Τι είναι το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και πώς εκδηλώνεται

Το σύνδρομο αυτό είναι μια χρόνια λειτουργική διαταραχή του γαστρεντερικού συστήματος που προκαλεί συμπτώματα όπως πόνο στην κοιλιά, φούσκωμα και μεταβολές στις συνήθειες του εντέρου. Τα συμπτώματα μπορεί να κυμαίνονται από ήπια έως σοβαρά, να εμφανίζονται κατά περιόδους ή να μεταβάλλονται σε ένταση με την πάροδο του χρόνου. Σύμφωνα με τους ειδικούς, υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι IBS, οι οποίοι ταξινομούνται ανάλογα με το αν στα συμπτώματα επικρατεί διάρροια, δυσκοιλιότητα ή εναλλαγή και των δύο. Οδηγίες για την κλινική διαχείριση του συνδρόμου που δημοσιεύτηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση The American Journal of Gastroenterology υπογραμμίζουν ότι εντοπισμός του τύπου IBS που αφορά κάθε ασθενή είναι καθοριστικός, ώστε το θεραπευτικό πλάνο να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα συμπτώματα και να βελτιώνει την ποιότητα της ζωής του.

Οι τρεις τύποι του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου

Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με διάρροια

Το IBS με διάρροια αποτελεί την πιο συχνή μορφή του συνδρόμου, καθώς αφορά περίπου στο 40% των ασθενών. Χαρακτηρίζεται από συχνά επεισόδια διάρροιας. Η ακριβής αιτία του συνδρόμου δεν είναι πλήρως γνωστή, ωστόσο έρευνες δείχνουν ότι ρόλο παίζουν μεταβολές στο εντερικό μικροβίωμα – τα τρισεκατομμύρια βακτηρίων, μυκήτων και άλλων μικροοργανισμών που ζουν στο έντερο και συμβάλλουν στην πέψη.

Η δυσβίωση, δηλαδή η διαταραχή της ισορροπίας του μικροβιώματος, μπορεί να επηρεάσει τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου, το δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ του εντέρου και του κεντρικού νευρικού συστήματος. Στην περίπτωση της εκδήλωσης του συνδρόμου με διάρροιες, οι διαταραχές αυτού του άξονα οδηγούν σε ταχύτερη διέλευση της τροφής από το έντερο, προκαλώντας διάρροια, κοιλιακές κράμπες και άλλα συμπτώματα. Παράλληλα, η δυσβίωση μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία των νεύρων του εντέρου. Έτσι, ακόμη και η φυσιολογική κίνηση τροφής ή αερίων μπορεί να προκαλεί πόνο και έντονη δυσφορία.

Συμπτώματα που μπορεί να αναγνωρίσετε

Τις ημέρες που τα συμπτώματα είναι ενεργά, τουλάχιστον το 25% των κενώσεων είναι υδαρείς ή μαλακές, ενώ λιγότερο από το 25% είναι σκληρές ή σβωλώδεις. Συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• αιφνίδια και επιτακτική ανάγκη για κένωση
• κοιλιακές κράμπες που συνήθως υποχωρούν μετά την κένωση
• φούσκωμα και αέρια
• ακράτεια κοπράνων
• λευκωπή βλέννα στα κόπρανα

Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με δυσκοιλιότητα

Σε αυτή τη μορφή του, το σύνδρομο χαρακτηρίζεται από σπάνιες και σκληρές κενώσεις. Εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες και συνήθως αναπτύσσεται στην εφηβεία ή στη νεαρή ενήλικη ζωή, αν και μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Η αιτία του δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη, ωστόσο φαίνεται ότι πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνισή του. Και σε αυτή την περίπτωση, η δυσβίωση θεωρείται σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας.

Η δυσβίωση μπορεί να προκαλέσει επιβράδυνση της κινητικότητας του εντέρου. Αυτό σημαίνει ότι η τροφή και τα απόβλητα κινούνται πιο αργά, επιτρέποντας στο παχύ έντερο να απορροφήσει περισσότερα υγρά. Το αποτέλεσμα είναι κόπρανα σκληρά, ξηρά και δύσκολα στην αποβολή.
Η χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών μπορεί επίσης να επιδεινώσει τη δυσκοιλιότητα. Οι φυτικές ίνες αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων και διευκολύνουν τη διέλευσή τους. Επιπλέον, τα άτομα με IBS-C εμφανίζουν συχνά αυξημένη ευαισθησία σε τρόφιμα όπως τα γαλακτοκομικά, η γλουτένη και τα λιπαρά τρόφιμα, ακόμη και σε μικρές ποσότητες.

