρίσω τους ανθρώπους που έζησα και μόχθησα μαζί τους, που έζησα χαρές και λύπες».

Στο γαλακτοπωλείο του συμπατριώτη του, ο Κώστας Μπαλάφας εργάστηκε μέχρι το 1936, οπότε πήγε για σπουδές κοντά στην πατρίδα του, στη Γαλακτοκομική Σχολή Ιωαννίνων. «Στον χώρο της φωτογραφίας», θα πει πολλά χρόνια αργότερα, «μπήκα γύρω στα 1938 εδώ στα Γιάννενα με δάσκαλο τον Απόστολο Πανταζίδη, έναν φωτισμένο καλλιτέχνη και πολύ καταρτισμένο φωτογράφο».

Οταν σπούδαζε στα Ιωάννινα, κατάφερε ν’ αγοράσει με τις λίγες οικονομίες του μια junior Kodak με 7.7 φακό πουλώντας και το ρολόι του για να συμπληρώσει το ποσό. Μετά την αποφοίτησή του -η φοίτηση ήταν διετής- συνέχισε για ένα χρόνο σπουδές γαλακτολογίας στην Ιταλία, όπου και έμαθε τα ιταλικά. Την εποχή που βρισκόταν στην Ιταλία, αντικατέστησε τη μηχανή του με μία Robot. Το 1939 επέστρεψε στα Γιάννενα και διορίστηκε έκτακτος υπάλληλος στη Γαλακτοκομική Σχολή. Εκεί εργαζόμενο τον βρήκε ο πόλεμος και η Κατοχή.

Με τη Robot και μ’ ένα φιλμ που έπεσε κυριολεκτικά από τον ουρανό, …φωτογράφισα τον Αγώνα

Με αυτή τη μηχανή, ο νεαρός τότε φωτογράφος έμελλε ν’ απαθανατίσει την πορεία του ελληνικού στρατού προς το αλβανικό μέτωπο, την Κατοχή και τον ένοπλο αγώνα του ΕΛΑΣ στην Ηπειρο.
Τα φιλμ ήταν δυσεύρετα, αλλά η τύχη βοηθάει τους τολμηρούς! Τον Νοέμβρη του 1940, τα ελληνικά στρατεύματα κατέρριψαν ένα από τα πρώτα ιταλικά βομβαρδιστικά που κατέπεσε στην Καλούτσιανη Ιωαννίνων. Στα σκορπισμένα συντρίμμια του βρέθηκε από τους χωρικούς και το περιμάζεψαν ένα σφραγισμένο μεταλλικό κουτί με πολλά μέτρα αεροπορικού φιλμ Ferrania Capelli. Γι’ αυτούς ήταν άχρηστο, για τον ερασιτέχνη τότε φωτογράφο πολύτιμο. Το απέκτησε με αντίτιμο μερικές οκάδες καλαμποκάλευρου, περιζήτητο προϊόν για την περίοδο της Κατοχής.

Χρησιμοποιώντας αυτό το φιλμ στη μικρή του ιταλική Robot, ο Κώστας Μπαλάφας κατέγραψε πολλά από τα εγκλήματα των κατακτητών στην Ηπειρο και, αμέσως μετά, τη δραστηριότητα του αντάρτικου στην ίδια περιοχή. «Με τη Robot και μ’ ένα φιλμ που έπεσε κυριολεκτικά από τον ουρανό, μέσα σ’ ένα βομβαρδιστικό ιταλικό που το ’ριξαν τα αντιαεροπορικά μέσ’ τα Γιάννενα, κατάφερα να συνεχίσω∙ έκοβα κομματάκια, γέμιζα τις μπομπίνες κι έτσι φωτογράφισα τον Αγώνα».

«Μέσα σε μια μικρή παράγκα, εμφανίζει και τυπώνει κρυφά. Χωρίς ηλεκτρικό, κατασκευάζει ένα σκοτεινό θάλαμο που δουλεύει με τον ήλιο. Από ένα μικρό παράθυρο στέλνει το φως μ’ έναν καθρέφτη στους συγκεντρωτικούς φακούς του μεγεθυντήρα. Αργότερα, υποχρεωμένος να δουλεύει μόνο τη νύχτα, φτιάχνει μια ξύλινη διχάλα με δεμένα πάνω της καλώδια, την οποία πετάει και αγκιστρώνει κάθε βράδυ στα εναέρια σύρματα, κλέβοντας ρεύμα απ’ τους Γερμανούς!».

Η Αντίσταση είναι έργο του ελληνικού λαού

«Η Αντίσταση είναι έργο του ελληνικού λαού. Κι αν στεκόμαστε σε ορισμένα ονόματα είναι γιατί η μοίρα και η ιστορία τα διάλεξαν να υποστούν και τη μαρτυρική θυσία. Δεν ειπώθηκε μια λέξη γι’ αυτό τον λαό που μοιράστηκε απ’ τη μπουκιά το φαΐ από το στόμα το δικό του να ταΐσει έναν στρατό ολόκληρο. Δέχτηκε, του κάψαν το σπίτι, του σκότωσαν τα ζώα, χάσαν τους ανθρώπους, κι όμως δε βρέθηκε κανείς να πει μια κουβέντα».

Ο Κώστας Μπαλάφας δεν υπήρξε επαγγελματίας φωτορεπόρτερ, ούτε βρέθηκε τυχαία στο μέτωπο των πολεμικών επιχειρήσεων: κατά τη διάρκεια της Κατοχής εντάχθηκε στην 6η Ταξιαρχία του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (Ε.Λ.Α.Σ.) ως μαχητής-τυφεκιοφόρος του 85ου Συντάγματος και παράτολμος φωτογράφος που φωτογράφιζε τις καταστροφές των χωριών και τις άλλες κτηνωδίες του κατοχικού στρατού, τις ζυμώσεις για την έναρξη του ένοπλου αγώνα, τις πορείες και τις μάχες των ανταρτών, τον θρήνο των μανάδων, και αργότερα τις εκδηλώσεις στην πόλη των Ιωαννίνων κατά την Απελευθέρωση.

