Ένα αρσενικό χελιδόνι πλησιάζει μια αφύλακτη φωλιά, παρατηρεί τον χώρο και στη συνέχεια με το ράμφος του πετάει τα αυγά των «κατοίκων» έξω. Σε διπλανή φωλιά, μετά από αρκετές προσπάθειες, ένα άλλο αρσενικό καταφέρνει να πετάξει ένα νεοσσό εκτός φωλιάς, με αποτέλεσμα τον θάνατό του. Το συγκεκριμένο πουλί έχει ήδη σκοτώσει αρκετούς νεοσσούς με αυτό τον τρόπο, προφανώς για να καταλάβει τη φωλιά και να ξεκινήσει τη δική του οικογένεια.

Οι ορνιθολόγοι που παρακολουθούν τα χελιδόνια της περιοχής Třeboňsko εδώ και 13 χρόνια, κατέγραψαν αυτές τις σκληρές πρακτικές που χρησιμοποιούν τα πουλιά στον αγώνα για επιβίωση και αναπαραγωγή.

Η κοινωνική μονογαμία και η απιστία στα χελιδόνια

Τα χελιδόνια θεωρούνται κοινωνικά μονογαμικά – αρσενικά και θηλυκά σχηματίζουν προσωρινά ζευγάρια που χτίζουν μαζί τη φωλιά και φροντίζουν τους νεοσσούς. Ωστόσο, κατά την περίοδο της αναπαραγωγής, είναι σύνηθες να συμβαίνουν εξωζευγαρωματικές συνευρέσεις με γειτονικά πουλιά.

«Τα μεγαλύτερης ηλικίας αρσενικά, τριών έως τεσσάρων ετών, είναι πιο επιτυχημένα στο να προσελκύουν εξωζευγαρωματικές συντρόφους, παρόλο που η ποιότητα του σπέρματός τους είναι χαμηλότερη», εξηγεί ο Tomáš Albrecht, επικεφαλής της Ομάδας Οικολογίας Εξέλιξης Πτηνών του Ινστιτούτου Βιολογίας Σπονδυλωτών της CAS. Για τα θηλυκά φαίνεται πως μετρά περισσότερο η εμπειρία και ίσως ορισμένα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την επιβίωση σε τέτοια ηλικία.

Έως και το 20% των νεοσσών σε κάθε φωλιά προέρχεται από εξωζευγαρωματικές συνευρέσεις. Πολλά ζευγάρια χελιδονιών καταφέρνουν να αναπαραχθούν δύο ή ακόμη και τρεις φορές το καλοκαίρι. Κατά μέσο όρο, ένα θηλυκό γεννά πέντε έως δέκα νεοσσούς ανά σεζόν. Τα αρσενικά παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία: σε κάποιες φωλιές δεν έχουν δικά τους μικρά, ενώ άλλα καταφέρνουν να αποκτήσουν έως και είκοσι πέντε απογόνους.

Τα χελιδόνια συχνά φροντίζουν νεοσσούς άλλων ζευγαριών. Τα αρσενικά παρακολουθούν στενά τις «άτακτες» συντρόφους τους· περίπου το 20% των αρσενικών – κυρίως νεαρά ενός έτους που δεν βρήκαν κοινωνικό σύντροφο – προσπαθούν να ζευγαρώσουν με διαθέσιμες θηλυκές. Τα θηλυκά ωστόσο πάντα βρίσκουν σύντροφο, καθώς υπάρχει υπερπληθυσμός αρσενικών. Επιπλέον, κάποιες φορές τα θηλυκά αφήνουν αυγά σε ξένες φωλιές, αφήνοντας την εκκόλαψη και φροντίδα στους «θετούς» γονείς — φαινόμενο γνωστό ως παρασιτισμός φωλιάς.