Συμπτώματα που μπορεί να αναγνωρίσετε

Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μπορεί να προκαλεί επίμονη ή συχνή δυσκοιλιότητα. Τις ημέρες με ενεργά συμπτώματα, πάνω από το 25% των κενώσεων είναι σκληρές ή σβωλώδεις, ενώ λιγότερο από το 25% είναι μαλακές. Άλλα συχνάσυμπτώματα περιλαμβάνουν:

• επίμονο κοιλιακό άλγος ή κράμπες
• έντονοφούσκωμα και αέρια
• έντονη προσπάθεια κατά την κένωση
• σπάνιες κενώσεις, συχνά λιγότερες από τρεις φορές την εβδομάδα
• αίσθημα ατελούς κένωσης

Παρότι μπορεί να υπάρξει προσωρινή ανακούφιση μετά την κένωση, η μακροπρόθεσμη βελτίωση απαιτεί συστηματική εφαρμογή του θεραπευτικού πλάνου.

Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με μικτές εντερικές συνήθειες

Σε αυτή τη μορφή του συνδρόμου συνυπάρχουν διάρροια και δυσκοιλιότητα. Πρόκειται για μορφή πιο απαιτητική στη διαχείριση, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να εναλλάσσονται απρόβλεπτα. Εμφανίζεται εξίσου σε άνδρες και γυναίκες. Αν και η αιτιολογία δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, φαίνεται ότι η ανισορροπία του εντερικού μικροβιώματος επηρεάζει τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου. Οι διαταραχές αυτές οδηγούν σε αστάθεια της κινητικότητας του εντέρου, με εναλλαγή ταχείας και αργής διέλευσης της τροφής.

Παράγοντες, όπως το συναισθηματικό στρες και ορισμένα τρόφιμα μπορούν να πυροδοτήσουν ή να επιδεινώσουν τα συμπτώματα.

Συμπτώματα που μπορεί να αναγνωρίσετε

Τις ημέρες με συμπτώματα, πάνω από το 25% των κενώσεων είναι σκληρές και πάνω από το 25% είναι υδαρείς. Συχνά παρατηρούνται:

• κοιλιακές κράμπες με μεταβαλλόμενη ένταση και εντόπιση
• φούσκωμα και αέρια που μεταβάλλονται ανάλογα με τις κενώσεις
• άλλοτε επιτακτική ανάγκη για κένωση και άλλοτε δυσκολία στην αποβολή κοπράνων
• αίσθημα ατελούςκένωσης
• βλέννα στα κόπρανα
• αίσθημα πληρότητας ή ναυτία μετά το φαγητό

Πώς να διαπιστώσετε τον τύπο IBS που έχετε

Η διάγνωση για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και ο καθορισμός του τύπου βασίζονται στο ιατρικό ιστορικό, την αξιολόγηση των συμπτωμάτων, την κλινική εξέταση και, όπου χρειάζεται, σε διαγνωστικές εξετάσεις. Συχνά, ο γαστρεντερολόγος θα καταλήξει στη διάγνωση αποκλείοντας άλλες περιπτώσεις.

Πότε να απευθυνθείτε σε γαστρεντερολόγο

Εάν τα συμπτώματα είναι επίμονα, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση. Αν και η περιστασιακή διάρροια ή δυσκοιλιότητα είναι συχνή, τα συνεχή συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν το εν λόγω σύνδρομο ή άλλη πάθηση του γαστρεντερικού.

Απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση εάν εμφανιστούν:

• αίμα στα κόπρανα
• έντονος ή επίμονος πόνος
• ναυτία ή έμετος
• πυρετός
• νυχτερινή διάρροια ή κοιλιακό άλγος
• ανεξήγητη απώλεια βάρους

Πρόληψη και διαχείριση για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου

Η πλήρης πρόληψη δεν είναι πάντα εφικτή, ωστόσο αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα:

• ισορροπημένη διατροφή με μικρότερα και συχνότερα γεύματα και επαρκή πρόσληψη διαλυτών φυτικών ινών
• εφαρμογή δίαιτας χαμηλής FODMAP, όταν ενδείκνυται
• διαχείριση στρες μέσω τεχνικών όπως η ενσυνειδητότητα και οι ασκήσεις αναπνοής
• τακτική σωματική άσκηση, που υποστηρίζει την πέψη και μειώνει το άγχος

Τι είναι το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου

«Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ή αλλιώς σπαστική κολίτιδα, είναι μια κατάσταση, που προκαλεί πόνο στην κοιλιακή χώρα και σχετίζεται με προβλήματα στην κινητικότητα του εντέρου. Συμπτώματα, όπως πρήξιμο στην κοιλιά, αέρια στο έντερο, διάρροια, δυσκοιλιότητα ή και εναλλαγές αυτών, δυσκολεύουν την καθημερινότητα των ατόμων, που πάσχουν από το σύνδρομο. Παράλληλα, όμως, γνωρίζουμε ότι δεν είναι μια τόσο απλή διαταραχή, καθώς δεν αφορά μόνο στις γαστρεντερικές δυσλειτουργίες που προκαλεί, αλλά σχετίζεται, επίσης, με το ψυχολογικό υπόβαθρο του ασθενούς, όπως περιπτώσεις αγχώδους διαταραχής ή κατάθλιψης, διαταραχές ύπνου κ.λπ. Η σύνθετη φύση του συνδρόμου, αφορά στον άξονα εντέρου και εγκεφάλου και μας οδηγεί στην ανάγκη για εξατομίκευση» εξηγεί η Αμαλία Γιωτοπούλου, Διαιτολόγος- Διατροφολόγος, MSc στην Κλινική Διατροφή, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο.

Με απλά λόγια, δεν υπάρχει ένας χρυσός κανόνας ή μια κοινή λύση για όλους. Ο ρόλος του διαιτολόγου στην αντιμετώπιση του συνδρόμου είναι ιδιαίτερα σημαντικός, πάντα μετά από την εκτίμηση ενός ειδικού γαστρεντερολόγου, που θα αποκλείσει πιθανές παθολογικές καταστάσεις. «Εάν υποφέρετε από συμπτώματα του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου μπορούμε να εξετάσουμε ποια τρόφιμα μπορεί να ενισχύουν τα συμπτώματα κι αν πρέπει να αυξήσετε ή να μειώσετε την πρόσληψη φυτικών ινών ή αν πρέπει ή όχι να αποκλείσετε τα γαλακτοκομικά από την διατροφή σας, καθώς η αναγνώριση του συγκεκριμένου διατροφικού προφίλ του ασθενούς μπορεί να τον βοηθήσει ιδιαίτερα να αντιμετωπίσει τα συμπτώματα του συνδρόμου. Εμπιστευτείτε τους ειδικούς και όχι τα μαγικά βότανα, που σας υπόσχονται λύση του προβλήματός σας», συμβουλεύει η Αμαλία Γιωτοπούλου.

Μικρά και συχνά γεύματα

Η ειδικός συνεχίζει, δίνοντάς μας πολύτιμες συμβουλές για τη διαχείριση των συμπτωμάτων του ευερέθιστου εντέρου. «Ας ξεκινήσουμε από το πιο σημαντικό κομμάτι που είναι η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών. Η ποσότητα και η συχνότητα των γευμάτων φαίνεται ότι είναι πιο σημαντική κι από το τι τρώτε. Έτσι για άλλη μια φορά μιλάμε για τα μικρά συχνά γεύματα. Ένα συχνό λάθος που οδηγεί σε δυσφορία, πόνο στην κοιλιά και αέρια στο έντερο είναι τα μεγάλα διαστήματα που μένει το στομάχι κενό. Τα τακτικά γεύματα φαίνεται ότι ηρεμούν το γαστρεντερικό σύστημα καθώς δημιουργούν μια ρουτίνα, αποτρέποντας συχνά τα φουσκώματα που δημιουργούν δυσφορία. Η σωστή ενυδάτωση και η καλή και αργή μάσηση της τροφής, επίσης, δεν θα έπρεπε να θεωρούνται αμελητέες αλλαγές, αλλά από τις πιο χρήσιμες συστάσεις», συμπληρώνει.

