Προωθητικές καμπάνιες και μαρτυρίες διασήμων παρουσιάζουν το κολλαγόνο ως πανάκεια για τη γήρανση του δέρματος, τα μαλλιά, τα νύχια, τα οστά, τις αρθρώσεις και άλλα. Το κοινό ανταποκρίθηκε: μόνο το 2025, οι καταναλωτές ξόδεψαν περίπου 2 δισεκατομμύρια δολάρια σε συμπληρώματα κολλαγόνου, με τις πωλήσεις να προβλέπεται ότι θα αυξηθούν περαιτέρω.

Προς το παρόν, η δημοσιότητα ξεπερνά την επιστημονική τεκμηρίωση. Παρόλα αυτά, κάποιες μελέτες δείχνουν πιθανά οφέλη – αλλά πολλά σημεία παραμένουν αδιευκρίνιστα. Δείτε τι γνωρίζουμε και τι όχι για το κολλαγόνο σε σχέση με την υγεία του δέρματος, τη φλεγμονή και τον πόνο.

Τι είναι το κολλαγόνο;

Το κολλαγόνο είναι η πιο άφθονη πρωτεΐνη στα θηλαστικά, αποτελώντας περίπου 30% των πρωτεϊνών του σώματός μας. Αποτελεί βασικό δομικό στοιχείο του δέρματος, των συνδέσμων, των μυών, των τενόντων, των οστών, των αιμοφόρων αγγείων, της εντερικής επένδυσης και άλλων συνδετικών ιστών, σύμφωνα με τη Julia Zumpano, διαιτολόγο στο Cleveland Clinic’s Center for Human Nutrition.

Η πρωτεΐνη αυτή έχει μορφή τριπλής έλικας με τρεις αλυσίδες αμινοξέων σφιχτά στριμμένες μεταξύ τους ώστε να προσδίδουν ανθεκτικότητα και σταθερότητα. Έχουν αναγνωριστεί 28 διαφορετικοί τύποι κολλαγόνου, ανάλογα με τη δομή τους και το σημείο εντοπισμού στο σώμα. Το 90% του κολλαγόνου στον οργανισμό είναι τύπου I – βρίσκεται κυρίως σε δέρμα, οστά, τένοντες και συνδέσμους.

Παραγωγή και ρόλος του κολλαγόνου στον οργανισμό

Στο σώμα μας, το κολλαγόνο παράγεται κυρίως από εξειδικευμένα κύτταρα που ονομάζονται ινοβλάστες. Για τη σύνθεση κολλαγόνου απαιτούνται επίσης θρεπτικά συστατικά όπως η βιταμίνη C και ο ψευδάργυρος.

Ο βασικός ρόλος του είναι να παρέχει στήριξη, αντοχή και δομή στους ιστούς. Δίνει ελαστικότητα στο δέρμα και προστατεύει τα όργανα. Συμβάλλει επίσης στην πήξη του αίματος και στην ανάπτυξη νέων κυττάρων του δέρματος.

Όταν το σώμα δεν παράγει αρκετό κολλαγόνο, αυτές οι διεργασίες διαταράσσονται. Σε άτομα με το γενετικό σύνδρομο Ehlers-Danlos εμφανίζονται συμπτώματα όπως μαλακό και ελαστικό δέρμα, υπερβολικές μελανιές και ασταθείς αρθρώσεις. Αυτοάνοσα νοσήματα όπως ο λύκος ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα μπορούν επίσης να προκαλέσουν βλάβες στο κολλαγόνο.

Γήρανση και απώλεια κολλαγόνου

Μετά τα 40 έτη, χάνουμε περίπου 1% του κολλαγόνου κάθε χρόνο. Μέχρι την ηλικία των 80 ετών η συνολική απώλεια μπορεί να φτάσει το 75%. Η μειωμένη στήριξη σε τένοντες και συνδέσμους οδηγεί συχνά σε χρόνιους πόνους που περιορίζουν τη δραστηριότητα.

Επίσης, καθώς τα επίπεδα κολλαγόνου μειώνονται στη δερμίδα (το εσωτερικό στρώμα του δέρματος), το δέρμα χαλαρώνει και εμφανίζει ρυτίδες. Παράγοντες όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία και η αυξημένη πρόσληψη ζάχαρης επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία.