«Για την Ηπειρο που έζησα τα πράγματα εκείνους τους καιρούς», θυμάται μπροστά στον κινηματογραφικό φακό ο Κώστας Μπαλάφας, «την Αντίσταση την αρχίσαμε ακριβώς με τις πρώτες μέρες της Κατοχής, όταν ο στρατός οπισθοχωρώντας έκρυψε λίγα όπλα για την κακή την ώρα. Και είναι μια καθαρά υπόθεση του ελληνικού λαού και της φιλοπατρίας του. Οι νέοι έγιναν οι φλογεροί κήρυκες του ξεσηκωμού. Αυτοί φλόγισαν τις καρδιές της δουλωμένης Ρωμιοσύνης. Στην αρχή δούλευα κι εγώ μαζί τους εδώ στην πόλη. Οταν, όμως, τα πράγματα δυσκόλεψαν, περάσαμε στην ένοπλη δράση».

Το γεγονός που ανάγκασε τον Κώστα Μπαλάφα ν’ ανέβει μια ώρα αρχύτερα στα “λαμπερά βουνά” ήταν γιατί το 1942 συνελήφθη και πέρασε στο Μεσολόγγι ιταλικό στρατοδικείο, όχι για κάποια σημαντική πράξη αντίστασης, αλλά από μια “απροσεξία”, όπως λέει ο ίδιος: Από κάποιους Αλβανούς μαυραγορίτες είχε αγοράσει ένα ασφράγιστο τρανζίστορ. Απ’ αυτό, κρυμμένος σ’ ένα υπόγειο με φίλους του, άκουγαν καθημερινά τα νέα από το BBC. Δεν αρκέστηκαν σ’ αυτό, βέβαια, και σιγά-σιγά άρχισαν να κυκλοφορούν ένα δελτίο με τα νέα που μεταδίδονταν. Κάτι τέτοιο, φυσικά, δεν μπορούσε να κρατηθεί μυστικό για πολύ καιρό. Μαθεύτηκε και τους έπιασαν. Το στρατοδικείο από κάποια σύμπτωση έδειξε επιείκεια και τους καταδίκασε μόνο σε τρεις μήνες φυλακή με αναστολή. Ετσι, αφέθηκαν ελεύθεροι.

Τότε πήρε την απόφαση να καταταγεί στον ΕΛΑΣ. Η Ασφάλεια έκανε έρευνα στο σπίτι του στα Γιάννενα, βρήκε το περισσότερο υλικό απ’ τα “ντοκουμέντα της χαρτοσακούλας”, το κατάσχεσε και βέβαια ποτέ πια δεν ξαναβρέθηκε.

Μαχητής – τυφεκιοφόρος του 85ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ και παράτολμος φωτογράφος

Στο Ζαγόρι, στο Χάνι του Καμπέραγα, έχοντας πάντα μαζί τη φωτογραφική του μηχανή, συνάντησε το φίλο του Λέανδρο Βρανούση. Εντάχθηκε στο 85ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ με διοικητή τον γενναίο Γιώργο Καλλιανέση και υπήρξε μόνιμος συνοδοιπόρος, σε ατελείωτες πορείες από περιοχή σε περιοχή, με τον φίλο του Λέανδρο. Στο βουνό ο Κώστας Μπαλάφας συνάντησε ανθρώπους που ξημεροβραδιάζονταν στο ύπαιθρο, έτοιμοι για μετακίνηση, γιατί στο κάθε τους βήμα παραμόνευε ο θάνατος. «Ανθρωποι που στερούνταν τα πάντα, ακόμα και το ψωμί. Οι πιο πολλοί, λίγο-πολύ ξυπόλητοι, μόνιμα ψειριασμένοι, αλλά με τη μεγάλη απόφαση για να πεθάνουν για τη λευτεριά».

«Οι πρώτες αντάρτικες ομάδες ήταν οπλισμένοι μ’ όπως βολεύονταν ο καθένας, ακόμα και τον ρουχισμό τους, τα πρώτα τους όπλα ήταν αυτά που είχε αναμερίσει ο στρατός στην οπισθοχώρηση, αλλά ακόμα και με γκράδες ξεθαμμένους απ’ το παλιό οπλοστάσιο των προγόνων, όπου κάπου μερακλήδες παλιοί τους είχαν καταχωνιασμένους στις αστρέχες με κοντάκια πλουμισμένα, με γοργόνες και σιντέφια. Σιγά-σιγά, όμως, απόκτησαν σύγχρονο οπλισμό στις μάχες τους με τον εχθρό κι εκείνα τ’ άρπαξαν από το ίδιο του το χέρι και του ’σπασαν τα μούτρα». «Με αυτούς τους λίγους, τους απροσκύνητους, ξεκίνησε κι έγινε ο μεγάλος στρατός του Ε.Λ.Α.Σ. “το καινούριο αρματολίκι”».

«Και κοντά σ’ αυτούς, τους ξυπόλητους, τους κατσαπλιάδες 22, όπως τους έλεγαν οι καλοβολεμένοι, μαζεύτηκε ό,τι εκλεκτό είχε αυτός ο τόπος απ’ το πνευματικό του δυναμικό, άνθρωποι ασυνήθιστοι από κακουχίες και στερήσεις στάθηκαν δίπλα στον λαό και τον βοηθήσαν στη δύσκολή του ώρα αλλάζοντάς του την μοίρα».

«Οι άνθρωποι αυτοί δεν ήταν μόνο αξιωματικοί, δεν ήταν μόνο λόγιοι, ήταν κι άνθρωποι καλλιτέχνες, κάναν το “θέατρο του βουνού”, όπως ο Γιώργος ο Κοτζιούλας, και αξιοποιήσαν σπυρί-σπυρί τη γνώση των απλών ανθρώπων του λαού, για να φτάσουν σε κορφές καλλιτεχνικής δημιουργίας». Γενναίοι δεν ήταν μόνο οι συμπολεμιστές του Κώστα Μπαλάφα, μα κι ο ίδιος είχε παράτολμο χαρακτήρα και οι πράξεις του χαρακτηρίζονταν από γενναιότητα, γεγονός που αποδείχτηκε, όταν “αιχμαλώτιζε” στον φακό φοβερά εγκλήματα και σκηνές μπροστά στους Ιταλογερμανούς κατακτητές, με κίνδυνο την άμεση εκτέλεσή του με συνοπτικές διαδικασίες ή όταν φωτογράφιζε τους διπλανούς συμπολεμιστές του την ώρα της μάχης.

