Τελευταία, τα φώτα της δημοσιότητας έχουν πέσει πάνω στα GLP-1RAs (αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1). Αν το όνομα δεν σου λέει κάτι, είναι τα φάρμακα που ξεκίνησαν για τον διαβήτη, έγιναν viral για την απώλεια βάρους και τώρα φαίνεται πως έχουν έναν ακόμα άσο στο μανίκι τους.

Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα που παρουσιάζουν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θάνος Δημόπουλος, μια νέα μεγάλη μελέτη ανατρέπει όσα ξέραμε για την πρόληψη.

GLP-1 εναντίον ασπιρίνης: Το σκορ γέρνει υπέρ των ενέσιμων

Για χρόνια, η ασπιρίνη θεωρούνταν το «κρυφό όπλο» για την πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου. Όμως, η ασπιρίνη έχει ένα “dark side”: μακροχρόνια μπορεί να προκαλέσει αιμορραγίες και γαστρεντερικά προβλήματα.

Η νέα έρευνα, που παρουσιάστηκε στο ASCO Gastrointestinal Cancers Symposium 2026, έβαλε τα GLP-1 και την ασπιρίνη στο ίδιο «ρινγκ». Τα αποτελέσματα;

Όσοι λάμβαναν GLP-1 είχαν 36% μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν καρκίνο παχέος εντέρου σε σχέση με την ομάδα της ασπιρίνης.

Σε άτομα με επιβαρυμένο οικογενειακό ιστορικό, η μείωση του κινδύνου άγγιξε το εντυπωσιακό 42%.

Πώς ένα φάρμακο για το σάκχαρο «φρενάρει» τον καρκίνο;

Δεν είναι μόνο το αδυνάτισμα. Τα GLP-1RAs φαίνεται πως δρουν βαθύτερα. Προκλινικά δεδομένα δείχνουν ότι αυτά τα φάρμακα έχουν αντιφλεγμονώδη δράση και μπορούν να εμποδίσουν τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων στο έντερο. Με απλά λόγια, παρεμβαίνουν στις βιολογικές διαδρομές που επιτρέπουν στους όγκους να αναπτυχθούν.

Τα νούμερα πίσω από την έρευνα

Η μελέτη δεν έγινε σε μικρό δείγμα. Χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από 281.656 άτομα μέσω της διεθνούς βάσης TriNetX. Οι ερευνητές χώρισαν τους συμμετέχοντες (μέση ηλικία 58 έτη, 69% γυναίκες) σε δύο ισάριθμες ομάδες:

• Χρήστες GLP-1RAs

• Χρήστες ασπιρίνης

Εκτός από την προστασία από τον καρκίνο, η ομάδα των GLP-1 είχε λιγότερες σοβαρές επιπλοκές (όπως νεφρική βλάβη ή έλκη) σε σύγκριση με την ασπιρίνη. Βέβαια, κανένα φάρμακο δεν είναι «καραμέλα». Στα GLP-1 καταγράφηκαν συχνότερα διάρροιες και πόνοι στην κοιλιά, ενώ η ναυτία ήταν κοινός παρονομαστής και στις δύο ομάδες.

Είναι το GLP-1 το νέο «μαγικό χάπι»;

Πριν τρέξεις στο φαρμακείο, κράτα μια σημείωση: Το απόλυτο όφελος για κάθε άτομο ξεχωριστά παραμένει μικρό. Υπολογίστηκε ότι πρέπει να πάρουν το φάρμακο πάνω από 2.000 άνθρωποι για να προληφθεί ένα περιστατικό καρκίνου.

Ωστόσο, επειδή εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως τα χρησιμοποιούν ήδη για το σάκχαρο ή το βάρος τους, αυτή η «παράπλευρη» ωφέλεια είναι τεράστια για τη δημόσια υγεία.

Σημασία έχει το “ποιος” και το “τι”

Η μελέτη έβγαλε μερικά πολύ ενδιαφέροντα “tips”:

• Ανεξάρτητα από τα κιλά: Η προστασία φάνηκε ακόμα και σε άτομα χωρίς παχυσαρκία ή διαβήτη.

• Early start: Το όφελος υπήρχε και σε όσους ξεκίνησαν τη θεραπεία πριν τα 45 τους.

• Smoking alert: Το προστατευτικό αποτέλεσμα δεν ίσχυε για τους καπνιστές ή άτομα με αθηροσκλήρωση. Το lifestyle σου συνεχίζει να παίζει τον πρώτο ρόλο.

• Όχι όλα τα GLP-1 το ίδιο: Η μείωση του κινδύνου ήταν στατιστικά σημαντική κυρίως για τη σεμαγλουτίδη, τη λιραγλουτίδη και τη ντουλαγλουτίδη. Άλλα φάρμακα της κατηγορίας, όπως η τιρζεπατίδη, δεν έδειξαν το ίδιο αποτέλεσμα σε αυτή τη φάση.

Τι κρατάμε;

Τα GLP-1RAs είναι μια συναρπαστική νέα σελίδα στην ιατρική, αλλά δεν αντικαθιστούν τις κλασικές μεθόδους. Κανείς δεν πρέπει να ξεκινά τέτοια θεραπεία μόνο για την πρόληψη του καρκίνου χωρίς ιατρική ένδειξη.

Η καλύτερη στρατηγική παραμένει η ίδια:

• Τακτικός έλεγχος (check-up).

• Υγιεινή διατροφή και κίνηση.

• Όχι κάπνισμα.

• Συζήτηση με τον γιατρό σου.

Η επιστήμη προχωρά, αλλά το δικό σου lifestyle παραμένει ο καλύτερος «φύλακας άγγελος» της υγείας σου.

Σύμφωνα με το κείμενο της καμπάνιας: «Αμέσως μετά την απώλειά του, η Kimberly [η σύζυγός του] και τα παιδιά βρίσκονται μπροστά σε ένα αβέβαιο μέλλον. Το κόστος της ιατρικής φροντίδας του James και η μακροχρόνια μάχη κατά του καρκίνου άφησαν την οικογένεια χωρίς πόρους. Προσπαθούν σκληρά να κρατήσουν το σπίτι τους, να εξασφαλίσουν ότι τα παιδιά τους θα συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους και να διατηρήσουν κάποια σταθερότητα σε αυτή την απίστευτα δύσκολη εποχή. Η υποστήριξη των φίλων, των συγγενών και της ευρύτερης κοινότητας θα κάνει μια τεράστια διαφορά στον δρόμο που έχουν μπροστά τους».