Συμπληρώματα κολλαγόνου: Τι προσφέρουν;

Η αγορά κατακλύζεται από προϊόντα κολλαγόνου που όμως δεν ελέγχονται όπως τα φάρμακα. Ως διατροφικά συμπληρώματα δεν απαιτούν έγκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων & Φαρμάκων (FDA) πριν κυκλοφορήσουν στην αγορά. Όπως αναφέρει ο FDA: «Δεν έχει την αρμοδιότητα να εγκρίνει τα συμπληρώματα διατροφής ως προς την ασφάλεια ή αποτελεσματικότητα ή την επισήμανσή τους πριν πωληθούν στο κοινό».

Τα προϊόντα μπορεί να προέρχονται από βοοειδή (βοδινό), ψάρια (θαλάσσιο), κοτόπουλο ή άλλες πηγές και συνήθως αναγράφουν τον τύπο (π.χ. I ή III). Οι όροι «collagen peptides» ή «υδρολυμένο κολλαγόνο» δηλώνουν μικρές αλυσίδες αμινοξέων που απορροφώνται ευκολότερα από τις ολόκληρες πρωτεΐνες. Τα συμπληρώματα κυκλοφορούν σε μορφή χαπιών, σκονών, ζελεδάκια ή ροφημάτων.

Σύμφωνα με τη Zumpano είναι ασφαλές να λαμβάνετε καθημερινά συμπλήρωμα κολλαγόνου.

Υπάρχουν αποδείξεις ότι βοηθούν στο δέρμα;

Το κολλαγόνο αποτελεί βασικό συστατικό πολλών ενέσιμων fillers στην αισθητική ιατρική που προσφέρουν προσωρινή σύσφιξη στο δέρμα πριν αποδομηθούν από τον οργανισμό.

Kάποιες μελέτες δείχνουν ότι τα συμπληρώματα ενδέχεται να βελτιώσουν ελαφρά την υφή του δέρματος – αλλά πάντα με επιφυλάξεις.

Για παράδειγμα, μια ανασκόπηση του 2021 που περιέλαβε 1.125 άτομα, κυρίως γυναίκες, έδειξε μείωση στις ρυτίδες και βελτίωση της ελαστικότητας/ενυδάτωσης σε όσους λάμβαναν συμπλήρωμα κολλαγόνου. Ωστόσο όλα τα σκευάσματα περιείχαν επιπλέον συστατικά που πιθανώς συνέβαλαν στα αποτελέσματα αυτά – σύμφωνα με ανάλυση από δερματολόγους του Harvard Medical School και Massachusetts General Hospital.

Οι κλινικές δοκιμές είναι συνήθως μικρής κλίμακας ενώ οι έρευνες για μαλλιά και νύχια παραμένουν περιορισμένες. «Χρειάζεται περισσότερη έρευνα», υπογραμμίζει η Zumpano.

Bοηθά το κολλαγόνο στις αρθρώσεις;

Πέρα από το δέρμα, αυξάνεται η ένδειξη ότι τα συμπληρώματα ενισχύουν τις γηρασμένες αρθρώσεις. Έρευνες σε νεαρούς αθλητές συσχετίζουν τη λήψη κολλαγόνου με λιγότερο πόνο κι ελάττωση της φλεγμονής – γεγονός που επιταχύνει την επάνοδο στην προπόνηση μετά από τραυματισμούς.

Για να διαπιστωθεί κατά πόσο ωφελούνται οι μεγαλύτερες ηλικίες, επιστήμονες στρατολόγησαν 86 ενεργούς ενήλικες, ηλικίας 40-60 ετών για μια μελέτη του 2023. Οι συμμετέχοντες λάμβαναν είτε 10 γραμμάρια υδρολυμένου κολλαγόνου ημερησίως, είτε 20 γραμμάρια ή καθόλου (placebo), χωρίς να γνωρίζουν σε ποια ομάδα ανήκαν.

Σε σύγκριση με όσους δεν λάμβαναν συμπλήρωμα, όσοι έπαιρναν κολλαγόνο ανέφεραν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση πόνου κατά τη διάρκεια της μελέτης – ειδικά όσοι γυμνάζονταν πάνω από τρεις ώρες την εβδομάδα. Όταν ένας συμμετέχων σταμάτησε το συμπλήρωμα μετά τη λήξη της έρευνας ο πόνος επέστρεψε· όταν ξεκίνησε ξανά τη λήψη του υποχώρησε εκ νέου – σύμφωνα με τον επικεφαλής συγγραφέα Michael Ormsbee (Florida State University, Tallahassee).