Αδιάψευστος μάρτυρας της παράτολμης ιδιοσυγκρασίας και εφευρετικότητάς του είναι η φωτογράφιση των σωμάτων των πατριωτών Τόδουλου και Φαρίδη, που αιωρούνταν άψυχα ανάμεσα σε δύο πλατάνια στις όχθες της λίμνης των Ιωαννίνων τον Μάρτη του 1944, όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Κώστας Μπουμπούρης, «Ο Κώστας Μπαλάφας και η Ελλάδα του».

Οι Γερμανοί κατακτητές άφηναν, αλλά και υποχρέωναν το πλήθος να πλησιάσει την επιτηρούμενη από φρουρούς περιοχή, για λόγους παραδειγματισμού και εκφοβισμού. Ο Κώστας Μπαλάφας έκανε πρώτα μια πρόχειρη αυτοψία, υπολόγιζε τις αποστάσεις και ξαναγύριζε κρατώντας στην αγκαλιά του μια τσάντα με κρεμμύδια. Μέσα στην τσάντα του μανάβη, όμως, είχε κρύψει τη φωτογραφική του μηχανή με ανοιχτή μια τρύπα μπροστά στο φακό, για να φωτογραφίζει χωρίς να γίνεται αντιληπτός: «Κανείς δεν έπρεπε να ξέρει ότι φωτογραφίζω. Δεν ήταν μόνο οι Γερμανοί, αλλά και οι χωροφύλακες που ήταν χειρότεροι».

Περνώντας μπροστά απ’ τους κρεμασμένους, και από ικανή απόσταση, απαθανάτισε το γεγονός, αφήνοντας έτσι στην ιστορία μία από τις πιο χαρακτηριστικές φωτογραφίες της Κατοχής.
Εξάλλου, η φωτογράφιση του οπλοπολυβολητή αντάρτη την ώρα που έπεφτε με το όπλο στα χέρια, χτυπημένος σε γερμανική ενέδρα στα Γραμμενοχώρια, τον αναδεικνύει άφοβο στις μάχες, καταδεικνύει ότι σκοπός του ήταν να φωτογραφίσει πάση θυσία την Αντίσταση στην Ηπειρο.

Για τη μοναδικότητα της φωτογραφίας αυτής έγραψε στο μηνιαίο περιοδικό «Φωτογράφος» ο ιστορικός φωτογραφίας Άλκης Ξανθάκης: «Όσο όμως κι αν ερεύνησα, δεν κατόρθωσα να βρω φωτογραφίες απ’ τον Εμφύλιο που να μην είναι καταγραφικές ή στημένες. Μια όμως που γνωρίζω είναι μοναδική κι ανεπανάληπτη. Είναι η στιγμή που ο αντάρτης χτυπημένος απ’ τη σφαίρα ετοιμάζεται να αφήσει το οπλοπολυβόλο του. Ο Κώστας Μπαλάφας ήταν μαζί με την ομάδα των ανταρτών όταν έπεσαν σε ενέδρα. Πρώτος χτυπήθηκε ο πολυβολητής της ομάδας, ενώ γύρω του επικρατούσε χάος. «Δεν είχα παρά μόνο κλάσματα δευτερολέπτου για να πατήσω το κουμπί και αμέσως να καλυφθώ», μου είχε πει ο Μπαλάφας. Η φωτογραφία αυτή δείχνει και λέει πολλά. Και μας κάνει περήφανους και για τον μεγάλο και σεμνό φωτογράφο και για το έπος που κατέγραψε».

Κώστας Μπαλάφας: το Αντάρτικο στην Ηπειρο, ασπρόμαυρες φωτογραφίες 1940-1944

«Στα χρόνια της Αντίστασης», θα γράψει ο Κώστας Μπαλάφας, «έζησα από κοντά τον αγώνα του ανθρώπου για ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια, ενός λαού που στη δύσκολη ώρα τα έδωσε όλα για την πατρίδα, με την ελπίδα πως θα άλλαζε και τη δική του μοίρα. Είχα πάντα την πεποίθηση, παρ’ όλες τις θυσίες, πως τελικά θα νικούσαν το δίκιο και η ελπίδα, θα νικούσε ο άνθρωπος».

Μετά την ηρωική Αντίσταση, βέβαια, ήρθε ο Εμφύλιος με τα γνωστά γεγονότα. Η καταφρόνια, οι εξορίες, οι εκτελέσεις, το ανεξέλεγκτο μίσος, τα φακελώματα, τα κομμένα κεφάλια κρεμασμένα σε κεντρικούς φανοστάτες για την κατατρομοκράτηση του κόσμου. Ο Κώστας Μπαλάφας θα γράψει γι’ αυτά τα πέτρινα χρόνια: «Ατενίζοντας στα δειλινά του ορίζοντα αναπολούσα τους ατελείωτους σταυρούς των θυμάτων για τους αγώνες και τις ιδέες τους. Σκεπτόμουν τις στρατιές των εξόριστων και των προσφύγων με την καρδιά γεμάτη πίκρα και το στυφό στοιχείο της απογοήτευσης, πόσο αργά και άχαρα κυλάει η ζωή στον ξένο τόπο και πόσο σκληρή είναι η ζωή χωρίς την απαντοχή.