Η τάξη στη φωλιά και ο παρασιτισμός

Η φροντίδα ξένων αυγών ή νεοσσών απαιτεί ενέργεια από τα χελιδόνια, επηρεάζοντας αρνητικά τη δική τους αναπαραγωγή. Το θηλυκό επωάζει τα αυγά για 14 ημέρες και στη συνέχεια οι δύο γονείς τρέφουν τους νεοσσούς για περίπου τρεις εβδομάδες μέχρι να πετάξουν μόνοι τους.

Για να διαπιστώσουν αν τα χελιδόνια έχουν αναπτύξει άμυνα κατά του παρασιτισμού ή αν απλώς αγαπούν την καθαριότητα, οι Τσέχοι ερευνητές τοποθέτησαν στις φωλιές αντικείμενα διαφορετικού σχήματος και χρώματος από τα αυγά των χελιδονιών. Διαπίστωσαν ότι τα πουλιά έδιναν σημασία μόνο στο σχήμα: αντικείμενα σε σχήμα αυγού γίνονταν πιο εύκολα αποδεκτά από παράξενα σχήματα όπως αστέρια.

«Αυτό δείχνει πως η απομάκρυνση παρασιτικών αυγών είναι έκφραση της ανάγκης για τάξη στη φωλιά», λέει ο Michal Šulc. Εκείνος και ο συνάδελφός του Václav Jelínek, επίσης από το Ινστιτούτο Βιολογίας Σπονδυλωτών της CAS, κινηματογραφούν τις φωλιές με ειδικούς chip readers κάτω από το δέρμα των πουλιών, παρακολουθώντας έως 60 φωλιές επί 24ώρου βάσεως για τον εντοπισμό τόσο παρασιτών όσο και «δολοφόνων» νεοσσών.

Μοναδική βάση δεδομένων & επιστημονικές μέθοδοι

Οι ορνιθολόγοι της Tσεχικής Ακαδημίας Επιστημών, υπό τον Tomáš Albrecht, συλλέγουν δεδομένα για τα χελιδόνια επί 13 χρόνια σε τέσσερις περιοχές — συμπεριλαμβανομένης μιας βιολογικής φάρμας, ενός αχυρώνα και ενός στάβλου όπου μπορούν να φιλοξενηθούν δεκάδες ζευγάρια σε μικρό χώρο.

Έχουν δημιουργήσει μια ανεπανάληπτη βάση δεδομένων για 11.000 πουλιά, γεγονός μοναδικό στην έρευνα άγριων πτηνών. Τα χελιδόνια παραμένουν πιστά στον τόπο όπου πρωτοφώλιασαν, επιτρέποντας στους επιστήμονες να μελετούν συστηματικά κάθε στάδιο της ζωής τους.

Τα στοιχεία συλλέγονται άνοιξη-καλοκαίρι· τέσσερις φορές τον χρόνο προσπαθούν να παγιδεύσουν όλα τα χελιδόνια στα σημεία παρακολούθησης. Φέτος αιχμαλώτισαν 170 πουλιά με δίχτυα γύρω από κτήρια όπου φώλιαζαν. Κάθε χελιδόνι μαρκάρεται με μοναδικό συνδυασμό έγχρωμων δακτυλιδιών για ακριβή αναγνώριση.

Στο κινητό εργαστήριο στο σημείο αιχμαλώτισης οι ορνιθολόγοι καταγράφουν κατάσταση υγείας, βάρος και μορφομετρικά χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν θεωρητικά να λειτουργούν ως «σήματα» σεξουαλικής επιλογής. Παίρνουν επίσης δείγματα σπέρματος για ανάλυση κινητικότητας και κληρονομικότητας διαφόρων χαρακτηριστικών.

Δεινόσαυροι ανάμεσά μας – εξελικτική ιστορία & συμπεριφορές

Τα πτηνά είναι ουσιαστικά ζωντανοί δεινόσαυροι: η εξελικτική γραμμή τους ξεκινά πριν από 140 εκατομμύρια χρόνια στην Ιουρασική περίοδο — περίπου 80 εκατομμύρια χρόνια μετά την εμφάνιση των πρώτων θηλαστικών. Οι δύο αυτές γραμμές χωρίστηκαν πριν από περίπου 300 εκατομμύρια χρόνια στην Λιθανθρακοφόρο περίοδο.