Σκοπός αυτού του εράνου είναι τα χρήματα που θα συγκεντρωθούν «να τους βοηθήσουν να καλύψουν βασικές ανάγκες επιβίωσης, να πληρώσουν λογαριασμούς και να υποστηρίξουν την εκπαίδευση των παιδιών. Κάθε δωρεά, ανεξαρτήτως μεγέθους, θα βοηθήσει την Kimberly και την οικογένειά της να βρουν ελπίδα και ασφάλεια ενώ ξαναχτίζουν τη ζωή τους». Ο πρωταγωνιστής του “Dawson’s Creek” που έφυγε τόσο πρόωρα από τη ζωή απέκτησε με τη σύζυγό του τους Olivia, 15 ετών, Joshua, 13 ετών, Annabel, 12 ετών, Emilia, 9 ετών, Gwendolyn, 7 ετών και Jeremiah, 4 ετών.

Πέρυσι, ο ηθοποιός είχε αρχίσει να πουλάει ενθύμια από την τηλεοπτική σειρά που τον είχε κάνει ευρύτερα γνωστό, προκειμένου να καλύψει κάποια από τα έξοδα της θεραπείας του. «Κρατάω αυτούς τους θησαυρούς εδώ και χρόνια», είχε πει τότε στο People, «περιμένοντας τη σωστή στιγμή να κάνω κάτι με αυτούς. Με όλες τις ανατροπές που έφερε πρόσφατα η ζωή, ξεκάθαρα αυτή η στιγμή είναι τώρα. Παρόλο που με βασανίζει η νοσταλγία καθώς αποχωρίζομαι αυτά τα αντικείμενα, είναι καλό που μπορώ να τα προσφέρω μέσω δημοπρασίας για να τα μοιραστώ με εκείνους που έχουν υποστηρίξει τη δουλειά μου μέσα στα χρόνια».

Πηγή: Marie Claire

Από προκαρκινικές βλάβες σε καθυστερημένες διαγνώσεις

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αναπτύσσεται συνήθως αργά, ξεκινώντας από προκαρκινικές αλλοιώσεις, όπως οι αδενωματώδεις πολύποδες. Για δεκαετίες θεωρούνταν νόσος που αφορά κυρίως άτομα άνω των 60 ετών. Ωστόσο, η σημερινή πραγματικότητα δείχνει ότι ολοένα και περισσότεροι νέοι ενήλικες διαγιγνώσκονται σε στάδια όπου η νόσος έχει ήδη προχωρήσει. Η καθυστέρηση στη διάγνωση συνδέεται άμεσα με τη χαμηλή υποψία τόσο από τους ίδιους τους ασθενείς όσο και από το σύστημα υγείας, καθώς τα πρώιμα συμπτώματα συχνά υποτιμώνται ή αποδίδονται σε λιγότερο σοβαρές αιτίες.

Τι δείχνουν τα στοιχεία των τελευταίων δεκαετιών

Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της American Cancer Society στο επιστημονικό περιοδικό JAMA η συνολική θνησιμότητα από καρκίνο σε άτομα ηλικίας κάτω των 50 ετών έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Συγκεκριμένα, καταγράφεται μείωση της τάξης του 44% από το 1990 έως το 2023, γεγονός που αποδίδεται στη βελτίωση της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και των θεραπευτικών επιλογών. Η εικόνα αυτή όμως δεν είναι ενιαία για όλους τους τύπους καρκίνου. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού ακολουθεί αντίστροφη πορεία.

Η εξαίρεση που αλλάζει τον χάρτη της ογκολογίας

Από το 2005 και μετά, η θνησιμότητα από καρκίνο παχέος εντέρου και ορθού σε άτομα κάτω των 50 ετών αυξάνεται σταθερά, με μέσο ετήσιο ρυθμό περίπου 1,1%. Το αποτέλεσμα αυτής της τάσης είναι εντυπωσιακό και ανησυχητικό. Ένας καρκίνος που βρισκόταν στην πέμπτη θέση ως αιτία θανάτου στις αρχές της δεκαετίας του 1990, έχει ανέβει στην πρώτη θέση μέσα σε λιγότερο από τριάντα χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη σημαντική μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο του πνεύμονα, του μαστού, του εγκεφάλου και τις αιματολογικές κακοήθειες, όπου η πρόοδος της ιατρικής έχει αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα.

Νεότερες ηλικίες, προχωρημένα στάδια

Ένα από τα πιο κρίσιμα ευρήματα είναι ότι περίπου τα τρία τέταρτα των ασθενών κάτω των 50 ετών διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο της νόσου. Το στοιχείο αυτό υποδεικνύει συστηματική καθυστέρηση στη διάγνωση και ενισχύει τον προβληματισμό για την επάρκεια των μηχανισμών πρόληψης. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι τα άτομα ηλικίας 45 έως 49 ετών αντιπροσωπεύουν περίπου το 50% όλων των διαγνώσεων καρκίνου παχέος εντέρου και ορθού σε πληθυσμό κάτω των 50 ετών. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει τη σημασία της έναρξης του προληπτικού ελέγχου από τα 45 έτη, όπως πλέον συστήνεται διεθνώς.

Πιθανοί παράγοντες και ανοιχτά ερωτήματα

Η αιτία της αύξησης των περιστατικών στις νεότερες γενιές δεν έχει ακόμη πλήρως διευκρινιστεί. Παράγοντες, όπως η δυτικού τύπου διατροφή, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και οι περιβαλλοντικές εκθέσεις βρίσκονται στο επίκεντρο της έρευνας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η αύξηση αφορά κυρίως άτομα γεννημένα μετά το 1950, στοιχείο που ενισχύει την υπόθεση ότι πρόκειται για φαινόμενο με γενεαλογικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως νόσος μεγαλύτερων ηλικιών. Η ενημέρωση του κοινού, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η καθολική πρόσβαση σε προγράμματα προληπτικού ελέγχου αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για τον περιορισμό της θνησιμότητας. Στη χώρα μας, το πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου έχει ήδη δείξει την αξία του, ωστόσο καθώς τα δεδομένα αλλάζουν είναι σημαντικό να προσαρμοστούν σε αυτά και τα ηλικιακά όρια για τις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου

Είναι ένας από τους πιο συχνούς καρκίνους, αλλά η έγκαιρη ανίχνευσή του αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχούς θεραπείας. Κατά τη διάρκεια του Μαρτίου, οργανώνονται εκστρατείες ενημέρωσης, εκδηλώσεις και δράσεις που προάγουν τον προληπτικό έλεγχο, την υγιεινή διατροφή και την άσκηση, καθώς και την αναγνώριση των συμπτωμάτων, που μπορεί να υποδηλώνουν την παρουσία της νόσου.

Κολονοσκόπηση: Το βασικό διαγνωστικό εργαλείο στον καρκίνο του παχέος εντέρου

Στον αγώνα για την έγκαιρη ανεύρεση της συγκεκριμένης μορφής καρκίνου, έχει επιστρατευτεί επί σειρά ετών ένας πολύτιμος σύμμαχος, ο οποίος δεν είναι άλλος από την κολονοσκόπηση.
«Η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου έχει μειωθεί σημαντικά λόγω των κολονοσκοπήσεων προσυμπτωματικού ελέγχου, κατά τη διάρκεια των οποίων ανιχνεύονται και αφαιρούνται προκαρκινικοί πολύποδες.