Δοκίμαζα κάθε μέρα πόσο λίγη είναι η χαρά στην πόλη για τη ζωή και πόσο μακριά από το δίκιο είναι οι νόμοι, σαν σκεπτόμουν τις χιλιάδες των εκτελεσμένων με δίκες σκοπιμότητας στα έκτακτα στρατοδικεία και ακόμα τα κομμένα κεφάλια των αγωνιστών, που εξαργύρωναν οι παρακρατικοί στα δημόσια ταμεία, μια λίρα το κομμάτι. Αναλογιζόμουν τον πόνο για κείνες τις χαροκαμένες μάνες που έμειναν ολομόναχες, μοιρολογώντας σαν Ερινύες στον ρημαγμένο τόπο, με τα βαθουλωμένα μάτια στερεμένα από δάκρυα, μάταια να περιμένουν αυτούς που ποτέ δεν θα έρθουν, βυθισμένες στους ωκεανούς της προσωπικής τους σιωπής. Πάντα θα αγναντεύουν στα ξάγναντα μη δουν κάποιον να έρχεται από μακριά, γιατί δεν μπορούν να το καλοπιστέψουν πως για πάντα τούς έχασαν και τους μένει να ζήσουν χωρίς ελπίδα».

Ολάκερη αυτή την περίοδο ο Κώστας Μπαλάφας, κυνηγημένος όπως όλοι οι συναγωνιστές του, είχε πέσει σε νέες περιπέτειες. Βρισκόταν συνεχώς σε εγρήγορση κι ετοιμότητα, για να περισώσει με κάθε θυσία το έργο του. Είναι κατόρθωμα πώς γλύτωσε το ευπαθές αυτό υλικό (τα φιλμ), όχι τόσο απ’ τις πολεμικές κακουχίες και τις υγρασίες που συσσωρεύονταν στις φυσικές κρυψώνες του, αλλά από τις γλώσσες της καταλαλιάς 31 μιας μεγάλης περιόδου, που έφτασε μέχρι σχεδόν τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Ο Κώστας Μπαλάφας εμπιστεύθηκε το υλικό που είχε συγκεντρώσει στην οικογενειακή του φίλη Ιουλία Γοργόλη, θεωρώντας ότι υπήρχε κίνδυνος να κατασχεθεί, αν έμενε στα χέρια του. Εκείνη, το έκρυψε κάτω από το ξύλινο ταβάνι ενός γιαννιώτικου σπιτιού. Ενα μέρος καταστράφηκε από την υγρασία, αλλά το υπόλοιπο έμεινε άθικτο και το παρέλαβε ο ίδιος, χωρίς κανέναν πλέον κίνδυνο, το 1975. Φιλμ που δεν θεωρούνταν επικίνδυνα ώστε να τα κρύψουν, όπως εκείνα με θέμα τη μαζική μεταφορά των Εβραίων από τα Γιάννενα σε γερμανικά στρατόπεδα, έπεσαν στα χέρια των αρχών ασφαλείας το 1944 και δυστυχώς εξαφανίστηκαν.

Η σημαντική αυτή φωτογραφική μαρτυρία έγινε ευρέως γνωστή το 1991, όταν εξέδωσε ο ίδιος στα Γιάννενα, με δική του δαπάνη, το λεύκωμα-βιβλίο «Κώστας Μπαλάφας: το Αντάρτικο στην Ηπειρο, ασπρόμαυρες φωτογραφίες 1940-1944» εμπλουτισμένο με αυτούσιες δραματικές αφηγήσεις του ιδίου και με πρόλογο του φίλου και συναδέλφου του Σπύρου Μελετζή. Το βιβλίο «αποτυπώνει με τον πιο αξιόπιστο τρόπο στιγμές εφιαλτικές αλλά και δόξας απ’ τη Μεταξική δικτατορία, τον πόλεμο του ’40, τη μαύρη Κατοχή, τις εκτελέσεις, την Αντίσταση και την απελευθέρωση».

Πηγή: Χανιώτικα Νέα

Το καλοκαίρι, η πρώτη βουτιά σε ανταμείβει

Το καλοκαίρι, τα νερά του ποταμού είναι δροσερά, αναζωογονητικά και απόλυτα καθαρά. Οι ντόπιοι συρρέουν για μπάνιο, πικ-νικ και ξεκούραση. Οι όχθες γεμίζουν με παρέες, οικογένειες και ταξιδιώτες που απολαμβάνουν την ηρεμία της φύσης – χωρίς συνωστισμό, χωρίς πλαστικές ξαπλώστρες, χωρίς φασαρία.

Η Κρεμαστή Γέφυρα: Το στολίδι της περιοχής

Πάνω από την παραλία δεσπόζει η κρεμαστή γέφυρα του Αχελώου. Κατασκευασμένη τη δεκαετία του ’60, ενώνει το Γκολφάρι με τον υπόλοιπο κόσμο. Ένα τολμηρό πέρασμα για όσους αναζητούν λίγη αδρεναλίνη ή απλώς μια μοναδική φωτογραφία.

Γιατί να επισκεφθείς την παραλία του Αχελώου (στο ριπίτ)

Είναι ιδανική για απόδραση από τη ζέστη της πόλης
Συνδυάζει ορεινή φύση με καλοκαιρινή δροσιά
Δεν έχει μαζικό τουρισμό – ιδανική για όσους αναζητούν ησυχία
Προσφέρει μοναδική εμπειρία για φωτογράφους, φυσιολάτρες και οικογένειες

Ποια είναι η Αρσινόη και πού και πώς ξεκίνησε το «Τίσερτς»;

Χέλλοου, είμαι η Αρσινόη Νάσιου. Είμαι λάτρης των βουνών, από όταν γενήθηκα και κεντήστρα από το 2023. Αν ζητούσαν στη γιαγιά μου να με περιγράψει με μία λέξη θα με έλεγε σίγουρα σουρτούκω. Σουρτούκω δηλώνω, λοιπόν, και στον ελεύθερο χρόνο μου, θα με βρεις σε κάποιο βουνό, χωριό, καταρράκτη, ποτάμι, να κάνω πεζοπορίες. Για αυτό δημιούργησα το «Τίσερτς, είχαμε και στο χωριό μας».

​Ένα πρότζεκτ από κάστομ μπλουζάκια, φούτερ, καπέλα, ταγάρια, σκουφάκια με φράσεις, που είχαμε και συνεχίζουμε να έχουμε ακόμα στα χωριά της Ηπείρου και όχι μόνο. Οι φράσεις αυτές, που ακούμε ακόμη και σήμερα από τις γιαγιάδες και τους παππούδες μας, σχεδιάζονται μία μία και στη συνέχεια, τις κεντάω στο χέρι με βελόνα και μουλινέ, όπως παλιά.