Από εξελικτικής πλευράς έχουμε λίγα κοινά μαζί τους· ανέπτυξαν θερμόαιμο μεταβολισμό ανεξάρτητα από τα θηλαστικά. «Παρατηρώντας τα πτηνά βλέπουμε την παράλληλη εξέλιξη χαρακτηριστικών — είναι λίγο σαν εξωγήινοι στα μάτια μας», σχολιάζει ο Albrecht.

Τι κάνει ένα χελιδόνι ελκυστικό;

Οι ερευνητές εστίασαν στα μακριά ουραία φτερά των αρσενικών — χαρακτηριστικό που θεωρείται συχνά ένδειξη σεξουαλικής επιλογής. Τα αποτελέσματά τους όμως αμφισβητούν αυτή τη θεωρία: «Παρότι κάθε σχολικό βιβλίο λέει ότι οι ουρές αποτελούν ισχυρό σεξουαλικό γνώρισμα επιλογής συντρόφου, τα στοιχεία μας δεν το επιβεβαιώνουν», λέει ο Albrecht.

Ίσως όμως η ουρά παίζει ρόλο στην επικράτηση μεταξύ ανταγωνιστών για κατειλημμένες φωλιές. Εκείνοι που επιστρέφουν πρώτοι από την Αφρική έχουν πλεονέκτημα: μπορούν να καταλάβουν ελεύθερες φωλιές προηγούμενων ετών ή να εκδιώξουν άλλους — ακόμη και σκοτώνοντας μικρά ή διεκδικώντας υπάρχουσα φωλιά αντί να χτίσουν νέα μέσα σε μία εβδομάδα μόχθου.

Τα αρσενικά μένουν πιστά στον τόπο όπου πρωτοφώλιασαν, διευκολύνοντας έτσι τη συστηματική καταγραφή γενεαλογικών σχέσεων μέσω DNA αλλά και την ανάλυση της μακροβιότητας κάθε ατόμου — σε κάποιες περιοχές υπάρχουν έως 30 φωλιές όπου η απιστία είναι συχνή.

Aίμα & υγεία: Mαθητές της μαλάριας

Κατά την αιχμαλώτιση λαμβάνονται επίσης δείγματα αίματος για εντοπισμό παρασίτων (όπως η μαλάρια) και αιματολογικές εξετάσεις που αποκαλύπτουν τη γενική κατάσταση του κάθε ατόμου. Η μαλάρια προσβάλλει συχνά τα χελιδόνια στους χειμερινούς τόπους διαχείμασης στην Αφρική· το ένα τέταρτο εμφανίζεται εδώ στη χρόνια φάση της νόσου.

Οι επιστήμονες θέλουν να εξετάσουν πώς σχετίζεται η μαλάρια με τη γήρανση του οργανισμού των χελιδονιών. Η ασθένεια μπορεί να προκαλέσει βιολογική ηλικία διαφορετική από τη χρονολογική – κάτι που αφορά τόσο την κτηνιατρική όσο και την ανθρώπινη ιατρική επιστήμη σχετικά με τις χρόνιες λοιμώξεις.

Το γηραιότερο χελιδόνι, σύμφωνα με τις καταγραφές των Τσέχων ορνιθολόγων, έζησε μέχρι οκτώ έτη – ωστόσο ο μέσος όρος ζωής είναι μόλις ένα έως δύο χρόνια.

Tο μέλλον των χελιδονιών & οι προκλήσεις της σύγχρονης γεωργίας

Τα χελιδόνια προτιμούν να φτιάχνουν τις φωλιές τους μέσα σε αγροτικά κτίρια λόγω της θερμότητας που προσφέρουν τα ζώα. Εάν αυτά εξαφανιστούν από μια περιοχή, σύντομα εξαφανίζονται κι εκείνα καθώς οι νεοσσοί δεν εγκαθίστανται πλέον εκεί. Μετά την εκκόλαψη οι νεαρές εξερευνούν πιθανούς τόπους μόνιμης εγκατάστασης διανύοντας δεκάδες χιλιόμετρα αν χρειαστεί· αν βρουν κατάλληλο μέρος επιστρέφουν δια βίου.