Τη διαδικασία και την αποτελεσματικότητα της κολονοσκόπησης έρχονται, πλέον, να βελτιώσουν και οι πρόσφατες εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη. Η τεχνητή νοημοσύνη αξιοποιείται ακόμα και στον τομέα των ενδοσκοπικών εξετάσεων με σκοπό να βελτιώσει τα αποτελέσματα και να διαφυλάξει την υγεία των ασθενών», επισημαίνει η κα Θεοφανώ Μαρκουτσάκη Γαστρεντερολόγος, Διευθύντρια Ε΄ Γαστρεντερολογικής Κλινικής Επεμβατικής Ενδοσκόπησης Metropolitan General.

Τι προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στην κολονοσκόπηση;

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει βρει εφαρμογή και στον τομέα των ενδοσκοπικών εξετάσεων, με σκοπό να ελαχιστοποιήσει την πιθανότητα κάποιας παράλειψης, καθώς αποσκοπεί στη βελτίωση της ανίχνευσης και της ταξινόμησης των βλαβών, σε πραγματικό χρόνο. Οι πρόοδοι στην τεχνητή νοημοσύνη (AI), ειδικά στην ανίχνευση και τη διάγνωση με τη βοήθεια υπολογιστή προσφέρουν πολλά υποσχόμενες μεθόδους αύξησης των ποσοστών ανίχνευσης αδενωμάτων με στόχο την αφαίρεση περισσότερων προκαρκινικών πολυπόδων. Επίσης, αυτές οι μέθοδοι επιτρέπουν τη διάγνωση μικρότερων μη καρκινικών βλαβών in vivo, οι οποίες δεν χρήζουν αφαίρεσης, μειώνοντας τους κινδύνους που συνεπάγονται οι περιττές πολυπεκτομές.

Βελτιωμένη ανίχνευση με τη βοήθεια υπολογιστή (CADe)

«Τα συστήματα υποβοηθούμενης ανίχνευσης από υπολογιστή (CADe) στοχεύουν στη βελτίωση της ανίχνευσης αδενωμάτων και άλλων προκαρκινικών πολυπόδων. Το CADe χρησιμοποιεί συνελικτικά νευρωνικά δίκτυα (CNNs), τα οποία μπορούν να εντοπίζουν χαρακτηριστικά διαφορετικών εικόνων κολονοσκόπησης. Αυτά τα συστήματα αναλύουν σε πραγματικό χρόνο τα βίντεο της κολονοσκόπησης και επισημαίνουν ύποπτες περιοχές, βοηθώντας τους γαστρεντερολόγους να εντοπίσουν βλάβες που διαφορετικά μπορεί να μην παρατηρούσαν. Ένας διαισθητικός δείκτης στην οθόνη ειδοποιεί τον ενδοσκόπο για την παρουσία μιας πιθανής βλάβης σε πραγματικό χρόνο.

Μελέτες έχουν δείξει ότι τα συστήματα CADe μειώνουν σημαντικά την αδυναμία ανίχνευσης πολυπόδων και αυξάνουν το ποσοστό ανίχνευσης αδενωμάτων», υπογραμμίζει η κα Μαρκουτσάκη.

Υποβοηθούμενη διάγνωση από υπολογιστή (CADx)

«Πέρα από την ανίχνευση, η AI διαδραματίζει ρόλο και στην ταξινόμηση των πολυπόδων μέσω της υποβοηθούμενης διάγνωσης από υπολογιστή (CADx). Αναλύοντας τα μορφολογικά χαρακτηριστικά και την υφή των πολυπόδων, οι αλγόριθμοι AI διαφοροποιούν τις καλοήθεις από τις κακοήθεις βλάβες, προσφέροντας σε πραγματικό χρόνο μια “οπτική βιοψία”. Αυτή η τεχνολογία βοηθά τους γαστρεντερολόγους να αποφασίσουν εάν ένας πολύποδας χρήζει αφαίρεσης ή μπορεί να παραμείνει στη θέση του, μειώνοντας έτσι τις περιττές πολυπεκτομές και τους σχετικούς κινδύνους», εξηγεί η ειδικός.

Ελαχιστοποίηση των πιθανοτήτων παράλειψης κάποιας βλάβης

Ένας σημαντικός παράγοντας παράβλεψης ενός αδενώματος είναι ο ίδιος ο ενδοσκόπος, καθώς η αδυναμία διατήρησης ενός σταθερού επιπέδου εγρήγορσης κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης λόγω διάσπασης της προσοχής και κόπωσης μπορεί να οδηγήσει σε αδυναμία παρατήρησης ενός επικίνδυνου πολύποδα παρόλο που είναι ορατός στην οθόνη. Αυτό το ζήτημα έρχεται να βελτιώσει η τεχνητή νοημοσύνη, η οποία λειτουργεί ως ένα δεύτερο, ξεκούραστο ζευγάρι ματιών για τον ενδοσκόπο.

Βελτίωση ποιότητας του αποτελέσματος της εξέτασης

Η κολονοσκόπηση με υποβοήθηση AI δεν περιορίζεται μόνο στην ανίχνευση και την ταξινόμηση βλαβών αλλά συμβάλλει και στη βελτίωση της ποιότητας της διαδικασίας και της αποδοτικότητας. Τα εργαλεία AI αξιολογούν την ποιότητα της προετοιμασίας του εντέρου, παρακολουθούν τους χρόνους απόσυρσης του ενδοσκοπίου και εντοπίζουν τυφλά σημεία στην ενδοσκοπική εικόνα. Αυτά τα χαρακτηριστικά συμβάλλουν σε τυποποιημένες, υψηλής ποιότητας διαδικασίες και μειώνουν τη μεταβλητότητα.

Οφέλη που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στην κολονοσκόπηση

Η τεχνητή νοημοσύνη στην κολονοσκόπηση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τα αποτελέσματα της εξέτασης και να συμβάλλει μακροπρόθεσμα στην περαιτέρω μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο του παχέος εντέρου.

Η τεχνολογία αυτή προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως:

Βελτιωμένη ανίχνευση πολυπόδων, καθώς τα συστήματα AI μειώνουν τα ποσοστά αδυναμίας ανίχνευσης αδενωμάτων και βελτιώνουν την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του παχέος εντέρου.

Υποστήριξη λήψης αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο, αφού η τεχνητή νοημοσύνη παρέχει άμεση ανατροφοδότηση για τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των βλαβών.

Μείωση της πιθανότητας παράβλεψης κάποιου επικίνδυνου πολύποδα, αφού η τυποποιημένη ανίχνευση μειώνει τον κίνδυνο να μην παρατηρηθεί κάποια ύποπτη βλάβη από τον ενδοσκόπο που πραγματοποιεί την κολονοσκόπηση.