Το Τίσερτς ξεκίνησε στα βουνά. Το καλοκαίρι του 2023, κανόνιζα με την μητέρα μου να πάρουμε τα βουνά. Τα τελευταία χρόνια έχουμε περπατήσει διάφορα μονοπάτια. Από τις φημισμένες σκάλες μέχρι όχθες ποταμών, από τη Δρακόλιμνη του Σμόλικα μέχρι το Συρράκο. Και είχε έρθει η ώρα για τη Δρακόλιμνη της Τύμφης, πάνω από το Πάπιγκο, σε υψόμετρο λίγο πάνω από τα 2000 μέτρα. Ένα επίπονο περπάτημα σε μεγάλη κλίση για αρκετές ώρες ώστε να θαυμάσουμε τη θέα αυτή από κοντά.
Σύμφωνα με τον μύθο, η Δρακόλιμνη του Σμόλικα και της Τύμφης δημιουργήθηκαν από δύο δράκους. Ο ένας πετούσε πέτρες στον άλλον με αποτέλεσμα τις δύο εντυπωσιακές αλπικές λίμνες, τις Δρακόλιμνες, στις οποίες κολυμπούν «δρακάκια», οι τρίτωνες.

Ήμουν τόσο ενθουσιασμένη που θα φτάναμε τόσο ψηλά ώστε σκεφτόμουν ότι αυτές οι μέρες είναι για να τις θυμόμαστε. Για αυτό σχεδίασα το πρώτο Τίσερτ, ως έκπληξη για τη μαμά μου. Το σχέδιο του, αυτό ακριβώς που θα κάναμε, όπως λέμε στο χωριό, «θα παρ’ τα βνα». Και κάπως έτσι ξεκινήσαμε. Ανεβήκαμε στη Δρακόλιμνη, έπειτα από πολλή κούραση, πετύχαμε ένα κοπάδι από αγριόγιδα, ήπιαμε καφέ στο καταφύγιο, είδαμε την Αστράκα από ψηλά και φωτογραφίσαμε τα άγρια άλογα.

Το «Τίσερτς» εξελίχθηκε από τότε σε ένα πρότζεκτ που κόσμος, με τις ίδιες αναμνήσεις, τα ίδια βιώματα, τις ίδιες ρίζες, την ίδια αγάπη για το βουνό αγαπάει και στηρίζει.

Τη νιώθω την Αρσινόη. Όπως κάθε άνθρωπο, που ιεροποιεί τη ρίζα. Γιατί απλά πράγματα, όπως ένα πρωινό στη ράχη του βουνού, με μυρωδιές τσαγιού και άγριας πέτρας, σε φέρνει στην αρχή. Και στη μήτρα της αυτάρκειας. Κι αν είσαι και καλλιτέχνης, έχεις ωραία τύχη.

Ήδη διάλεξα: «θα παρ’ τα βνα»!

Πολλά τα είδη, πολλές οι περιστάσεις. Πίτες στο καθημερινό τραπέζι, πίτες για τις Κυριακές, πίτες σε γιορτές και αργίες, πίτες για να πάρουν μαζί τους όσοι φεύγουν ταξίδι, πίτες με ό,τι υπάρχει στο ψυγείο, πίτες με ό,τι κατεβάζει το μυαλό, πίτες με τυρί, με φύλλο, χωρίς φύλλο, πίτες στο άστραμμα, πίτες χρονοβόρες, πίτες με παράξενα ονόματα. Αλλά και οι πίτες της 88χρονης κυρίαςΑλεξάνδρας, από την Μηλιά Θεσπρωτίας, που ανοίγει φύλλο και ζητάει από τα εγγόνια της να την «ανεβάσουν» στο instagram γιατί, «πιδιά ‘μ, όσο πιο πολύ αφήσετε τ’ αλεύρ’ να ρουφήξ’ το λάδ’, τόσο πιο τραγανό θα βγει του φύλλο». 

Το φαγητό είναι απόλαυση. Το φαγητό είναι και σημειολογία. Πώς θα σερβιριστεί, πώς η αγάπη θα το νοστιμεύει πάντα,  πόσο μεράκι χωράει στους ταβάδες και τα σαγάνια; Τα συγκεκριμένα πιάτα και η στιγμή που θα υψωθούν ποτήρια με κρασί και παλαιωμένο τσίπουρο για ευχές και καλή τύχη. Στα χωριά της Ηπείρου, το απέριττο είναι το πλέον αρχοντικό. Η χαραγμένη πίτα, όπως είναι στο στρογγυλό ταψί, είναι μια εικόνα που καταδείχνει πολλά παραπάνω από το προφανές. 

Όταν η υπέργηρη Ηπειρώτισσα Αλεξάνδρα ή Αλέξω ρωτήθηκε για την πρώτη ύλη που χαρακτηρίζει, χρόνια τώρα, την λακωνική κουζίνα της, δεν είπε τίποτε λιγότερο από το αυτονόητο: «Μαζί με τα ωραία, που μού προσφέρει ο κήπος μου και τα χωράφια, αλλά και τα ζωντανά μου, βάζω και τον νου μου να δουλεύει. Η Μπλατσαριά, η πίτα με τα δύο στρώματα χυλό, άρεσε στον άντρα μου, γιατί πάντα την έφτιαχνα, όταν ερχόμασταν από γυρνοβόλι στο βουνό, όπου μάζευα άγρια χόρτα. Η Κασιόπιτα, αυτή η πίτα με αλεύρι, αλλά χωρίς φύλλο που γίνεται αμέσως, αρέσει πολύ στα εγγόνια μου. Όταν ήταν μικρά, κάθονταν ακούνητα, μπροστά στον φούρνο με τα ξύλα μέχρι να γίνει η πίτα. Στην Ήπειρο, το αγαπάμε πολύ το φαγητό. Μην κοιτάς που εγώ είμαι ζαβρακιάσμενη. Τρώω λίγο. Και γρήγορα να το ετοιμάσουμε, το κάνουμε πάντα με τέτοια αγάπη, που στο τέλος είναι για βραβείο. Κι επειδή εδώ που είμαι εγώ, ενενήντα χρόνια, όλο ψύχρα κάνει, ο περισσότερος χρόνος μας βρίσκει μέσα στα σπίτια, στην κουζίνα. Και ο σύζυγος χρυσοχέρης. Καλά να είναι εκεί που είναι».

