Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, παρακολούθησε 89 ασθενείς ηλικίας 26 έως 77 ετών με ιστορικό χρόνιου πόνου. Οι συμμετέχοντες εντάχθηκαν σε ένα εννιά εβδομάδων πρόγραμμα ομαδικής διαδικτυακής θεραπείας, με τίτλο «Θεραπεία Πόνου και Συναισθημάτων» (Pain and Emotion Therapy). Το πρόγραμμα στόχευε στην καλλιέργεια ενσυνειδητότητας, την εκπαίδευση στη ρύθμιση των συναισθημάτων και την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας.

Η λογική πίσω από τη μέθοδο αυτή είναι ότι ο χρόνιος πόνος δεν περιορίζεται μόνο στις σωματικές αισθήσεις. Συχνά συνοδεύεται από υψηλά επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, τα οποία με τη σειρά τους επιδεινώνουν τον ίδιο τον πόνο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο. Οι ερευνητές βασίστηκαν και σε παλαιότερα ευρήματα – όπως μελέτη του 2021 – που έδειξαν ότι ο χρόνιος πόνος επηρεάζει τον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου, μειώνοντας τον νευροδιαβιβαστή GABA, υπεύθυνο για την καταστολή της υπερδιέγερσης του εγκεφάλου.

Με εργαλεία, όπως ομαδικές συνεδρίες μέσω Zoom, ψηφιακές ασκήσεις και καθοδήγηση μέσω mobile εφαρμογής, οι συμμετέχοντες στην παρέμβαση ανέφεραν σημαντική βελτίωση όχι μόνο στη διαχείριση των συναισθημάτων τους, αλλά και στην ποιότητα ύπνου και την ένταση του πόνου. Μάλιστα, η διαφορά μεταξύ της ομάδας παρέμβασης και εκείνης που συνέχισε τις συμβατικές θεραπείες ήταν αισθητή ακόμη και στους έξι μήνες μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος.

Μια από τις ασθενείς που συμμετείχαν δήλωσε ότι βρήκε το πρόγραμμα πιο προσιτό και σχετικό με την καθημερινότητά της σε σχέση με τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία. Άλλη συμμετέχουσα κατόρθωσε να μειώσει τη λήψη μορφίνης και να ανακτήσει σημαντικά επίπεδα ενέργειας και λειτουργικότητας.

Παρότι τα αποτελέσματα κρίνονται ενθαρρυντικά, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερης κλίμακας μελέτες για την επιβεβαίωση των ευρημάτων. Ήδη σχεδιάζεται η επόμενη φάση της μελέτης με ένα ευρύτερο δείγμα συμμετεχόντων που θα ξεκινήσει το 2026. Το σημαντικότερο; Το πρόγραμμα είναι πλήρως διαδικτυακό και δωρεάν, γεγονός που το καθιστά προσιτό ακόμα και σε ασθενείς από απομακρυσμένες ή υποεξυπηρετούμενες περιοχές.

Εάν τελικά αποδειχθεί αποτελεσματική σε μεγαλύτερη κλίμακα, η θεραπεία αυτή θα μπορούσε να αλλάξει τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων παγκοσμίως, προσφέροντας μια μη φαρμακευτική, καινοτόμο λύση στον χρόνιο πόνο.

Πώς αποκτάμε ψυχική ανθεκτικότητα;

Οι επιστήμη της ψυχολογίας έχει ήδη εντοπίσει σημαντικούς παράγοντες που συσχετίζονται με υψηλά επίπεδα ψυχικής ανθεκτικότητας.

Μη ελέγξιμοι παράγοντες

Σημαντικοί παράγοντες που συμβάλουν στα υψηλά επίπεδα ψυχικής ανθεκτικότητας εντοπίζονται τόσο στην κληρονομικότητα, όσο και στο πρώιμο οικογενειακό περιβάλλον. Έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί σε δίδυμα αδέλφια, τα οποία μοιράζονται υψηλό ποσοστό γονιδιακής ομοιότητας, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η ψυχική ανθεκτικότητα είναι σε ένα ποσοστό θέμα γονιδίων. Παράλληλα όμως, έρευνες επιβεβαιώνουν και τον καθοριστικό ρόλο του πρώιμου οικογενειακού περιβάλλοντος. Ωστόσο, τόσο η κληρονομικότητα, όσο και το οικογενειακό περιβάλλον θεωρούνται μη ελέγξιμοι παράγοντες, καθώς ένας ενήλικας δεν μπορεί να παρέμβει σε αυτούς ώστε να μεταβάλει τα επίπεδα ψυχικής ανθεκτικότητας.

Ελέγξιμοι παράγοντες

Αυτογνωσία και συναισθηματική διαχείριση

Η αυτογνωσία θεωρείται η βάση της συναισθηματικής διαχείρισης, η οποία με τη σειρά της είναι απαραίτητη για την ψυχική ανθεκτικότητα. Στους ενήλικες, η ικανότητα ελεύθερης συναισθηματικής έκφρασης επιτρέπει την ακριβέστερη ανίχνευση της συναισθηματικής πραγματικότητας κα ενισχύει την αυτογνωσία. Παράλληλα, όταν υπάρχει καλή επίγνωση των συναισθημάτων, ένας ενήλικας είναι σε θέση να τα αντέξει και να τα διαχειριστεί με συγκεκριμένους τρόπους.