Βελτιωμένη αποδοτικότητα, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη βελτιστοποιεί την τεκμηρίωση κάθε αποτελέσματος και την ποιοτική παρακολούθηση.

«Γενικά, η τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει σημαντικά τα αποτελέσματα και τη συνολική διαδικασία της κολονοσκόπησης. Η συμβολή της στην προληπτική ιατρική και την ογκολογία αναμένεται να επεκταθεί ακόμη περισσότερο με την πάροδο των ετών», καταλήγει η κα Μαρκουτσάκη.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και πολλοί έγκριτοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι υπάρχει συσχετισμός ανάμεσα σε ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως του παχέος εντέρου, και την μεγάλη κατανάλωση κόκκινου κρέατος. Σύμφωνα με τον φορέα Cancer Council των ΗΠΑ, η κατανάλωση περισσότερων από 700 γραμμαρίων (ωμό βάρος) κόκκινου κρέατος την εβδομάδα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του εντέρου. Επίσης, ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται κατά 18% για κάθε 50 γραμμάρια επεξεργασμένου κρέατος που καταναλώνουμε ημερησίως. Από την πλευρά του, ο ΠΟΥ έχει κατατάξει τα επεξεργασμένα κρέατα—όπως το ζαμπόν, το μπέικον, το σαλάμι και τα λουκάνικα—στην Ομάδα 1 των καρκινογόνων ουσιών, που σημαίνει ότι υπάρχουν ισχυρές επιστημονικές ενδείξεις πως προκαλούν καρκίνο. Η κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του εντέρου και του στομάχου. Το κόκκινο κρέας (μοσχάρι, αρνί, χοιρινό) κατατάσσεται στην Ομάδα 2Α, δηλαδή ως πιθανώς καρκινογόνο, γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχουν ενδείξεις πως μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη καρκίνου.

Πόσο, όμως, ισχύει αυτό και ποιες είναι οι παράμετροι που μπορεί να επηρεάσουν την εξέλιξη της υγείας μας; Κι επειδή οι ημέρες «απαιτούν» τσίκνα και ψήσιμο στη σχάρα, ας ξεκινήσουμε από αυτό το ερώτημα.

Είναι πιο επικίνδυνο το κρέας στη σχάρα από το μαγειρεμένο;

Σύμφωνα με επιστήμονες από το Ιατρικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Columbiaστις ΗΠΑ, δεν υπάρχει άμεση σύνδεση μεταξύ της κατανάλωσης φαγητού που έχει μαγειρευτεί στη σχάρα και της εμφάνισης καρκίνου. Ωστόσο, το ψήσιμο σε ανοιχτή φλόγα, όπως συμβαίνει με τη σχάρα, μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη καρκινογόνων ουσιών στο κρέας. «Εάν διατρέχετε ήδη αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, η έκθεση σε αυτές τις ουσίες μπορεί να τον επιδεινώσει», εξηγεί η Mary Beth Terry, PhD, καθηγήτρια Επιδημιολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας Mailman του Πανεπιστημίου Columbia και αναπληρώτρια διευθύντρια για την Πρόληψη του Καρκίνου στην Κοινότητα στο Herbert Irving Comprehensive Cancer Center του Columbia.

Πώς το ψήσιμο στη σχάρα δημιουργεί καρκινογόνες ουσίες

Όταν μαγειρεύουμε το κρέας σε πολύ υψηλή θερμοκρασία και ιδιαίτερα σε γκριλ ή ψησταριά, μπορεί να σχηματιστούν δύο βασικές καρκινογόνες ουσίες: οι ετεροκυκλικές αρωματικές αμίνες (HCAs) και οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (PAHs), όπου σύμφωνα με έρευνες αυτές οι ουσίες προκαλούν αλλαγές στο DNA, αυξάνοντας δυνητικά τον κίνδυνο καρκίνου. Και πάλι όμως, αυτό δεν σημαίνει παρουσία ενός καρκινογόνου σε ένα τρόφιμο κάνει «σίγουρη» την ανάπτυξη της ασθένειας, καθώς η επίδρασή του διαφέρει από άτομο σε άτομο και μπορεί να σχετίζεται με πολλές παραμέτρους.

«Σε οποιαδήποτε φάση της ζωής σας, μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο καρκίνου», τονίζει η Terry. Οι καρκινογόνες ουσίες μπορούν να προκαλέσουν μεταλλάξεις στο DNA, αλλά το σώμα μας διαθέτει μηχανισμούς επιδιόρθωσης. Όσο λιγότερες επιδιορθώσεις χρειάζονται, τόσο χαμηλότερος είναι ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου. «Είναι πιο εύκολο για τον οργανισμό να διορθώσει τις βλάβες αν η έκθεση στις καρκινογόνες ουσίες είναι περιορισμένη», προσθέτει. «Γι’ αυτό, καλό είναι να αποφεύγουμε την υπερβολική κατανάλωση τόσο αλκοόλ όσο και ξεροψημένου κρέατος».

Να στερηθούμε, δηλαδή, τα ψητά;

Προφανώς και όχι. Το θέμα είναι το μέτρο -άλλη μια φορά!- ενώ υπάρχουν κάποιοι τρόποι που μπορούν να συμβάλλουν στη μείωση του σχηματισμού των καρκινογόνων ενώσεων όταν ψήνουμε.

Συντομεύουμε τον χρόνο ψησίματος: Μειώνουμε τον χρόνο έκθεσης του κρέατος στη φωτιά μαρινάροντάς το ή προψήνοντάς το σε φούρνο ή τηγάνι πριν το βάλουμε στη σχάρα και το κόβουμε σε μικρότερα κομμάτια, ώστε να ψηθεί πιο γρήγορα.

Περιορίζουμε την άμεση έκθεση στη φωτιά: Γυρίζουμε συχνά το κρέας κατά το ψήσιμο και προτιμάμε έμμεση θερμότητα, όπως ψήσιμο σε πλάκες ή ψησταριές υγραερίου.

Στην προκειμένη περίπτωση και καθώς πλησιάζει η Τσικνοπέμπτη, ας απολαύσουμε το κρέας μας χωρίς άγχος και ενοχές και τις επόμενες ημέρες ας περιορίσουμε την κατανάλωσή του. Το μυστικό, άλλωστε, για υγιεινή διατροφή είναι η ισορροπία, χωρίς υπερβολές προς τη μία ή την άλλη πλευρά.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί για πολλούς τη «νέα πανδημία» ενώ όχι μόνο έχουν αυξηθεί τα περιστατικά που διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο, αλλά έχουν μειωθεί οι ηλικίες των ασθενών. Κλινική δοκιμή φάσης 3 (δοκιμή που έχει πάρει πλέον τις απαραίτητες εγκρίσεις για να δοκιμαστεί σε ανθρώπους) έρχεται να δώσει ένα αισιόδοξο νέο στους ασθενείς: μια μικρή δόση ασπιρίνης μείωσε τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου του παχέος εντέρου κατά περισσότερο από 50% σε ασθενείς με όγκους που φέρουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις.