Φτιάξτε, λοιπόν, το σκηνικό στο μυαλό σας. Η Μηλιά βρίσκεται στο βορειότερο άκρο του νομού Θεσπρωτίας, νότια των Ορέων Τσαμαντά (Μουργκάνα), λίγο δυτικότερα από το Κεφαλοχώρι. Οι κάτοικοι του χωριού είναι δεν είναι είκοσι όλοι κι όλοι. Η Αλέξω έχει δικό της κώδικα επικοινωνίας με τα πρόβατα, ένα αλλιώτικο είδος που δοκιμάζει (ακόμη) και τις μακαρονόπιτές της. Η Αλέξω εκφέρει με ιδιαίτερο τρόπο το «αχ» και το «πουλ, πουλ», στις κότες της. Έχει δυνατά χέρια, ακόμη. Οι πλάστες να είναι καλά.

Κι επίσης, στην Ήπειρο, πάντα από κάπου, έστω και νοερά, ακούγεται ένα σιωπηλό κλαρίνο. Ή κάποιος χρόνιος, ανθρώπινος λυγμός. Ιδέα μου είναι;

*Φωτογραφίες: travelstyle /myrtalycongress

«Διασχίζω» τις ανάσες του. Ξεθωριασμένοι συγγενείς σε ανώνυμες πατρίδες, αγάπες στο χείλος του γκρεμού, ελπίδα πάνω στο τίποτα, ο λυγμός στα ακόρεστα νερά του Αχέροντα, η ζωή που νικάει, πυκνή κι όλο δωρικότητα, ο τόπος και οι αναγεννημένες ξέρες του. Το σπάνιο ανθρώπινο σκαρί, με τους φορτωμένους ώμους και τις ρυτίδες, που φτάνει μέχρι τον ουρανό κι έπειτα ξανάρχεται στη γη για να την περπατήσει πάλι και πάλι. Αργά, αλλά σταθερά. Χωρίς σπατάλες στα σωθικά: οι ιστορίες είναι πολλές, οι ιστορίες δεν τελειώνουν.

Ο αξεπέραστος, ο μέγιστος Πετρολούκας Χαλκιάς πέθανε χθες. Θέλω να φαντάζομαι ήσυχα. Εκεί, στους πρόποδες της Κουτσοκράνας κι εμπιστευόμενος τον ύψιστο λυρισμό του σε όσους αγάπησαν την ηχώ των βουνών.

Το περσινό καλοκαίρι, πάλι σε ένα ηπειρώτικο πανηγύρι, και διασχίζοντας τη μικρή πλατεία, έκατσε στο κέντρο, με το κλαρίνο του. Τεράστια, μακριά δάχτυλα, έμοιαζε βουρκωμένος, αυτοσχεδίαζε τη ροή μιας γεμάτης ζωής, που κινείται πάντα προς τον ήλιο. Όλοι ησύχασαν. Ακόμη και εκείνοι που χόρευαν. Επιβλήθηκε μια αόρατη «τάξη», απλώς για να υπάρξουμε όλοι σε έναν κοινό τόπο. Για να κάνουμε χώρο στην ανάγκη. Για να κλείσουμε τα μάτια και να μυρίσουμε τα ρουμάνια και τις ζεστές κοιλάδες. Για να αγγίξουμε την ανάγλυφη αλήθεια.

Πίστευα ότι είναι αθάνατος. Είχε, εξάλλου, αθροίσει τόσες στιγμές αθανασίας.

Θα γίνει αέρας μαζί με το κλαρίνο του. Αυτό επιτάσσει το δίκιο. Αλλά τίποτα δεν έχει χαθεί από το συμπαγές σώμα της ψυχής του. Πώς μπορεί; Πώς μπορεί να καταδικαστεί σε α-συνέχεια η πιο πολύτιμη φλούδα ζωής: αυτή της ταπεινότητας, της συμμετοχής, του κόπου, της πίστης στο ωραίο και το συγκλονιστικό. Αντίο, σπουδαίε μου.

*Ο Πετρολούκας Χαλκιάς γεννήθηκε στις 27 Ιουλίου 1934 στο Δελβινάκι Πωγωνίου, τόπο καταγωγής της μητέρας του Καλλιρρόης, το γένος Χαρισιάδη, μουσικής οικογένειας. Ο πατέρας του, Περικλής, καταγόταν από το χωριό Καστάνιανη Πωγωνίου, και ήταν κλαριντζής. Ο ίδιος, ξεκίνησε την ενασχόλησή του με το κλαρίνο σε ηλικία 11 ετών, παρά την άρνηση του πατέρα του, ο οποίος ήταν από τους καλύτερους οργανοπαίχτες και μαθήτευσε δίπλα στο Φίλιππα Ρούντα (γνωστό ως «το καλύτερο κλαρίνο του Ζαγορίου»), με την βοήθεια του οποίου έκανε την πρώτη του δημόσια εμφάνιση στην ηλικία αυτή. Ύστερα από το γεγονός αυτό πήγε στην Αθήνα, όπου έπαιξε μαζί με τον πατέρα του και τον βιολιστή αδελφό του Αχιλλέα (1937–2015) και όπου έκανε την πρώτη ραδιοφωνική του εμφάνιση.

Το 1960, μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής όπου παρέμεινε 20 χρόνια διαδίδοντας την ελληνική παραδοσιακή μουσική. Το 1979, επέστρεψε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Έπαιξε σε γνωστά μουσικά κέντρα και σε συναυλίες, εμφανίστηκε σε ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές και συμμετείχε σε ηχογραφήσεις και δίσκους με γνωστούς καλλιτέχνες. Ήταν παντρεμένος με την Μαρία (σκοτώθηκε σε τροχαίο), με την οποία απέκτησε τρία παιδιά, τον Γιάννη, γιατρό, τον Μπάμπη (1965–2018), ο οποίος ακολούθησε τα χνάρια του πατέρα του στο κλαρίνο, και την Ολυμπία. Απεβίωσε στις 15 Ιουνίου 2025, σε ηλικία 90 ετών.