Η ίδια έρευνα ανέδειξε θετική επίδραση στη διάθεση· πιθανώς λόγω της υποχώρησης του πόνου αλλά υπάρχουν στοιχεία πως το κολλαγόνο δρα αντικαταθλιπτικά ακόμη και σε πειράματα με ποντίκια – κάτι που δείχνει πως περνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό.

Eφαρμογές στην καθημερινότητα & διατροφή

Ο Ormsbee βάζει κάθε πρωί 10 γραμμάρια υδρολυμένου κολλαγόνου στον καφέ του μαζί με 50 mg βιταμίνης C, καθώς έρευνες δείχνουν ότι βοηθά στην απορρόφηση. Ακολουθεί επίσης τις οδηγίες του Keith Baar (University of California Davis) για λήψη συμπληρώματος μισή ώρα πριν τη γυμναστική ώστε τα αμινοξέα γλυκίνη-προλίνη-υδροξυπρολίνη (βασικά συστατικά του ανθρώπινου κολλαγόνου) να φτάσουν πιο αποτελεσματικά στους τένοντες κι αρθρώσεις κατά την άσκηση.

Aν δεν θέλω συμπλήρωμα;

Kαθημερινοί τρόποι ενίσχυσης της παραγωγής: Το κολλαγόνο βρίσκεται φυσικά σε τρόφιμα όπως κρέας, ψάρι, αυγά και ζωμούς από κόκαλα. Η Zumpano προτείνει επίσης τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C, χαλκό, ψευδάργυρο καθώς κι αμινοξέα όπως προλίνη/γλυκίνη για αύξηση της παραγωγής στον οργανισμό.

Eπιπλέον οι ρετινοειδείς ουσίες σε πολλές αντιγηραντικές κρέμες λειτουργούν διεγείροντας τη σύνθεση νέου κολλαγόνου σύμφωνα με την Kenkare.

Kαλύτερη επιλογή θεωρείται η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε θρεπτικά στοιχεία ώστε ο οργανισμός να παράγει μόνος του το απαραίτητο κολλαγόνο – καθώς «δεν μπορούμε να πούμε ότι το συμπλήρωμα είναι λύση για όλα», καταλήγει η Zumpano.

Τι είναι στην πραγματικότητα το κολλαγόνο;

Ας ξεκινήσουμε με τα βασικά. Το κολλαγόνο είναι μια φυσική πρωτεΐνη που παράγει το σώμα μας και λειτουργεί σαν «σκαλωσιά» για το δέρμα, τα οστά, τους μυς και τους συνδετικούς ιστούς. Οι πιο κοινοί τύποι (Ι, ΙΙ και ΙΙΙ) βρίσκονται στο δέρμα, τους χόνδρους και τους τένοντες, δίνοντας ελαστικότητα, σφριγηλότητα και αντοχή.

Όμως με την πάροδο των χρόνων –γύρω στα 25 και μετά– η παραγωγή κολλαγόνου επιβραδύνεται φυσικά. Και κάπου εκεί, αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτες λεπτές γραμμές και η επιδερμίδα χάνει λίγη από τη λάμψη της.

Συμπληρώματα κολλαγόνου: λειτουργούν ή απλώς μας παρηγορούν;

Η ιδέα πίσω από τα συμπληρώματα είναι απλή: αν το σώμα σου παράγει λιγότερο κολλαγόνο, γιατί να μην του το προσφέρεις εξωτερικά; Λογικό. Αλλά… είναι και αποτελεσματικό;

Ο καθηγητής Πλαστικής Χειρουργικής στο University College London, Dr. Afshin Mosahebi, εξηγεί ότι τα μέχρι στιγμής επιστημονικά στοιχεία δεν είναι πειστικά. «Δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι η λήψη κολλαγόνου από μόνη της έχει σημαντικό αντίκτυπο στο δέρμα», λέει. Με απλά λόγια: το σώμα σου δεν «στέλνει» το κολλαγόνο από το συμπλήρωμα απευθείας στις ρυτίδες σου.