Αυτή τη χρονιά οι ορνιθολόγοι χρειάστηκε να νοικιάσουν έξι πρόβατα ώστε να δημιουργήσουν κατάλληλες συνθήκες για νέα αποικία αφού ο αγρότης διέκοψε τη βοοτροφία στη φάρμα όπου παρακολουθούσαν επί χρόνια τα πουλιά.

Παρά την αίσθηση αφθονίας, σύμφωνα με τον Albrecht τα χελιδόνια είναι κυρίως απειλούμενο είδος λόγω έλλειψης χώρων για φώλιασμα αλλά και υπερβολικής καθαριότητας στη σύγχρονη γεωργία: «Οι άνθρωποι δεν εκτρέφουν πλέον ζώα όπως παλιά· στάβλοι κι αχυρώνες καθαρίζονται σχολαστικά κι έτσι πολλές φορές καταστρέφονται οι φωλιές». Τα χελιδόνια εγκαταλείπουν τις φωλιές τέλη Αυγούστου–αρχές Σεπτεμβρίου μετακινούμενα αρχικά στα καλάμια πριν φύγουν τελικά για την Αφρική — μια συμπεριφορά που προκαλούσε σύγχυση παλαιότερα στους ανθρώπους, οι οποίοι πίστευαν πως χειμεριάζουν μέσα στη λάσπη!

Mετανάστευση & μυστήρια ταξίδια προς Νότο

Τα χελιδόνια της Νότιας Βοημίας διαχειμάζουν στα τροπικά δάση του Κονγκό ή στις σαβάνες της νότιας Αφρικής. Είναι εξαιρετικοί ταξιδιώτες μεγάλων αποστάσεων· μπορούν να καλύψουν δύσκολες διαδρομές μέσα σε λίγες εβδομάδες αλλά γνωρίζουμε λίγα σχετικά με τις στάσεις ή το ταξίδι τους λόγω του μικρού βάρους τους — οι δορυφορικοί πομποί είναι πολύ βαρείς γι’ αυτά. Χρησιμοποιούνται μόνο μικροσκοπικοί γεωεντοπιστές (geolocators) στο όριο του ανεκτού βάρους (17–20 γραμμάρια). Αυτοί καταγράφουν στοιχεία ηλιοβασιλέματος/ανατολής ώστε μετά την επανασύλληψη του πουλιού να υπολογίζεται περίπου η διαδρομή του προς Νότο αλλά και οι τόποι διαχείμασης.

Οι πιθανότητες επιβίωσης ως την επόμενη χρονιά είναι περίπου 50%, καθώς πολλά πέφτουν θύματα θηρευτών κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης. Ο εντοπισμός των τόπων διαχείμασης μπορεί επίσης να γίνει μέσω ανάλυσης ισοτόπων άνθρακα-αζώτου στα φτερά — στοιχεία που εισέρχονται στο σώμα μέσω της τροφής στα διαφορετικά οικοσυστήματα (σαβάνα/δάσος).

Aκόμη κι οι ορμόνες φύλου ή στρες αποθηκεύονται στα αναπτυσσόμενα φτερά!. Η ανάλυσή τους αποκαλύπτει τι κατάσταση υγείας είχε το πτηνό στους χειμερινούς τόπους διαχείμασης· μάλιστα καθώς κάθε λωρίδα στο φτερό αντιστοιχεί σε μία ημέρα ανάπτυξης (όπως οι δακτύλιοι δέντρων) μπορεί κανείς να υπολογίσει πόσο γρήγορα μεγάλωσε κάθε πούπουλο. Από το 2010 η ομάδα συγκεντρώνει μοναδική συλλογή φτερών από αγροχελίδονα (Barn Swallow) προς ανάλυση.