«Το κλαρίνο είναι η ζωή μου. Ό,τι άλλο θα μπορούσα να το σταματήσω, εκτός από αυτό. Όταν έχω το κλαρίνο στα χέρια μου, ξεχνιέμαι και μπορώ να παίζω ολόκληρες ώρες, ολόκληρα βράδια. Εμείς οι δημοτικοί είμαστε αυτοδίδακτοι. Προσπαθούμε πάντα να μπαίνουμε στην ψυχή των παλιότερων. Έχω πάρει τραγούδια από πολλούς παλιούς καλλιτέχνες. Βάζω κι ακούω τον καθένα τι αυτοσχεδιασμό κάνει και πώς τον κάνει, γιατί αν κάποιος καταλαβαίνει τη γλώσσα του κλαρίνου, τότε βρίσκει πολλά πράγματα. Αυτοί ζήσανε σε μια πολύ διαφορετική κοινωνία, αληθινή. Σήμερα έχουν αλλάξει τα πάντα. Εκείνοι έπαιζαν με την ψυχή τους. Αν ακούσεις ένα παλιό κλαρίνο θα το ακούσεις καθαρό και ξάστερο, όπως είναι ο ήλιος».

Από τα τέλη του 2024, το Aristi Mountain Resort & Villas έχει θεσπίσει το Aristi Cultural Initiative (ACI), μια πολιτιστική πρωτοβουλία αφιερωμένη στην ενίσχυση και προβολής της τέχνης και του πολιτισμού στην Ήπειρο. Μέσα από ένα δυναμικό πρόγραμμα εκθέσεων και εκδηλώσεων στον πολυχώρο ATOP, το ACI επιδιώκει να ενισχύσει τους δεσμούς ανάμεσα στις καλές τέχνες, την ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική ταυτότητα του Ζαγορίου, προωθώντας τη σύγχρονη τέχνη και ενισχύοντας τη συμμετοχή ενός ευρύτερου και ποικιλόμορφου κοινού στην τοπική πολιτιστική ζωή.

Zagori 34: Μια συλλογική έκθεση με 34 έργα τέχνης, εμπνευσμένα από το Ζαγόρι

Η περιοδική έκθεση έργων τέχνης ‘Zagori 34’, στο πλαίσιο του Aristi Cultural Initiative, θα διαρκέσει από τις 26 Απριλίου μέχρι τις 10 Ιουνίου και συμπεριλαμβάνει έργα τέχνης με κεντρικό θέμα την περιοχή του Ζαγορίου. Στην έκθεση συμμετέχουν τριάντα τέσσερις καλλιτέχνες, καθένας από τους οποίους παρουσιάζει ένα μοναδικό έργο εμπνευσμένο από το τοπίο, την ιστορία και τον πολιτισμό του Ζαγορίου. Η προσέγγιση της καλλιτεχνικής επιμέλειας αποσκοπεί στη διαμόρφωση μιας όσο το δυνατόν πιο δυναμικής και μη ιεραρχικής σύνθεσης, που ξεδιπλώνεται γύρω από ένα ενιαίο θέμα, εντός των ορίων του εκθεσιακού χώρου. Τα 34 έργα τέχνης αλληλεπιδρούν ελεύθερα μεταξύ τους, ενώ η έκθεση στο σύνολό της λειτουργεί ως ένα σημείο συνάντησης, όπου κάθε έργο εκφράζει τη δική του οπτική μέσα σε ένα δίκτυο αλληλεπίδρασης.

Μέσα από τη χρήση καλλιτεχνικών μέσων, όπως το κεραμικό, το ψηφιδωτό, τα αντικείμενα trouvé, το μέταλλο, το ξύλο, το χαρτί, ο καμβάς, η πέτρα και άλλα, τα έργα εμφανίζονται ως αυτόνομα στοιχεία μιας σύνθετης οικολογικής κοινότητας. Παρότι δεν δόθηκαν συγκεκριμένες αισθητικές κατευθύνσεις για την έκθεση, φαίνεται πως οι καλλιτέχνες, που συμμετέχουν, μοιράζονται κοινούς τρόπους έκφρασης. Η σύνθεση, που προκύπτει, αποτελεί ένα πλέγμα ταυτοτήτων, το οποίο ενσωματώνει το όραμα του Aristi Cultural Initiative για τη διατήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς του Ζαγορίου, συνδέοντας το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της περιοχής.

Η πολιτιστική εξέλιξη της Ηπείρου μέσω του Συλλόγου Εικαστικών Καλλιτεχνών

Ο Σύλλογος Εικαστικών Καλλιτεχνών Ηπείρου ιδρύθηκε το 2013 από Ηπειρώτες δημιουργούς, αποφοίτους διαφόρων σχολών καλών τεχνών της Ελλάδας και του εξωτερικού. Στόχος του συλλόγου είναι η έρευνα, η μελέτη, η εξερεύνηση, η προώθηση, η ανάπτυξη, η διάδοση και η προστασία των εικαστικών τεχνών της Ηπείρου, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Οι καλλιτέχνες, των οποίων τα έργα εκτίθενται, είναι: Λεωνίδας Αδαμαντίδης, Θεοδώρα Ασπρογενίδου, Ελευθερία Βέργου, Χρήστος Γιώτης, Δήμητρα Γκαλντέμη, Δήμητρα Γούση, Αγγελική Δερέκα, Δημήτριος Δημόπουλος, Ιωάννα Ζολώτα, Καλλιόπη Ζώη, Γιάννα Καλογιάννη, Ιωάννης Κόκκαλης, Κέλλυ Κουτσή, Παναγιώτης Κρομμύδας, Ευαγγελία Λέλου, Σπυρίδων Λισγάρας, Ελευθέριος Μπέτσης, Λένα Ναυρόζογλου, Μιχάλης Οικονομίδης, Σπύρος Παπασπύρου, Αγαθή Παππά, Οδυσσέας Σέλιος, Αγαθή Σιόλου, Χρήστος Σκαλκώτος, Μαίρη Σταματοπούλου, Έφη Σταύρου, Σταυρούλα Συγκούνα, Ιωάννα Τατσάκη, Γεώργιος Τζούμπας, Ελένη Τσίκα, Φωτεινή Τσιντζέλη, Αλέξανδρος Τσιούρης, Παρασκευή Φερεντίνου, Ιωάννης Χατζηχρήστος.