Θα αποδειχτεί η ασπιρίνη τόσο σημαντική;

Αυτή είναι η πρώτη μελέτη που δείχνει ότι μεταλλάξεις στο μονοπάτι PI3K, μπορούν να προβλέψουν την απόκριση στην ασπιρίνη, διευρύνοντας σημαντικά τον πληθυσμό των ασθενών που μπορεί να ωφεληθούν. Περίπου το 30% των περιστατικών κολοορθικού καρκίνου φέρουν αυτές τις γενετικές μεταλλάξεις. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η λήψη 600 mg ασπιρίνης ημερησίως για μέσο διάστημα 25 μηνών μπορεί να μειώσει την εμφάνιση καρκίνου μετά από 55,7 μήνες σε άτομα με γνωστές γενετικές προδιαθέσεις.

Ενώ η ασπιρίνη ως χημειοπροφύλαξη στον καρκίνο του παχέος εντέρου έχει μελετηθεί, δεν υπάρχουν δεδομένα που να επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητά της καθώς και την υιοθέτηση αυτής της προσέγγισης στην πράξη.

Οι λεπτομέρειες της μελέτης

Η μελέτη ALASCCA περιέλαβε 626 ασθενείς (μέση ηλικία 66 έτη, 52% γυναίκες) με καρκίνο παχέος εντέρου σταδίου ΙΙ-ΙΙΙ (67%) ή καρκίνο ορθού σταδίου Ι-ΙΙΙ (33%) σε 33 νοσοκομεία της Σουηδίας, Δανίας, Φινλανδίας και Νορβηγίας. Οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκανσε δύο ομάδες και έλαβαν είτε 160 mg/ημέρα ασπιρίνης είτε εικονικό φάρμακο για 3 χρόνια. Η ασπιρίνηήταν καλά ανεκτή, χωρίς σοβαρές παρενέργειες.

Σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο, η ασπιρίνη μείωσε τον κίνδυνο υποτροπής κατά 51% στους ασθενείς με μεταλλάξεις PIK3CA, με ποσοστό υποτροπής 7,7% στην ομάδα της ασπιρίνης έναντι 14,1% στην ομάδα ελέγχου. Στην ομάδα με άλλες μεταλλάξεις του μονοπατιού PI3K, η μείωση του κινδύνου ήταν 58% και επιπλέον, η χρήση ασπιρίνης βελτίωσε την επιβίωση χωρίς νόσο. Τέλος, η συχνότητα ανεπιθύμητων ενεργειών ήταν χαμηλή, και δεν παρατηρήθηκαν σοβαρές παρενέργειες από τη δόση των 160 mg/ημέρα.

Συνοψίζοντας η κλινική δοκιμή ALASCCA έδειξε ότι η χαμηλή δόση ασπιρίνης μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου του παχέος εντέρου κατά 50-58% σε ασθενείς με μεταλλάξεις στο μονοπάτι PI3K. Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν τη σημασία του γενετικού ελέγχου πριν από τη θεραπεία και αναμένεται να επηρεάσουν την κλινική πρακτική.

Η σημασία του γενετικού ελέγχου

Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγουν οι καθηγητές του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος και Θάνος Δημόπουλος, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής. Σε σχόλιό τους, σχετικά με τα παραπάνω δεδομένα τονίζουν ότιτα αποτελέσματα αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία του γενετικού ελέγχου από την αρχή της διάγνωσης για τους ασθενείς με κολοορθικό καρκίνο σύμφωνα με τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν στο ASCO (American Society of Clinical Oncology) για τους γαστρεντερικούς καρκίνους το 2025 στο Σαν Φρανσίσκο.

Ομάδα έγκριτων επιστημόνων από την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, η Μαγδαληνή Μήγκου, Επιμελήτρια Παθολόγος –Ογκολόγος ΕΣΥ, η Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος, η Παναγιώτα Ζαχαράκη, Βιολόγος και ο Θάνος Δημόπουλος, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας και Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, επισημαίνουν κάτι ακόμη. Η αύξηση του πρώιμου καρκίνου του παχέος εντέρου δεν εστιάζει στη Δύση. Για πρώτη φορά, ο καρκίνος του παχέος εντέρου πρώιμης έναρξης (EOCRC) έχει αποδειχθεί ότι αυξάνεται στην Ευρώπη, την Ασία και τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Τα υψηλότερα ποσοστά επίπτωσης βρέθηκαν στην Αυστραλία, το Πουέρτο Ρίκο, τη Νέα Ζηλανδία, τις ΗΠΑ και τη Νότια Κορέα. Μέχρι το 2030, πιστεύεται ότι το 11% των καρκίνων του παχέος εντέρου και το 23% των καρκίνων του ορθού θα εμφανιστούν σε ηλικία κάτω των 50 ετών.

Τι μπορεί να ευθύνεται για τον καρκίνο του εντέρου σε νεότερους ανθρώπους;

Ένας στους έξι ανθρώπους που έχουν διαγνωστεί με τέτοιο καρκίνο έχει μετάλλαξη σε ένα γονίδιο προδιάθεσης για καρκίνο, που σημαίνει ότι η γενετική βρίσκεται ανάμεσα στους σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για τους νεαρούς ενήλικες. Ωστόσο, η γενετική, καθώς είναι απίθανο να έχει αλλάξει ριζικά με την πάροδο του χρόνου, δεν είναι σε θέση να εξηγήσει την αύξηση της επίπτωσης. Ο κίνδυνος αυξάνεται μεταξύ των ατόμων που γεννήθηκαν το 1960 ή αργότερα και αυτή η μετατόπιση γενεών συνεπάγεται έκθεση σε κοινούς περιβαλλοντικούς παράγοντες και παράγοντες του τρόπου ζωής —ειδικά εκείνους που συνδέονται με τις αναπτυσσόμενες οικονομίες— στην πρώιμη ζωή και στη νεαρή ενήλικη ζωή που συνδυάζονται για να αυξήσουν τον κίνδυνο. Έχουν εμπλακεί ταυτόχρονα αυξανόμενα επίπεδα παχυσαρκίας, μεταβολικού συνδρόμου, δυτικής διατροφής, καθιστικής ζωής, κατανάλωσης αλκοόλ και χρήσης αντιβιοτικών. Ωστόσο, τα δεδομένα σχετικά με τις συσχετίσεις εξακολουθούν να είναι μικτά, καθιστώντας τον έλεγχο βάσει οποιουδήποτε κινδύνου πέρα από το γενετικό και το οικογενειακό ιστορικό ανέφικτη. Ως εκ τούτου, για να καταπολεμηθεί η αυξανόμενη επιβάρυνση του καρκίνου του παχέος εντέρου σε μικρότερες ηλικίες, ορισμένοι πρότειναν τη μείωση της ηλικίας έναρξης του προσυμπτωματικού ελέγχου μέσου κινδύνου.