Mελλοντικά ερωτήματα & τι μας μαθαίνουν τα χελιδόνια;

Aν κι έχουν αγαπηθεί ιδιαίτερα από τον άνθρωπο, πολλά μυστήρια γύρω από τη ζωή των χελιδονιών παραμένουν άλυτα· χάρη όμως στο μοναδικό dataset οι επιστήμονες αρχίζουν σταδιακά να συνθέτουν το πολύπλοκο παζλ της ζωής αυτού του είδους: Πώς γερνά ένα χελιδόνι; Είναι πράγματι χρήσιμη στρατηγική η πολυγαμία; Τελικά ωφελείται κι η θηλυκή πλευρά; Πόσο έλεγχο έχει το θηλυκό στη γονιμοποίηση; Υστερούν τελικά οι νεοσσοί που μεγαλώνουν με θετούς γονείς;

Aπαντήσεις ίσως βοηθήσουν κάποτε ακόμη κι εμάς, αποκαλύπτοντας βαθύτερες πτυχές της δικής μας αναπαραγωγής ή κοινωνικής δομής: γιατί άραγε στις περισσότερες ανθρώπινες κοινωνίες κυριαρχεί η μονογαμία; Μήπως τελικά κι εμείς αγαπάμε απλώς… την τάξη;

Οι ερευνητές εξέτασαν σχεδόν τέσσερις δεκαετίες επιστημονικών μελετών και διαπίστωσαν ότι οι θόρυβοι που προκαλεί ο άνθρωπος επηρεάζουν αρνητικά τη ζωή των πουλιών σε έξι ηπείρους, επιφέροντας ισχυρές αρνητικές συνέπειες στην αναπαραγωγική τους επιτυχία.

Προηγούμενες έρευνες σε μεμονωμένα είδη είχαν δείξει ότι συγκεκριμένες πηγές ανθρωπογενούς θορύβου — όπως αεροπλάνα, κυκλοφορία και κατασκευαστικές εργασίες — μπορούν να επηρεάσουν τα πουλιά, όπως συμβαίνει και με άλλα άγρια ζώα.

Ωστόσο, για τη συγκεκριμένη μελέτη, η ομάδα προχώρησε σε ευρύτερη ανάλυση, συγκεντρώνοντας δεδομένα που έχουν δημοσιευθεί από το 1990 για 160 είδη πουλιών, προκειμένου να εντοπίσει αν υπάρχει κάποια γενικότερη τάση.

Η ΑΝΙΜΑ γράφει στο Facebook:

Και τελικά, ήλθε ο καύσων. Καλύτερα από πέρσι, που ήταν αρχές Ιουνίου και μακρύς, ενώ τώρα προβλέπεται να είναι τριήμερος. Αρκετά πουλάκια πρόλαβαν να μεγαλώσουν, πολλά όμως είναι ακόμη στις φωλιές. Κι όταν οι φωλιές είναι σε ψηλά κτίρια και σε ταράτσες, οι 40 βαθμοί για εμάς τους κάτω γίνονται 50 και παραπάνω για τα πάνω. Και πηδούν για να γλιτώσουν τη θερμοπληξία. Για άλλη μια χρονιά, τέτοια εποχή γεμίσαμε χελιδονάκια, σταχταρακια, κιρκινεζάκια κι ένα σωρό άλλα είδη σε φάση μωρού ή νεαρού στα πρώτα πετάγματα. Ειδική κατηγορία δεκάδες νεαροί ασημόγλαροι, που γεννιούνται πλέον στις ταράτσες, όχι μόνο του Πειραιά, αλλά και του κέντρου της Αθήνας. Σε κάθε περίπτωση, δίνουμε σαφείς οδηγίες για το αν το πουλάκι πρέπει να έλθει στην ΑΝΙΜΑ ή να γίνει προσπάθεια να επανενωθεί με τους γονείς του. Επίσης, σε κάθε περίπτωση, εξηγούμε ότι ο πολίτης που βρίσκει το ζώο πρέπει να βρει έναν τρόπο να το φέρει στον Σταθμό, και συχνά αυτό καταλήγει σε στενάχωρες συζητήσεις, γιατί είναι δύσκολο να καταλάβει κάποιος τον τεράστιο φόρτο των ημερών και πόσο αδύνατον είναι να κάνουμε εμείς τις περισυλλογές. Είναι 26 Ιουνίου και ο αύξων αριθμός εισαγωγών για τον μήνα είναι 1680. Οι φωτογραφίες είναι από τις εκατοντάδες που μας στέλνετε.
Εννοείται χρειαζόμαστε τη στήριξή σας».