Aristi Mountain Resort & Villas

Το Aristi Mountain Resort βρίσκεται στο χωριό Αρίστη, στην καρδιά του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου, ενός από τους σημαντικότερους προστατευόμενους φυσικούς θησαυρούς της Ελλάδας. Με φόντο το εντυπωσιακό φαράγγι του Βίκου, το ξενοδοχείο αποτελεί ιδανική αφετηρία για την εξερεύνηση της περιοχής, η οποία συνδυάζει μοναδικά την αγνή φυσική ομορφιά με την πολιτιστική κληρονομιά. Η περιοχή του Ζαγορίου χαρακτηρίζεται από πλούσια βιοποικιλότητα, παραδοσιακά πετρόχτιστα χωριά, και ένα δίκτυο μονοπατιών που προσφέρει αυθεντικές εμπειρίες για λάτρεις της φύσης και της περιπέτειας και πρόσφατα εντάχθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO . Η Αρίστη και η γύρω περιοχή αναδεικνύουν τη μαγεία της ορεινής Ελλάδας, προσκαλώντας επισκέπτες από όλο τον κόσμο να ανακαλύψουν έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, συνδεδεμένο με τη φύση και τις παραδόσεις.

Epirus Plastic Artists

Ο Σύλλογος Πλαστικών Καλλιτεχνών Ηπείρου ιδρύθηκε από Ηπειρώτες καλλιτέχνες, αποφοίτους Σχολών Καλών Τεχνών της Ελλάδας και του εξωτερικού και ξεκίνησε τις δραστηριότητές του το 2014. Τα μέλη του είναι διακεκριμένοι εικαστικοί καλλιτέχνες με διεθνώς αναγνωρισμένο έργο και προσφορά ως καθηγητές Τέχνης στην Εκπαίδευση. Οι σκοποί της ΑΣΠΕ, είναι πολιτιστικοί, πνευματικοί, καλλιτεχνικοί, εκπαιδευτικοί και κοινωνικοί και συνίστανται στη μελέτη, προώθηση, ανάπτυξη και προστασία των Εικαστικών Τεχνών της Ηπείρου σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό. Στο πλαίσιο των σκοπών της, διοργανώνει εικαστικές εκθέσεις και εκδηλώσεις με πολιτιστικά κριτήρια, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό και με τα εικαστικά έργα που παρουσιάζονται να μην είναι προς πώληση. Οι εκθέσεις διακρίνονται για τον ιδιαίτερο και έντονο εικαστικό διάλογο που αναπτύσσεται μεταξύ των εικαστικών πτυχών των μελών της, του διαφορετικού ύφους, της θεματολογίας, των τεχνικών και των υλικών.

Πληροφορίες

Διάρκεια έκθεσης: Σάββατο 26 Απριλίου – Τρίτη 10 Ιουνίου 2025
Δευτέρα – Κυριακή, 15:00 – 20:00
Είσοδος: Δωρεάν
Εγκαίνια έκθεσης: Σάββατο 26 Απριλίου 2025, 12:00 – 14:00
Διεύθυνση: Πολυχώρος Atop, Aristi Mountain Resort, Αρίστη, 440 04
+30 (0) 2653 041330

Ο λόγος για τον 33χρονο Ιταλό σκηνοθέτη Thomas Künstler, που ζει μόνιμα στην Ελλάδα, ενώ την έμπνευσή του πυροδοτεί, μεταξύ άλλων, και η ελληνική παράδοση. Έχει ενδιαφέρον η ματιά του και ο ιδανικός χώρος για κάθε φορτίο μνήμης, που ανακαλύπτει, κάθε φορά, στο παρόν. Δεν ξεχνώ το «Ρεμπέτικο», animation με θέμα μια κλασική ρεμπέτικη βραδιά, κάπου στη δεκαετία του ’20, ή φυσικά το «Ροζ Βουνό», όπου ένας ταπεινός ανθοκόμος ερωτεύεται την αγαπημένη του Πασά, την κυρα-Βασιλική. «Να σε μωρέ να σε φυτέψω σε στρατί, να σε φυτέψω σε στρατί φοβάμαι τους διαβάτες
φοβάμαι τους διαβάτες».

Με συγκινεί που ένας άνθρωπος νέος, ρομαντικός, στέκεται με δύναμη απέναντι σε σχήματα ζωής, που είχαν στο προσκήνιο τον αγώνα για αγάπη και σύνδεση. Ήταν γύρω στα 20, όταν φοιτητής στην Αγγλία, γνώρισε από τους Έλληνες φίλους του τον Βασίλη Τσιτσάνη και ήταν τότε, που άρχισε να παρατηρεί, μέσα από τις καθημερινές λέξεις των τραγουδιών, τα ύψη και τις πτώσεις, όπως περιέχονται σε κάθε αληθινό ανάστημα.

Με συγκινεί που κάποτε έκανε το ταξίδι Ρώμη – Αθήνα με τα πόδια. Δύο, σχεδόν, μήνες γνώριζε ανθρώπους. Ήταν αυτοί, που του πρόσφεραν την καλημέρα, το φαγητό, την περηφάνια, αυτοί που σημείωσαν το όνομά του για να μην το ξεχάσουν.

Με συγκινεί που πέρασε από τα χωριά της Ηπείρου, που ανακατεύτηκε με την ομίχλη και την ιστορία τους και θέλησε να φτιάξει μια ακόμη ταινία, με αρχαίους ήχους και σιωπηλό πόνο.

Αγαπάει πολύ τα workshops για παιδιά. Ε, ναι. Κάπου ταυτίζεται η περιέργειά τους με τη δική του, η φαντασία χωρίς όρια, η ουσιαστική οικονομία.

Συνεχίζεται..