Στην ουσία, όταν καταναλώνεις κολλαγόνο –είτε σε μορφή σκόνης ή υγρού είτε σε χάπι– το σώμα το διασπά σε αμινοξέα, όπως κάνει με οποιαδήποτε άλλη πρωτεΐνη. Και κάπου εκεί… χάνεται η μαγεία.

Τι γίνεται με τα καλλυντικά με κολλαγόνο;

Εδώ, τα νέα είναι ακόμα πιο απογοητευτικά. «Το κολλαγόνο στα προϊόντα περιποίησης δεν μπορεί να διεισδύσει στις βαθύτερες στιβάδες του δέρματος, εκεί όπου πραγματικά χρειάζεται», εξηγεί ο ειδικός. Με άλλα λόγια, μπορεί να νιώσεις το δέρμα σου πιο απαλό στην αφή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αντιστρέφεται η γήρανση.

Σε τι βοηθά πραγματικά η λήψη κολλαγόνου;

Δεν χρειάζεται να απογοητεύεσαι. Αντί να εστιάζεις σε πανάκριβα συμπληρώματα, επένδυσε σε αποδεδειγμένα αποτελεσματικές συνήθειες. Ο Dr. Mosahebi προτείνει τα εξής:

· Ισορροπημένη διατροφή με αρκετή πρωτεΐνη: τα αμινοξέα είναι οι «πρώτες ύλες» για να φτιάξει το σώμα σου δικό του κολλαγόνο.

· Αποφυγή υπερβολικής έκθεσης στον ήλιο: που είναι ο Νο1 εχθρός του κολλαγόνου!

· Όχι στο κάπνισμα: που μειώνει την παραγωγή κολλαγόνου και κάνει το δέρμα πιο θαμπό.

· Καλή ενυδάτωση: και εσωτερικά με νερό, αλλά και εξωτερικά με προϊόντα που περιέχουν υαλουρονικό οξύ.

· Ύπνος, άσκηση, αντιοξειδωτικά: το τρίπτυχο της νεότητας δεν είναι τυχαίο.

3 μύθοι για το κολλαγόνο που αξίζει να ξεκαθαρίσουμε

Μύθος 1: «Το κολλαγόνο σε κρέμα φτάνει βαθιά στο δέρμα και λειαίνει τις ρυτίδες»
Αλήθεια: Το μόριο του κολλαγόνου είναι πολύ μεγάλο για να περάσει από την επιδερμίδα. Οι κρέμες μπορεί να ενυδατώνουν, αλλά δεν «γεμίζουν» τις ρυτίδες από μέσα.

Μύθος 2: «Όσο περισσότερο κολλαγόνο πίνεις, τόσο καλύτερα»
Αλήθεια: Το σώμα απορροφά μόνο όσα αμινοξέα χρειάζεται και τα χρησιμοποιεί εκεί που τα θεωρεί απαραίτητα. Δεν υπάρχει μαγική ποσότητα που να μεταφράζεται απευθείας σε πιο σφριγηλό δέρμα.

Μύθος 3: «Το κολλαγόνο είναι καλύτερο από οποιοδήποτε άλλο συμπλήρωμα ομορφιάς»
Αλήθεια: Το κολλαγόνο δεν είναι πανάκεια. Η επιδερμίδα μας χρειάζεται και βιταμίνη C, E, ψευδάργυρο, αντιοξειδωτικά και – κυρίως – προστασία από τον ήλιο για να παραμείνει νεανική.

Τελικά, αξίζει να πάρεις κολλαγόνο;

Σίγουρα, δεν βλάπτει. Αρκεί να ξέρεις τι να περιμένεις. Μπορεί να συμβάλει στη γενικότερη πρόσληψη πρωτεΐνης, ίσως και να δώσει ένα μικρό boost στην όψη σου, ειδικά αν το συνδυάσεις με άλλες σωστές συνήθειες. Αλλά μην περιμένεις ότι θα «σβήσει» μαγικά τις ρυτίδες ή θα σου χαρίσει το δέρμα που είχες στα 20 σου.

Η νεότητα δε βρίσκεται σε ένα φακελάκι ή σε ένα μπουκαλάκι, αλλά σε έναν συνολικό τρόπο ζωής. Κι αυτό είναι το πιο ρεαλιστικό (και ικανοποιητικό) beauty tip που μπορούμε να σου δώσουμε.