Πηγή: Lifo.gr

Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσίευση ομάδας επιστημόνων, στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό «Science», τα τελευταία 130.000 χρόνια, 610 είδη πουλιών έχουν εξαφανιστεί και οι ανθρώπινες δραστηριότητες σχετίζονται με τουλάχιστον 562 από αυτές, αντιπροσωπεύοντας το 92%.

Ενδεικτικό της παγκόσμιας κρίσης της βιοποικιλότητας είναι ότι 27% των εξαφανισμένων ειδών χάθηκαν τα τελευταία 500 χρόνια. Ενώ η επιστημονική ομάδα προβλέπει πως αν δεν παρθούν άμεσα αποτελεσματικά μέτρα προστασίας είναι πιθανόν να χαθούν περισσότερα από 1000 είδη τους επόμενους δύο αιώνες.

«Οι ανθρώπινες δραστηριότητες είναι η κύρια απειλή»

Όπως δήλωσε ο Αναπληρωτής Καθηγητής του ΕΚΠΑ και Διευθύνων Σύμβουλος του ΟΦΥΠΕΚΑ Κώστας Τριάντης, που συμμετείχε στην ερευνητική ομάδα: «Στην εργασία καταδεικνύουμε με τον πιο εμφατικό τρόπο ότι η βιοποικιλότητα του πλανήτη απειλείται και οι ανθρώπινες δραστηριότητες είναι η κύρια απειλή. Πέραν όμως από τον αριθμό των ειδών που χάνονται για πάντα, χάνουμε και άλλα δύο συστατικά στοιχεία της βιοποικιλότητας, την ξεχωριστή εξελικτική ιστορία κάθε είδους αλλά και τον ρόλο που επιτελεί εντός των οικοσυστημάτων».

Πολλά από τα εξαφανισμένα είδη δημιουργήθηκαν πριν εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια χρόνια και η απώλεια τους διαγράφει τη μοναδική τους πορεία στον χρόνο. Οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι τα 610 εξαφανισμένα είδη αντιπροσωπεύουν συνολικά τρία δισεκατομμύρια χρόνια εξελικτικής ιστορίας. Παράλληλα, πολλά από τα είδη αυτά είχαν μοναδικές μορφές όπως το πασίγνωστο ντόντο, ενδημικό στο νησί του Μαυρικίου ή το «μεγάλο πουλί» της Μαδαγασκάρης που έφτανε ως και τα τρία μέτρα ύψος και ζύγιζε πάνω από 600 κιλά. Άνηκε στην οικογένεια Αιπυορνιθίδες, αλλιώς πουλιά ελέφαντες και όλα τα είδη της οικογένειας έχουν εξαφανιστεί. Επιπλέον, τα είδη επιτελούν συγκεκριμένες λειτουργίες, κάποια είναι πτωματοφάγα που αφαιρούν νεκρούς οργανισμούς, άλλα περιορίζουν τα παράσιτα τρώγοντας έντομα και άλλα είναι σημαντικοί επικονιαστές. Όταν λοιπόν ένα είδος εξαφανίζεται, χάνεται και η λειτουργία του εντός των οικοσυστημάτων επηρεάζοντας την ίδια τη δομή τους.