Πότε πρέπει να ξεκινήσουμε τον προληπτικό έλεγχο

Οι κατευθυντήριες γραμμές των ΗΠΑ άρχισαν να αλλάζουν το 2018, μειώνοντας τη συνιστώμενη ηλικία έναρξης του προσυμπτωματικού ελέγχου από τα 50 στα 45 έτη. Η Αυστραλία ακολούθησε το παράδειγμά της το 2024 για το εθνικό της πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του εντέρου. Τα πρώτα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η απόδοση του προσυμπτωματικού ελέγχου καρκίνου του παχέος εντέρου για τις ηλικίες 45-49 ετών είναι παρόμοια με αυτή των άνω των 50 ετών, αλλά τα διευρυμένα κριτήρια παραμένουν αμφιλεγόμενα, εν μέρει λόγω της ανησυχίας για τη διοχέτευση της ικανότητας προσυμπτωματικού ελέγχου μακριά από αυτούς που μπορεί να ωφεληθούν περισσότερο. Ως έχει, το μεγαλύτερο μέρος του καρκίνου του παχέος εντέρου δεν διαγιγνώσκεται με προσυμπτωματικό έλεγχο αλλά όταν τα άτομα παρουσιάζουν συμπτώματα, συχνά σε προχωρημένο στάδιο. Περίπου το 25% θα έχει οικογενειακό ιστορικό που θα τους επέτρεπε για προγενέστερο έλεγχο. Οι συστάσεις θεραπείας είναι οι ίδιες σε όλες τις ηλικίες, αλλά οι μικρότεροι σε ηλικία ασθενείς τείνουν να λαμβάνουν πιο επιθετικά σχήματα, το όφελος επιβίωσης των οποίων μπορεί να είναι μόνο μικρό.

Στη χώρα μας, η εισαγωγή των self-test για τον καρκίνο του παχέος εντέρου συντελεί προς τη βελτίωση του προσυμπτωματικού ελέγχου, ίσως όμως θα πρέπει να αναθεωρηθούν τα ηλικιακά κριτήρια και να αποφασιστεί η δωρεάν διανομή τους και στις ηλικίες 45-49 ετών. Επιπλέον, χρειάζεται όμως μεγαλύτερη εγρήγορση πλέον και από τους γιατρούς ώστε να υποψιάζονται τα πιθανά συμπτώματα και σε νεότερους ασθενείς.

Τον Μάρτιο του 2024 ανακοινώθηκε η ίδρυση του Πανελληνίου Συλλόγου για τον Καρκίνο του Παχέος Εντέρου. «Ο Πανελλήνιος Σύλλογος για τον Καρκίνο του Παχέος Εντέρου έρχεται να καλύψει ένα κενό στην ενημέρωση και την πρόληψη για αυτή τη μορφή της νόσου και να συμβάλλει ώστε να έχουν όλοι οι πολίτες της χώρας μας, όπου κι αν κατοικούν, πρόσβαση σε ιατρική συμβουλή γαστρεντερολόγου και σε προληπτικά τεστ», είχε δηλώσει κατά την ομιλία της σε συνέντευξη τύπου που πραγματοποιήθηκε για την παρουσίαση του νεοσύστατου Συλλόγου η κ. Άννα Εξαρχέα, Πρόεδρος του Δ.Σ.

Μια δέσμευση που γίνεται πράξη

Σήμερα, ο Σύλλογος δημοσιοποιεί με χαρά και υπερηφάνεια τον απολογισμό των δράσεωντου για το 2024, καθώς μέσα από αυτές είναι πρόδηλο ότι η δέσμευση που απηύθυνε η κ. Εξαρχέα έγινε πραγματικότητα. Τα μέλη και οι χορηγοί που στήριξαν από την πρώτη στιγμή τον Σύλλογο, κατάφεραν να πραγματοποιήσουν σημαντικές δράσεις, θέτοντας τα θεμέλια για καλύτερη ενημέρωση και πρόληψη σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.

«Η μεγάλη επιτυχία των δράσεων και η θετική υποδοχή από τον κόσμο, όπου κι αν βρεθήκαμε, σε όποιο πλαίσιο κι αν προσπαθήσαμε να διευρύνουμε την έγκυρη ενημέρωση ήταν τέτοια, που ουσιαστικά νιώθουμε πιο βαρύ το χρέος μας να συνεχίσουμε το έργο αυτό, να μεγαλώσουμε ακόμη περισσότερο το δίκτυο των δράσεών μας», σχολιάζει η Δρ. Μαρία Γαζούλη, Καθηγήτρια Βιολογίας – Γενετικής – Νανοϊατρικής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ και μέλος του ΔΣ του Συλλόγου για τον Καρκίνο του Παχέος Εντέρου.

Πώς μπορούμε να συμβάλλουμε όλοι στην ενημέρωση και τη πρόληψη

Όσο περισσότεροι είμαστε, τόσο πιο δυνατό είναι το μήνυμα. Ο Πανελλήνιος Σύλλογος για τον Καρκίνο του Παχέος Εντέρου απευθύνει σε όλους μας πρόσκληση να εγγραφούμε μέλη του, να γίνουμε «πρεσβευτές» της έγκυρης ενημέρωσης και της ανάγκης για πρόληψη στον κοινωνικό κύκλο και το περιβάλλον μας. Ο καθένας που θα ενδιαφερθεί μπορεί να επιλέξει εάν επιθυμεί να γίνει μέλος, εθελοντής ή να κάνει μία προσφορά που θα ενισχύσει το έργο του Συλλόγου.

Οι σταθμοί της δράσης του Συλλόγου το 2024

1. 14 Μαρτίου 2024. Επίσημη παρουσίαση της Ίδρυσης του Συλλόγου.