Τι να τρώω αν έχω φούσκωμα, πόνο και αέρια στο έντερο

Αφού η ειδικός μας έδωσε ένα ξεκάθαρο γενικό πλαίσιο, της θέτουμε την πιο κοινή ερώτηση: τι μπορούμε να τρώμε και τι όχι εάν υποφέρουμε από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Όπως εξηγεί η διαιτολόγος, «εδώ οι ειδικοί δεν σας δίνουμε την πιο ικανοποιητική απάντηση, γιατί πολύ απλά το σύνθετο αυτό σύνδρομο απαιτεί εξατομίκευση και δεν υπάρχει μια γενική λίστα με τρόφιμα, που ενοχλούν όλους τους πάσχοντες. Για παράδειγμα, αν πάρουμε την κατηγορία των λαχανικών, κάποιους μπορεί να τους πειράζει η πιπεριά κάποιους άλλους όχι, άλλους να τους πειράζει η μελιτζάνα και άλλους όχι και ούτω καθεξής. Το πρώτο βήμα, λοιπόν, είναι η διατροφική παρακολούθηση. Να ελέγξουμε πώς αντιδρά το έντερό μας όταν τρώμε τρόφιμα όπως ωμά φρούτα ή λαχανικά, το γάλα, τα λιπαρά, τους ξηρούς καρπούς και αναλόγως να αποκλείσουμε για ένα διάστημα αυτά τα τρόφιμα από το διαιτολόγιο μας.

Μια εναλλακτική που έχουμε στα χέρια μας είναι η δίαιτα χαμηλή σε FODMAP, που φαίνεται να έχει θετικά αποτελέσματα σε μεγάλο ποσοστό. Οι FODMAPs είναι μια ομάδα υδατανθράκων βραχείας αλυσίδας, που απορροφώνται ελάχιστα στο λεπτό έντερο και ζυμώνονται γρήγορα από την μικροβιακή χλωρίδα του εντέρου, με αποτέλεσμα να προκαλούν φούσκωμα, αέρια και πόνο. Και σε αυτή την περίπτωση, μιλάμε για περιορισμό, στη συνέχεια επανεισαγωγή κάποιων τροφίμων και εξατομίκευση, μία διαδικασία, στην οποία είναι απαραίτητη η συνεργασία με ένα ειδικό διατροφολόγο. Κάτι σημαντικό είναι ότι ο πλήρης αποκλεισμός των τροφίμων υψηλών σε FODMAP πρέπει να γίνεται για μικρό χρονικό διάστημα. Τα περισσότερα από αυτά τα τρόφιμα είναι φυσικά πρεβιοτικά, δηλαδή τροφή για τα καλά βακτήρια του εντέρου και δεν πρέπει να τα αποκλείουμε έτσι απλά και για πάντα από τη διατροφή ενός ατόμου.

Και πάμε τώρα να απαντήσουμε στο ερώτημα σχετικά με το αν θα πρέπει κάποιος με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου να αποκλείσει τα όσπρια από τη διατροφή του. Τα όσπρια μας φουσκώνουν. Το γνωρίζουμε όλοι, ακόμη κι αν δεν υποφέρουμε από συμπτώματα, οπότε είναι το πρώτο που αποκλείουν το σύνολο των ατόμων με το σύνδρομο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι είναι αναπόσπαστο κομμάτι της Μεσογειακής Διατροφής, αλλά και κάθε προτεινόμενης διατροφής, που μας μιλάει για μακροζωία και υγεία. Μπορούμε, λοιπόν, κάνοντας δοκιμές και με τις συμβουλές του ειδικού διαιτολόγου να βρούμε εναλλακτικές, που θα μας προσφέρουν όλα τα θρεπτικά συστατικά αυτής της ομάδας χωρίς να μας προκαλούν ενοχλητικά συμπτώματα.

Για παράδειγμα, η μικρή ποσότητα οσπρίων στη μερίδα, σε συνδυασμό με άλλα δημητριακά, το μούλιασμα και το καλό βράσιμο ή εναλλακτικές, όπως οι κόκκινες φακές, μπορούν να μας δώσουν τη λύση για να μην τα αποκλείσουμε εντελώς από τη διατροφή μας», καταλήγει η Αμαλία Γιωτοπούλου.