Σύμφωνα πάντα με τον κ. Τριάντη: «Ένα από τα πιο σημαντικά βήματα για την αποτελεσματική προστασία των ειδών και την ανάσχεση της κρίσης βιοποικιλότητας είναι η αναγνώριση των ειδών που απειλούνται περισσότερο. Το προηγούμενο διάστημα ο ΟΦΥΠΕΚΑ υλοποίησε ένα έργο-σταθμό για την διατήρηση της βιοποικιλότητας της χώρας, αυτό του Κόκκινου Καταλόγου των Απειλούμενων Ειδών της Ελλάδας. Στο πλαίσιο του έργου, πάνω από 140 ειδικοί επιστήμονες, χρησιμοποιώντας τα αντικειμενικά κριτήρια που θέτει η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) αξιολογήσαν τον κίνδυνο εξαφάνισης χιλιάδων ειδών της χώρας μας. Με αυτόν τον τρόπο η χώρα έχει στα χέρια της ένα ισχυρό και διεθνώς αναγνωρισμένο εργαλείο για την επιλογή και ιεράρχηση των δράσεων προστασίας και διατήρησης σε εθνικό επίπεδο».

Ανάμεσα στα είδη που αξιολογήθηκαν, συμπεριλαμβάνονται και 336 είδη πουλιών τα οποία αξιολογήθηκαν από πέντε ειδικούς ορνιθολόγους. Από αυτά, τα 13 αξιολογήθηκαν ως «Κρισίμως Κινδυνεύοντα», δηλαδή τοποθετήθηκαν στην υψηλότερη Κατηγορία Κινδύνου καθιστώντας τα έτσι ως τα πλέον απειλούμενα είδη πουλιών της χώρας. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται ο Ασπροπάρης, ο Βασιλαετός και ο Θαλασσαετός.

Πηγή: cnngreece

Έντονα ευάλωτα στην κλιματική αλλαγή, τα αποδημητικά πτηνά προσφέρουν πολύτιμες ενδείξεις στους επιστήμονες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο πλανήτης μας που θερμαίνεται επηρεάζει την άγρια ​​ζωή: τη μετατόπιση των προτύπων μετανάστευσης στο σωματικό τους βάρος. «Η παρατήρησή τους μάς προειδοποιεί αν κάτι αλλάζει ή πάει στραβά», λέει ο Μπαρμπούτης, ερευνητής της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας. Τα πουλιά «είναι από τα πρώτα που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, όπως η ξηρασία, η οποία δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα για τα μακρινά τους ταξίδια», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο (AFP) σε ένα παρατηρητήριο στο μικρό νησί των Αντικυθήρων του Αιγαίου.

Την αυγή, ο ερευνητής και οι συνάδελφοί του απλώνουν δίχτυα για να αιχμαλωτίσουν τα πουλιά και να τους τοποθετήσουν δαχτυλίδια για παρατήρηση. Το μικροσκοπικό νησί στην ανατολική Μεσόγειο βρίσκεται σε ένα δημοφιλές πέρασμα για τα πουλιά που μεταναστεύουν από τη βόρεια Ευρώπη στην Αφρική το φθινόπωρο και προς την αντίθετη κατεύθυνση την άνοιξη.

Ο ορνιθολόγος ήρθε στο αραιοκατοικημένο νησί ανάμεσα στην Πελοπόννησο και το δυτικό άκρο της Κρήτης πριν από περίπου 15 χρόνια. Η ομάδα του έχει δει και παρατηρήσει μια ποικιλία πουλιών, από τρυγόνια και τσούχτρες μέχρι πολύχρωμους μελισσοφάγους και καρακάξες. Το σπάνιο γεράκι της Ελεονώρας, με τα χαρακτηριστικά, κομψά φτερά του, φωλιάζει συχνά στα βράχια του νησιού. Η Ελλάδα φιλοξενεί περίπου το 80 τοις εκατό του πληθυσμού των πτηνών κατά την περίοδο αναπαραγωγής τους.

Με την ανατολή του ηλίου, οι εθελόντριες Νεφέλη Μαρίνου, μια 21χρονη φοιτήτρια βιολογίας, και η Jennifer Evans, μια 25χρονη περιβαλλοντολόγος από τον Καναδά, καθαρίζουν τα ανοιχτά δίχτυα και τοποθετούν τα πουλιά προσεκτικά σε μικρές σακούλες.