2. HellasPharm, 13 Απριλίου. Ομιλία της Dr. Μαρίας Γαζούλη, Καθηγήτρια Βιολογίας – Γενετικής – Νανοϊατρικής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ και Πρόεδρο Επιστημονικού τομέα για την Πρόληψη για τον Καρκίνο του Παχέος Εντέρου, με θεματολογία Καρκίνος Παχέος Εντέρου: Λέμε ναι στην πρόληψη, μπορούμε! Ευρωπαϊκά και διεθνή προγράμματα πρόληψης ασυμπτωματικών πολιτών για τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Διανομή δωρεάν self-test.
3. Δράση ενημέρωσης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου & πρόληψη (ΣΥΜΠΛΕΥΣΗ) σε νησιά του ΑΙΓΑΙΟΥ, 25-28 Απριλίου. Διανομή δωρεάν self-test.
4. Δράση ενημέρωσης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, 28 Μαΐου, (Hellenic Us Alumni Event “We say Yes to Prevention”). Ομιλία της Dr. Μαρίας Γαζούλη. Διανομή δωρεάν self-test 
5. 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο Βιοϊατρικών Εργαστηριακών Επιστημών (ΠΕΤΙΕ), 13-16/06/2024. Χαιρετισμός από την πρόεδρου του Συλλόγου κα Άννα Εξαρχέα. Διανομή δωρεάν self-test.
6. 1η Παμπελοποννησιακή Συνάντηση Νοσηλευτών (ΕΣΝΕ), Τρίπολη Αρκαδίας. Ενημέρωση Νοσηλευτών και κοινού την 18η Ιουνίου 2024. Διανομή δωρεάν self-test.
7. Δήμος Θεσσαλονίκης – Δράση ενημέρωσης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου Παρασκευή 05 Ιουλίου, Πλατεία Αριστοτέλους, Θεσσαλονίκη. Διανομή δωρεάν self-test. Στην εκδήλωση παρευρέθηκε η υπεύθυνη του τμήματος Β. Ελλάδος κα Στήβη Σιωζοπούλου.
8. Παγκόσμια Ημέρα Φαρμακοποιού 2024, παραλία του Λευκού Πύργου, 22 Σεπτεμβρίου 2024. Διανομή δωρεάν self-test. Στην εκδήλωση παρευρέθηκε η υπεύθυνη του τμήματος Β. Ελλάδος κα Στήβη Σιωζοπούλου.
9. Δήμος Μεσσήνης  – Δράση ενημέρωσης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, Παρασκευή 25 Οκτωβρίου. Πραγματοποιήθηκε ομιλία από την Πρόεδρο επιστημονικού τομέα του Συλλόγου την Δρ. Μαρία Γαζούλη Καθηγήτρια Βιολογίας – Γενετικής – Νανοϊατρικής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ & Διανομή δωρεάν self-test.
10. Παμπελοποννησιακή Συνάντηση Νοσηλευτών (ΕΣΝΕ), Ιωάννινα 1/11/2024. Ενημέρωση Νοσηλευτών, κλινικό φροντιστήριο και κοινού. Διανομή δωρεάν self-test.
11. 180 ημέρες πρόληψης & εκπαίδευσης πολιτών σε φαρμακεία σε όλη την Ελλάδα με δωρεάν διάθεση self-test

Με στόχο για ένα πιο πλούσιο σε δράσεις 2025

«Η δουλειά μας τώρα ξεκινάει», σημειώνει η κα Άννα Εξαρχέα  Πρόεδρος του Συλλόγου. «Νιώθουμε όλοι μας τη βαθιά υποχρέωση προς την κοινωνία και τους πολίτες, προς κάθε έναν φαρμακοποιό, κάθε γιατρό, κάθε επιστήμονα υγείας, να συνδράμουμε με όποιο μέσο μπορούμε ώστε να φτάσει μακρύτερα το μήνυμα της πρόληψης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, ξεκάθαρο, άμεσο και έγκυρο», καταλήγει, προσθέτοντας ότι ο Σύλλογος προγραμματίζει για το 2025 ακόμη περισσότερες δράσεις ενημέρωσης του κοινού και στήριξης του επιστημονικού έργου των φαρμακοποιών που θα ανακοινωθούν στο προσεχές διάστημα.

Στην πραγματοποίηση όλων αυτών των δράσεων πρόληψης του Συλλόγου, βασικός χορηγός υπήρξε η DyonMed AE. Συνεχίζοντας το έργο μας και το 2025, με στόχο να συνεχίσουμε να ενισχύουμε την πρόσβαση στην πρόληψη και έγκαιρη διάγνωσηκαι να στηρίζουμε τις τοπικές πρωτοβουλίες για πρόσβαση στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, απευθύνουμε κάλεσμα σε επιχειρήσεις, οργανισμούς και ιδιώτες να σταθούν αρωγοί στο έργο μας. Ας ενωθούμε για να κάνουμε τη διαφορά!

Ειδικότερα, σε μια πρόσφατη βρετανική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Nature Communications, εξετάστηκε πώς οι διατροφικές συνήθειες μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου στις γυναίκες. Η μελέτη, με τη συμμετοχή 542.778 γυναικών από το Ηνωμένο Βασίλειο, ανέλυσε τη σχέση διατροφικών παραγόντων με τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου. Καταγράφηκαν 12.251 περιστατικά καρκίνου κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για την κατανόηση του θέματος.

Οι ερευνητές ανέλυσαν τις διατροφικές συνήθειες των συμμετεχόντων, μέσω αναλυτικών ερωτηματολογίων. Εξετάστηκαν παράγοντες, όπως η κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, φρούτων, λαχανικών, δημητριακών, γαλακτοκομικών προϊόντων και αλκοόλ.

Τα ευρήματα ήταν αποκαλυπτικά, όπως επισημαίνουν η Παθολόγος, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής στο ΕΚΠΑ, η Παθολόγος – Ογκολόγος, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Θάνος Δημόπουλος, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής του ΕΚΠΑ.

Πιο συγκεκριμένα:

· η υψηλή κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου,

· η τακτική κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και φυτικών ινών φάνηκε να προσφέρει προστασία,

· τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, όπως τα δημητριακά ολικής άλεσης, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη μείωση του κινδύνου,

· η κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο,

· τα χαμηλών λιπαρών γαλακτοκομικά και τα ψάρια είχαν προστατευτική επίδραση,

· η μέτρια κατανάλωση ψαριών και φυτικών πρωτεϊνών παρουσίασε μικρή αλλά στατιστικά σημαντική μείωση του κινδύνου,

· το αλκοόλ αποδείχθηκε ξεκάθαρος παράγοντας κινδύνου,

· η κατανάλωση καφέ ή τσαγιού δεν βρέθηκε να επηρεάζει τον κίνδυνο.

Αυτή η μελέτη επισημαίνει ότι η διατροφή μας είναι ένα πολυδιάστατο μωσαϊκό και αναδεικνύει την κεφαλαιώδη σημασία των διατροφικών επιλογών μας. Είναι μια υπενθύμιση ότι έχουμε τη δύναμη να προστατεύσουμε τον εαυτό μας μέσα από τις καθημερινές μας συνήθειες. Η προσθήκη φυτικών ινών, η αποφυγή επεξεργασμένων τροφίμων και η ισορροπημένη κατανάλωση θρεπτικών τροφών μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρά εργαλεία πρόληψης.