Αναγνώριση αρνητικών συναισθημάτων

Ένα σημαντικό βήμα για την ψυχική ανθεκτικότητα είναι η παραδοχή μας ότι βιώνουμε αρνητικά συναισθήματα. Ως ενήλικες, έχουμε συχνά την τάση να απωθούμε ή να επικαλύπτουμε τα αρνητικά συναισθήματα, προκειμένου να διαφυλάξουμε μια θετική εικόνα του εαυτού μας. Με αυτό τον τρόπο αποφεύγουμε την εντύπωση που μπορεί να έχουμε ότι βρισκόμαστε σε μια κατάσταση θυματοποίησης, προστατεύοντας έτσι τη θετική μας εικόνα. Παρ’όλα αυτά, η αποδοχή των αρνητικών συναισθημάτων είναι αποτελεσματικότερη λύση καθώς επιτρέπει την επιτυχή αντιμετώπισή τους. Αρνητικά συναισθήματα όπως ο φόβος, ο θυμός, η θλίψη, η ζήλεια, η αίσθηση απόρριψης, η ντροπή, η ενοχή κ.α., είναι απαραίτητο να εκφράζονται και να γίνονται συνειδητά. Ο χρόνος που περνάμε με τον εαυτό μας σε δραστηριότητες όπως ο διαλογισμός, η επαφή με τη φύση, η επαφή με την τέχνη, η ψυχοθεραπεία συνιστά τη συχνότερη λύση ώστε τα αρνητικά συναισθήματα να γίνουν συνειδητά και να αμβλυνθούν.

Μετατόπιση του ελέγχου σε εσωτερικές πηγές και όχι στο περιβάλλον

Ως ενήλικες, έχουμε την τάση να αποδίδουμε ό,τι μας συμβαίνει σε συγκεκριμένες πηγές, προκειμένου να διατηρούμε μια αίσθηση ελέγχου στη ζωή μας. Στη μια περίπτωση, θεωρείται ότι μια δυσκολία αποδίδεται σε εξωτερικές πηγές, δηλαδή σε παράγοντες έξω από τον εαυτό, όπως η τύχη ή η μοίρα. Αυτός ο τρόπος σκέψης, αν και βοηθάει στο να εξηγήσουμε τη δυσκολία, ταυτόχρονα παρεμποδίζει οποιαδήποτε δική μας δράση για την αντιμετώπιση της. Από την άλλη, ένας τρόπος σκέψης που διακρίνεται από την απόδοση του προβλήματος σε εσωτερικές πηγές, δίνει τη δυνατότητα για προσωπική δράση. Για παράδειγμα στην περίπτωση μιας ασθένειας, μπορούμε να εστιάσουμε είτε σε εξωτερικές πηγές, όπως η τύχη ή η κληρονομικότητα, είτε σε εσωτερικές πηγές, όπως οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής που ενδεχομένως συνέβαλαν στην εμφάνισή, της και που μπορούμε να τροποποιήσουμε επιδρώντας στην εξέλιξή της.

Γνωστικός επαναπροσδιορισμός και θετική αυτοεικόνα

Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια δυσκολία μπορούμε είτε να υιοθετήσουμε μια επικριτική στάση, εστιάζοντας στην ευθύνη μας για ό,τι συμβαίνει, είτε να αποστασιοποιηθούμε, να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να προσεγγίσουμε το συμβάν ως μια πληροφοριακή διαδικασία. Χαρακτηριστικό της ανθεκτικότητας είναι η κατανόηση ότι, ακόμα κι αν δεν μπορούμε να αποφύγουμε πολλά από προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, μπορούμε ωστόσο να παραμένουμε ευέλικτοι και ανοιχτοί, έχοντας στο μυαλό μας ότι η ζωή είναι γεμάτη προκλήσεις. Η ικανότητα να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες που εμφανίζονται στη ζωή μας ως πληροφοριακές ενισχύει την ικανότητα προσαρμογής στις αλλαγές, τη θετική αυτοεικόνα και την ανθεκτικότητα μας. Αντίθετα, απαντήσεις που βασίζονται στην επίκριση και επικεντρώνονται στην ευθύνη μας για ο,τι έχει συμβεί τείνουν να παρεμποδίζουν κάθε δυνατότητα ψυχολογικής ανάκαμψης.

Ισχυρό κοινωνικό πλαίσιο

Η συναναστροφή και ο χρόνος που μοιραζόμαστε με φίλους και αγαπημένα πρόσωπα εκτός από πηγή θετικής ενέργειας, παράλληλα βοηθάει στην ενίσχυση της γνωστικής ευελιξίας. Οι κοινωνικές επαφές μας προσφέρουν εναλλακτικές οπτικές και τρόπους προσέγγισης της δυσκολίας που βιώνουμε. Η έκθεσή μας σε πολλαπλούς τρόπους αντίδρασης μας επιτρέπει να σχετικοποιήσουμε ένα πρόβλημα, που ενδεχομένως φαινόταν ανυπέρβλητο, και να υιοθετήσουμε έναν τρόπο αντίδρασης πολύ πιο ευλύγιστο και προσαρμοστικό.

Αισιοδοξία, χιούμορ και θετική νοηματοδότηση

Ένας παράγοντας άμεσα συνδεδεμένος με την ανθεκτικότητα είναι το χιούμορ. Η διατήρηση αισιόδοξης διάθεσης παρεμποδίζει την αίσθηση αδιεξόδου και ενισχύει την αναζήτηση λύσεων. Η θετική νοηματοδότηση μιας δυσκολίας χαρακτηρίζει τους ανθρώπους με ψυχική ανθεκτικότητα και βοηθάει την προσαρμοστικότητα και την θέσπιση νέων στόχων και επιθυμιών.

Πηγή: Clicktotherapy