Ένα μεταλλικό δαχτυλίδι που τοποθετείται στο δάχτυλο ενός πουλιού φέρει έναν μοναδικό αριθμό αναγνώρισης. Σε βιβλίο η Νεφέλη Μαρίνου σημειώνει το είδος, την ηλικία, το φύλο, την ημερομηνία και την ώρα. «Από αυτόν τον αριθμό συμπεραίνουμε πόσο καιρό χρειάστηκε το πουλί για να φτάσει εδώ, αν ο πληθυσμός μειώνεται ή είναι σταθερός», είπε η Evans. Περίπου 40 πουλιά αιχμαλωτίστηκαν και τοποθετήθηκαν σε αυτά τα δαχτυλίδια παρατήρησης μέσα σε μια μέρα εργασίας.

Το πρόγραμμα «σύλληψης πουλιών» ξεκίνησε πριν από 20 χρόνια, είπε ο Χρήστος Μπαρμπούτης, αν και προειδοποίησε ότι ήταν μια επιστημονικά σύντομη περίοδος για να γίνουν μακροπρόθεσμα συμπεράσματα σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Από την κορυφή ενός βράχου, ο μαθητής εθελοντής Νικόλας Προμπόνας, χρησιμοποιώντας τηλεσκόπιο και κιάλια, παρακολουθούσε για γεράκια και ασπροκέφαλους γύπες, ένα είδος που ο αριθμός του μειώνεται στην Ευρώπη. Πολλά είδη πτηνών, συμπεριλαμβανομένων των αρπακτικών πτηνών, χρειάζονται ακτές και κορυφογραμμές για να αποκτήσουν ύψος πριν απογειωθούν, εξηγεί, σημεία που είναι άφθονα στα Αντικύθηρα.

Σε αντίθεση με τα κοντινά τουριστικά νησιά Κύθηρα και Κρήτη, τα κακοτράχαλα Αντικύθηρα έχουν μόλις δύο καφετέριες-εστιατόρια και μπορούν να φιλοξενήσουν μόνο περίπου σαράντα τουρίστες το καλοκαίρι. Όπως και άλλα νησιά της νότιας Μεσογείου, τα Αντικύθηρα χρησιμεύουν ως ζωτικό σημείο ενδιάμεσης στάσης όπου τα αποδημητικά πουλιά μπορούν να ανανεωθούν πριν από το μακρύ ταξίδι τους. Αποτελεί μέρος του δικτύου περιοχών προστασίας της φύσης της ΕΕ Natura λόγω της βιοποικιλότητάς του.

Η μείωση των πληθυσμών των εντόμων έχει καταστήσει πιο δύσκολο για ορισμένα είδη να βρουν τροφή, ενώ η ανθρώπινη δραστηριότητα, οι έντονες ξηρασίες και οι πυρκαγιές που επιδεινώθηκαν από την κλιματική αλλαγή συνέβαλαν στην απώλεια του ενδιαιτήματος τους. Οι δασικές πυρκαγιές, η χρήση φυτοφαρμάκων και η αστική επέκταση είναι επίσης παράγοντες που επηρεάζουν τον πληθυσμό τους. Φέτος, η Ελλάδα γνώρισε τον θερμότερο χειμώνα και το πιο ζεστό καλοκαίρι από τότε που ξεκίνησαν οι λεπτομερείς καταγραφές το 1960. Λιγότερο πράσινο σημαίνει λιγότερο φαγητό. «Εάν υπάρχουν λιγότερα πουλιά που τρέφονται με έντομα, αυτό πιθανώς σημαίνει ότι τα έντομα είναι επίσης σε παρακμή», είπε η Evans. Όποια και αν είναι η περίπτωση, τα πουλιά είναι ένας πολύ καλός δείκτης της κατάστασης της φύσης».

Πηγή: Daily Sabah / Antikythira Bird Observatory