Οι ερευνητές επισημαίνουν την ανάγκη για περισσότερες έρευνες, ενώ τονίζουν ότι τα διατροφικά πρότυπα πρέπει να εξετάζονται σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες κινδύνου. Αυτή η μελέτη δεν είναι μόνο μια επιστημονική αναφορά, αλλά μια πρόσκληση να φροντίσουμε τον εαυτό μας και τις αγαπημένες γυναίκες της ζωής μας. Γιατί η υγεία μας ξεκινά από το πιάτο μας.

Εάν ανήκετε στην ηλικιακή ομάδα 50-69 ετών θα έχετε λάβει SMS σχετικά με τη δωρεάν προμήθεια self-test για τον καρκίνο του παχέος εντέρου και πιθανότατα θα έχετε ήδη κάνει την εξέταση. Εάν το τεστ έχει βγει θετικό, γνωρίζετε ότι είναι καλό να συζητήσετε με γαστρεντερολόγο για περαιτέρω διερεύνηση. Εάν όμως το τεστ έχει βγει αρνητικό, μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι είναι όντως αρνητικό και ότι δεν υπάρχουν ίχνη αιμοσφαιρίνης (αίματος δηλαδή) στα κόπρανα;

Γιατί μπορεί να βγει ψευδώς αρνητικό ένα τεστ για καρκίνο του εντέρου;

Πριν φτάσουμε στο γιατί, ας ξεκινήσουμε από την παραδοχή ότι ένα ποσοστό των self-tests μπορεί να δώσει ανακριβές αποτέλεσμα, είτε αρνητικό είτε θετικό. Ωστόσο υπάρχει τρόπος για να μειωθούν σε ένα «ποσοστό ασφαλείας» τα ψευδώς αρνητικά.

Ένας πρώτος τρόπος είναι η ενημέρωσή μας σχετικά με τη σωστή εκτέλεση του τεστ. Για παράδειγμα, χρειάζεται η λήψη δείγματος από 4 διαφορετικά σημεία της κένωσης και αναμονή 5 μέχρι 8 λεπτά προκειμένου να πάρουμε το αποτέλεσμα. Να σημειωθεί ότι ένα θετικό αποτέλεσμα συνήθως δίνεται άμεσα, στο 5λεπτο, προκειμένου όμως να βεβαιωθούμε ότι έχουμε αρνητικό αποτέλεσμα πρέπει να το περιμένουμε μέχρι τα 8 λεπτά. Άρα λοιπόν στα 8 λεπτά ξέρει ο καθένας αν είναι αρνητικό ή θετικό το τεστ. Μετά από αυτό το χρονικό «παράθυρο» το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι αξιόπιστο.

Ένας άλλος λόγος που ένα self-test μπορεί να βγει ψευδώς αρνητικό είναι εάν δεν έχει αρκετά χαμηλό όριο ευαισθησίας ανίχνευσης αιμοσφαιρίνης, που σημαίνει ότι δεν θα «πιάσει» πολύ μικρές ποσότητες αίματος. Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθύνσεις που δίνει η επιστημονική κοινότητα, τα τεστ με cut-off 40 μονάδες θεωρούνται τα πιο ευαίσθητα και αυτά που μπορούν να εντοπίσουν ακόμα και τις μικρότερες αιμορραγίες, άρα να δώσουν ακριβέστερα αποτελέσματα.

Τι είναι το cut-off; Με πολύ απλά λόγια, πρόκειται για μία μέτρηση που αφορά στην ευαισθησία του self-test ως προς την ανίχνευση της αιμοσφαιρίνης. Όσο μικρότερο είναι το cut-off, τόσο πιο ευαίσθητο είναι το τεστ. Ωστόσο, ένα εύρος cut-off 40-50 μονάδες θεωρείται επαρκές, γι’ αυτό και είναι καταχωρημένα στον ΕΟΦ 5 διαφορετικά self-test, τα οποία κινούνται μέσα σε αυτό το πλαίσιο.

Παρόλα αυτά, τόσο ο φαρμακοποιός που προμηθεύεται τα self-test για δωρεάν διάθεση, όσο και εμείς ως παραλήπτες έχουμε τη δυνατότητα να ελέγξουμε ποιο θα πάρουμε. «Τα self-tests που έχουν καταχωρηθεί στον ΕΟΦ, πληρούν τις προϋποθέσεις που έχουν τεθεί. Εμείς όμως έχουμε θέσει πολύ πιο ψηλά τον πήχη της πρόληψης και της έγκυρης διάγνωσης γι’ αυτό και διαθέσαμε στο πρόγραμμα του υπουργείου το τεστ με το βέλτιστο cut-off σύμφωνα με δημοσιευμένες έρευνες, με δείκτη 40, ώστε τόσο οι φαρμακοποιοί όσο και οι πολίτες που θα το προμηθευτούν δωρεάν να έχουν τη δυνατότητα της επιλογής», σχολιάζει σχετικά η Χριστίνα Πούλου, Πρόεδρος τηςεταιρείας Dyonmed ΑΕ, Point of Care Testing προϊόντων.

«Η εταιρεία μας ασχολείται για περισσότερα από 15 χρόνια με τα προγράμματα πρόληψης και τα αυτοδιαγνωστικά τεστ και είναι η πρώτη που ανέδειξε τον ρόλο του φαρμακείου ως Point of CareTesting. Γι’ αυτό και δεν θα μπορούσαμε να μην επιδείξουμε την ανάλογη ευαισθησία στα προϊόντα που διακινούμε και ειδικότερα στα προϊόντα που φτάνουν δωρεάν στον πολίτη και συμβάλλουν στην πρόληψη για σοβαρά νοσήματα», συμπληρώνει.

Να ανησυχήσω εάν το self-test βγει αρνητικό ότι μπορεί το αποτέλεσμα να είναι ανακριβές;

Όχι, όλα τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι πρέπει να ανησυχούμε αν το selt-test βγει αρνητικό, εκτός κι αν έχουμε συμπτώματα όπως αλλαγές στις κενώσεις, ορατό αίμα στα κόπρανα, απώλεια βάρους χωρίς προσπάθεια, πτώση του αιματοκρίτη, οπότε είναι σημαντικό να απευθυνθούμε έτσι κι αλλιώς στον γιατρό μας για εξατομικευμένες συμβουλές.

Ωστόσο είναι σημαντικό τόσο εμείς ως πολίτες όσο και οι επαγγελματίες υγείας, όπως είναι οι φαρμακοποιοί, που με την εφαρμογή των προληπτικών εξετάσεων μέσω self-test βρίσκονται σήμερα στην πρώτη γραμμή της πρόληψης, να είμαστε όσο το δυνατόν καλύτερα ενημερωμένοι. Στο συγκεκριμένο πεδίο των αυτοδιαγνωστικών τεστ, η υπεύθυνη και έγκυρη ενημέρωση για την επιλογή και την χρήση τους, είναι τα δύο στοιχεία που θα αυξήσουν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος και θα επιφέρουν αξιοπιστία και πραγματικό όφελος στην πρόληψη.